જીવનશૈલી | સવારે ઉઠતી વખતે લોહીમાં ગ્લુકોઝનું ઊંચું પ્રમાણ એ એક એવી સમસ્યા છે જે ડાયાબિટીસના દર્દીઓને પણ સતાવે છે જેઓ સારો આહાર લે છે અને યોગ્ય રીતે દવાઓ લે છે. રાત્રે ખાધું ન હોય તો પણ આવું કેમ થાય છે? નિષ્ણાતો આના બે મુખ્ય કારણો દર્શાવે છે.
થાણે સ્થિત KIMS હોસ્પિટલના ડાયાબિટોલોજીના વડા ડૉ. વિજય નેગલુર કહે છે કે ડાયાબિટીસને સારી રીતે નિયંત્રિત કરનારા ઘણા લોકોમાં આ એક સામાન્ય સમસ્યા જોવા મળે છે.
સવારે બ્લડ સુગર લેવલ વધવાના કારણો
એક્સપર્ટ કહે છે કે, “જો સારા આહાર નિયંત્રણ અને દિવસના સામાન્ય વાંચન છતાં સવારે બ્લડ સુગરનું સ્તર ઊંચું હોય, તો તેનું મુખ્ય કારણ પરોઢિયે ઉગવાની ઘટના હોવાની શક્યતા છે. આ એવી સ્થિતિ છે જ્યાં શરીર કુદરતી રીતે સવારે 3 થી 8 વાગ્યાની વચ્ચે બ્લડ સુગરનું સ્તર વધારે છે.”
ડો. નેગલુરના મતે, આ સમય દરમિયાન શરીર કોર્ટિસોલ, ગ્રોથ હોર્મોન અને એડ્રેનાલિન જેવા હોર્મોન્સ મુક્ત કરે છે. “આ હોર્મોન્સ તમારા શરીરને જાગવા માટે તૈયાર કરવામાં મદદ કરે છે, પરંતુ તે લીવરને લોહીના પ્રવાહમાં સંગ્રહિત ગ્લુકોઝ છોડવા માટે પણ સંકેત આપે છે.
ડાયાબિટીસ ધરાવતા લોકોમાં, શરીર કાં તો પૂરતું ઇન્સ્યુલિન ઉત્પન્ન કરતું નથી અથવા તેનો અસરકારક રીતે ઉપયોગ કરી શકતું નથી, જેના કારણે ઉપવાસ કરતા સુગર લેવલ (ભોજન પહેલાં ખાંડનું સ્તર) વધે છે.”
બીજી શક્યતાઓ પણ છે. ડૉ. નેગાલુરે કહ્યું કે “મોડું ડિનર કરવાની, રાત્રે કાર્બોહાઇડ્રેટ (સ્ટાર્ચ) યુક્ત ભોજન, ઊંઘનો અભાવ, તણાવ અથવા અમુક દવાઓ લેવાથી પણ સવારે બ્લડ સુગરનું સ્તર વધી શકે છે. બીજી શક્યતા સોમોગી અસર છે. આ એવી સ્થિતિ છે જેમાં રાત્રે બ્લડ સુગરનું સ્તર અચાનક ઘટી જાય છે અને શરીર વધારાનું ગ્લુકોઝ છોડે છે, જેના પરિણામે સવારે સુગરનું સ્તર ઊંચું રહે છે.”
આ કેવી રીતે ઓળખવું?
શું ચાલી રહ્યું છે તે સમજવા માટે તમે સૂવાના સમયે, સવારે 2-3 વાગ્યે અને થોડા દિવસો માટે ફરીથી સવારે તમારા બ્લડ સુગર લેવલ ટેસ્ટ કરી શકો છો. ડૉ. નેગલુર કહે છે કે “જો તમારા બ્લડ સુગર લેવલ આખી રાત ધીમે ધીમે વધી રહ્યા હોય, તો તે સંભવતઃ ડોન ઘટના છે. પરંતુ જો રાત્રે તમારા બ્લડ સુગર લેવલ ઓછા હોય અને પછી સવારે અચાનક વધી જાય, તો તે સોમોગી અસરને કારણે હોઈ શકે છે.”
35 વર્ષની ઉંમરે, તમે દરરોજ દિવસમાં 30 મિનિટ ચાલો તો શરીર પર શું અસર થાય?
સવારે હાઈ બ્લડ સુગર લેવલ કંટ્રોલ કરવાની રીત
જીવનશૈલીમાં સરળ ફેરફારો ઘણીવાર મદદ કરે છે. ડૉ. નેગલુર સમજાવે છે કે “આમાં વહેલું અને રાત્રે હળવું ભોજન કરવું, મોડી રાતના નાસ્તા ટાળવા, રાત્રે ભોજન પછી ચાલવા જવું, ઊંઘની ગુણવત્તામાં સુધારો કરવો અને સમયસર ભોજન લેવાનો સમાવેશ થાય છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં, દવાનો સમય અથવા માત્રામાં પણ ફેરફાર કરવાની જરૂર પડી શકે છે.”
જો તમે દિવસ દરમિયાન તમારા બ્લડ સુગર લેવલને સારી રીતે મેનેજ કરો છો, તો પણ સવારે તમને વધઘટનો અનુભવ થઈ શકે છે. તેણે કહ્યું કે “ચાવી એ છે કે પેટર્નને ઓળખો અને તમારા બ્લડ સુગર લેવલને સુધારવા માટે સરળ, વ્યવહારુ ફેરફારો કરો.”
