ડાયાબિટીસ આહાર ટીપ્સ, બ્લડ સુગર લેવલ કન્ટ્રોલ કરવા શું ખાવું શું નહીં?

Blood Sugar Management Ideas : ડાયાબિટીસ એક ગંભીર બીમારી છે, જે આજકાલ યુવા લોકોને પણ પોતાની ઝપેટમાં લઇ રહી છે. બ્લડ સુગર વધવાથી ડાયાબિટીસ થાય છે. ડાયાબિટીસ થાય ત્યારે લોકો ખાંડ, ઘઉં, ચોખા, બટાકા જેવી ચીજોનું સેવન ઓછું કે બંધ કરી દેતા હોય છે. હકીકતમાં આ ચીજો ખાવાનું બંધ કરવું પુરતું નથી. ડાયાબિટીસ દર્દીઓએ દવાની સાથે આહારમાં બહુ કાળજી રાખવી પડે છે.

ડાયાબિટીસ દર્દીના આહાર વિશે ચેન્નઇના ડાયાબિટીસ સ્પેશિયાલિટી સેન્ટરના ચેરમેન ડાયાબિટોલોજી હેડ ડોક્ટર મોહન જણાવે છે કે, જે દર્દીઓ મારી પાસે આવે છે તેઓ ઘણી વાર એક પ્રશ્ન પૂછે છે: મેં ચોખા અને ઘઉંના સેવનમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કર્યો છે. મેં વિચાર્યું કે હતું કે તેનાથી મારું બ્લડ સુગર લેવલ ઘટશે, પરંતુ ડાયાબિટીસ હજી પણ વધારે છે. આખરે મારાથી શું ભૂલ થઇ રહી છે જેનાથી મારું બ્લડ સુગર લેવલ સતત વધારે રહે છે?

હું ઘણી વાર દર્દીઓને કહું છું કે આહારમાં ચોખા અને ઘઉં ઘટાડવાથી ડાયાબિટીસને નિયંત્રિત કરવામાં મદદ મળી શકે છે, પરંતુ આ બંને ખોરાકની બ્લડ સુગર પર અસર થતી નથી. તમે તેની જગ્યાએ શું ખાઓ છો તે પણ મહત્વનું છે. ઘણી વખત લોકો કાર્બોહાઇડ્રેટ ખોરાકની માત્રા ઘટાડે છે પરંતુ અજાણતાં તેના બદલે એવી વસ્તુઓ ખાવાનું શરૂ કરે છે, જે બ્લડ સુગર લેવલમાં વધારો કરી શકે છે.

હું હંમેશાં મારા દર્દીઓને પૂછું છું કે તેઓ સામાન્ય રીતે એક સમયે ભોજનમાં શું ખાય છે. ચોખા ઘટાડ્યા પછી તેઓ શું ખાય છે? મોટાભાગના દર્દીઓ પાસે સમાન જવાબ છે. તેઓ ઓછા ચોખા, વધુ શાકભાજી અને કેટલીકવાર બટાટા અથવા શક્કરીયા પણ ખાય છે. કેટલાક લોકો વચ્ચે વચ્ચે ફળ ખાય છે, તો કેટલાક લોકો ચા અથવા કોફી સાથે બિસ્કિટ ખાય છે. કેટલાક લોકો તેને ડાયાબિટીઝ માટે વધુ સારો વિકલ્પ માને છે અને રાગી ઢોસા અથવા બરછટ અનાજમાંથી બનેલી વાનગીઓ ખાવાનું શરૂ કરે છે.

શું બાજરી બ્લડ સુગર લેવલ કન્ટ્રોલ કરે છે?

યાદ રાખો કે બાજરી રાગી જેવા બરછટ અનાજમાં પોષક તત્વો ભરપૂર હોય છે, પરંતુ તેમાં કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ પણ હોય છે. માત્ર ચોખા વધારે ખાવાના બદલે બરછટ અનાજનું વધારે સેવન કરવાથી શું તમારા આહારમાં કાર્બોહાઇડ્રેટ ઘટી જશે? આ ઉપરાંત, બજારમાં મળતા મોટા ભાગના બરછટ અનાજ પોલિશ કરવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયામાં ઘણું ફાઇબર નીકળી જાય છે, જે તેને ઝડપથી પચવામાં અને તેના ગ્લાયકેમિક ઇન્ડેક્સ (જીઆઈ) વધારવાની મંજૂરી આપે છે. ગ્લાયકેમિક ઇન્ડેક્સ દર્શાવે છે કે, ખાદ્ય પદાર્થ બ્લડ સુગરને કેટલી ઝડપથી વધારે છે. તેથી, બરછટ અનાજની માત્રા, તેને કેવી રીતે રાંધવામાં આવે છે અને તેની સાથે ક્યાં અન્ય ખોરાક ખાવામાં આવે છે તે પણ મહત્વનું છે.

શક્કરીયા અને બટાટા બ્લડ સુગર લેવલ પર કેવી અસર કરે છે?

મારી પાસે આવતા દર્દીઓ ઘણીવાર કહે છે કે અમે શાકભાજી ખાધી છે. શાકભાજીમાં આપણે બટાટા અને શક્કરીયા પણ ખાઈએ છીએ. શક્કરીયાને તંદુરસ્ત આહારનો એક ભાગ બનાવી શકાય છે, પરંતુ તેમાં કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ પણ વધારે હોય છે. જો તમારી પ્લેટમાં પહેલાથી જ ચોખા, ઢોસા અથવા રોટલી છે અને તમે તેની સાથે મોટી માત્રામાં બટાટા ખાઓ છો, તો શરીરમાં જતા કુલ કાર્બોહાઇડ્રેટની માત્રા વધી શકે છે. બટાટા અને શક્કરીયા ખાવાથી તમારું બ્લડ સુગર લેવલ વધી શકે છે.

આખા ફળો કેવી રીતે અસર કરે છે?

મારા કેટલાક દર્દીઓ કહે છે કે તેઓ ફક્ત આખા ફળો ખાય છે. પરંતુ યાદ રાખો કે સ્વસ્થ હોવાનો અર્થ એ નથી કે તે ગમે તેટલા પ્રમાણમાં ખાઈ શકાય છે. એક સમયે વધારે પ્રમાણમાં ફળ ખાવાથી લોહીમાં ગ્લુકોઝ વધી શકે છે. ફળોના રસ ખાસ કરીને વધારે માત્રામાં સરળતાથી પીવામાં આવે છે. તેમા રહેલી ખાંડ શરીર સુધી પહોંચે છે, પરંતુ આખા ફળની તુલનામાં તેમા ઓછું ફાઇબર હોય છે.

બિસ્કિટ ખાવાથી બ્લડ સુગર લેવલ વધે છે?

ડાયાબિટીસના દર્દીઓ બિસ્કિટનું સેવન પણ કરે છે, જે તેમની બીજી મોટી ભૂલ છે. બિસ્કિટમાં રિફાઇન્ડ લોટ (મેંદો), વધારે ખાંડ અને ચરબી હોય છે. અહીંયા સુધી કે ડાયજેસ્ટિવ, મલ્ટિગ્રેન અથવા સુગર ફ્રી લખેલા બિસ્કિટમાં પણ આપમેળે ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે વધુ સારો વિકલ્પ બનતા નથી. 

ડાયજેસ્ટિવ બિસ્કિટની સામાન્ય માત્રામાં પણ ઝડપથી પાચન થનાર કાર્બોહાઇડ્રેટની સારી માત્રા પણ હોઈ શકે છે. બે બિસ્કિટમાં લગભગ 17 ગ્રામ અથવા તેથી વધુ કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ હોઈ શકે છે, જેનું શરીર ઝડપથી વિભાજન કરીને ઉપયોગ કરે છે.

તૈયાર જ્યૂશ અને કોલ્ડ ડ્રિંક્સ પણ ખતરનાક

વિટામિનથી સમૃદ્ધ હોવાનો દાવો કરતા પેકેજ્ડ પીણાંનું સેવન પણ લોહીમાં સુગર લેવલ વધારી શકે છે. કોઈપણ પીણામાં વિટામિન હોવાથી તેમાં હાજર ખાંડની અસર દૂર થતી નથી. પેકેટના આગળના ભાગમાં લખેલા આરોગ્ય દાવા પર આધાર રાખશો નહીં. તેના બદલે, ન્યૂટ્રિશન લેબલ જુઓ અને કુલ કાર્બોહાઇડ્રેટ અને ઉમેરેલી ખાંડ તપાસો.

બ્લડ સુગર નિયંત્રિત કરવા માટે ભોજનમાં શેનો સમાવેશ કરવો જોઈએ?

ફક્ત ચોખા ઘટાડવાને બદલે તમારી સંપૂર્ણ આહાર પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરો. થાળીનો મોટો ભાગ સ્ટાર્ચ વગરના શાકભાજીથી ભરો. દાળ, કઠોળ, ઇંડા, માછલી, ચિકન અથવા દહીં જેવા પ્રોટીનથી ભરપૂર ચીજોનો સમાવેશ કરો અને કાર્બોહાઇડ્રેટ ખોરાકની માત્રાને નિયંત્રિત કરો. સુગર યુક્ત પીણાં, મીઠાઈઓ, બિસ્કિટ, બેકરી પ્રોડક્ટ અને તળેલા નાસ્તાનું સેવન ટાળો અથવા મર્યાદિત કરો. બ્લડ સુગરને કંટ્રોલ કરવા માટે, ફક્ત ચોખા અને ઘઉં ખાવાનું ઓછું કરવું પુરતું નથી.

બ્લડ સુગર લેવલ તમારા સંપૂર્ણ દિવસના આહાર, ખોરાકની માત્રા, શારીરિક પ્રવૃત્તિ, દવાઓ અને સ્વાસ્થ્ય સ્થિતિ પર નિર્ભર કરે છે. તે ફક્ત કોઈ એક ખાદ્ય વસ્તુ વિશે નથી. તેથી તમારી જાતને એવું પૂછવાને બદલે, “મેં કેટલા ચોખા ખાધા?”, તેના બદલે એવા સવાલ પૂછો “મેં આખો દિવસ શું ખાધું, મેં કેટલું ખાધું, અને ચોખા અથવા રોટલીની જગ્યાએ મેં શું ખાધું?” તમારે તમામ પ્રકારના કાર્બોહાઇડ્રેટથી ડરવાની જરૂર નથી. કેટલો ખોરાક લેવો જોઈએ, વધુ સારી ગુણવત્તાવાળા ખોરાકની પસંદગી કેવી રીતે કરવી અને તેને સંતુલિત રીતે કેવી રીતે ખાવું તે સમજવું મહત્વપૂર્ણ છે. ઉપરાંત, ડાયાબિટીઝની સારવાર યોજનાને સતત અનુસરવી મહત્વપૂર્ણ છે. પ્રસંગોપાત દવાઓ લેવી અથવા તમારી અનુકૂળતા મુજબ બેદરકારીથી સારવાર કરવી એ યોગ્ય રીત નથી.

આ પણ વાંચો | મીઠો લીમડો કે કડવો લીમડો સ્વાસ્થ્ય માટે કયું વધારે ફાયદાકારક છે? ડાયેટિશિયન પાસેથી જાણો

Disclaimer : આ લેખ સામાન્ય આરોગ્ય જાગૃતિના હેતુ માટે તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે. ડાયાબિટીસના દર્દીઓએ તેમના આહાર, દવાઓ અને બ્લડ સુગર કંટ્રોલને લગતા કોઈપણ ફેરફાર કરતા પહેલા તેમના ડૉક્ટર અથવા લાયક ડાયેટિશિયનની સલાહ લેવી જોઈએ. દરેક વ્યક્તિની આરોગ્યની સ્થિતિ અને પોષણની જરૂરિયાતો અલગ હોઈ શકે છે.