ભાજપ ગુજરાતમાં આદિવાસી જનસપંર્ક અભિયાન કરશે

Gujarat Politics Information : ગુજરાતમાં ભાજપ સરકાર હવે આદિવાસી વોટબેંકને આકર્ષવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. દશેરા બાદ ભાજપ ગુજરાતની અનુસૂચિત જાતિ (એસટી) માટે અનામત 27 વિધાનસભા બેઠકો પર 72 કલાકના જનસંપર્ક અભિયાન શરૂ કરવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે. આ અભિયાન દરમિયાન સાંસદો, ધારાસભ્યો અને મંત્રીઓ ગામડાઓમાં રોકાશે, ગ્રામસભાઓમાં હાજરી આપશે અને શાળાઓ અને આંગણવાડી કેન્દ્રોની મુલાકાત લેશે.

આ અભિયાનનો હેતુ આદિવાસી મતદારો સુધી વિકાસ કાર્યો સાથે જોડાયેલી પાર્ટીને પહોંચાડવાનો છે. સાથે જ, પક્ષના નેતાઓ સ્થાનિક લોકોની સમસ્યાઓ પણ સમજશે અને સંગઠનની ખામીઓ પણ શોધી કાઢશે.

ભારતીય જનતા પાર્ટી (ભાજપ) દ્વારા વિતરિત એક ગુપ્ત પુસ્તિકામાં આદિવાસી વિસ્તારોના તમામ તાલુકાઓ (તાલુકાઓ) ના પ્રવાસ માટેનો કાર્યક્રમ તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે. તેના અનુસંધાનમાં ઉત્તરમાં અંબાજીથી દક્ષિણમાં ઉમરગામ સુધી ફેલાયેલા આદિવાસી વિસ્તારોને આવરી લેવામાં આવ્યા છે, જેને સામાન્ય રીતે ‘પૂર્વીય પટ્ટો’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. જેમાં ભાજપ મોટા પાયે પોતાનો પ્રચાર કરશે. આ અભિયાન દ્વારા પાર્ટી લોકો સુધી ‘વિકસિત ભારત’નો સંદેશ પહોંચાડવા માંગે છે. ઉપરાંત, વિપક્ષ દ્વારા ઉઠાવવામાં આવી રહેલા મુદ્દાઓનો પ્રત્યુત્તર આપવાની રણનીતિ પણ છે.

2017 સુધી ગુજરાતના આદિવાસી વિસ્તારોમાં મોટાભાગની બેઠકો પર કોંગ્રેસનો દબદબો હતો. તે વર્ષે કોંગ્રેસે અનુસૂચિત જનજાતિ (એસટી) માટે અનામત 27 બેઠકોમાંથી 17 બેઠકો જીતી હતી. તેની સાથી ભારતીય ટ્રાઇબલ પાર્ટી (બીટીપી)ને બે અને ભાજપને આઠ બેઠકો મળી હતી.

જો કે, 2022ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં ચિત્ર બદલાઈ ગયું હતું. ભાજપને 27માંથી 23 બેઠકો મળી હતી, જ્યારે કોંગ્રેસને માત્ર ત્રણ બેઠકો મળી હતી. આમ આદમી પાર્ટી (આપ)ને એક બેઠક મળી હતી.

જ્યારે ચૈતર વસાવાએ તેની પ્રથમ વિધાનસભા ચૂંટણીમાં નર્મદા જિલ્લાની ડેડિયાપાડા બેઠક પર ભારે અંતરથી જીત મેળવી ત્યારે આમ આદમી પાર્ટીએ આ વિસ્તારમાં તેની રાજકીય હાજરીનો અહેસાસ કરાવ્યો હતો. ગુજરાતની અનુસૂચિત જનજાતિ માટે અનામત લોકસભાની ચારેય બેઠકો હાલમાં ભાજપ પાસે છે.

આ જનસંપર્ક અભિયાન એવા સમયે ચલાવવામાં આવી રહ્યું છે જ્યારે પંચાયત (અનુસૂચિત વિસ્તારો સુધી વિસ્તરણ) અધિનિયમ એટલે કે પેસા એક્ટના અમલીકરણ, જમીન અધિકારો અને આદિવાસી ઓળખ સંબંધિત મુદ્દાઓ પર સતત પ્રશ્નો ઉઠાવવામાં આવી રહ્યા છે.

ગુજરાતમાં પ્રસ્તાવિત યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ (UCC) 2027 ની વિધાનસભા ચૂંટણી પહેલા લાગુ થવાની સંભાવના છે. અનુસૂચિત જનજાતિ (એસટી) સિવાય, આ કાયદામાં એવા લોકો અને સમૂહોને પણ બાકાત રાખવામાં આવ્યા છે જેમના પરંપરાગત અધિકારો બંધારણના ભાગ XXI હેઠળ સુરક્ષિત છે. જો કે, યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ પર ચાલી રહેલી ચર્ચા વચ્ચે, આદિવાસીઓના પરંપરાગત અધિકારો અને ઓળખ વિશે ચિંતાઓ છે.

ભરૂચના ભાજપના સાંસદ મનસુખ વસાવાએ જણાવ્યું હતું કે, અમારા ધારાસભ્યો, સાંસદો અને મંત્રીઓ પોતપોતાના વિસ્તારોમાં 72 કલાક વિતાવશે. અમે દરેક તાલુકાની મુલાકાત લઈશું અને ગામડાઓમાં રાત વિતાવીશું. આંગણવાડીમાં બાળકોને પ્રોત્સાહિત કરવાથી લઈને પ્રધાનમંત્રી કુસુમ યોજના, સૌર ઊર્જાથી મળેલા ફાયદા અને આદિવાસી યુનિવર્સિટીઓની સ્થાપના સુધી, આપણું સંપૂર્ણ ધ્યાન કમ્યુનિકેશન પર કેન્દ્રિત રહેશે. ”

સાત વખત સાંસદ રહી ચૂકેલા વસાવાએ જણાવ્યું હતું કે આ કવાયત સંગઠનાત્મક નબળાઈઓને ઓળખવામાં પણ મદદ કરશે. તેમણે કહ્યું કે, સારું કામ કરવામાં આવ્યું છે અને પાર્ટી ખૂબ જ મજબૂત છે, પરંતુ અમારા જેવા સંગઠનાત્મક કાર્યકરોની કેટલીક ખામીઓ છે, જેનો વિરોધીઓએ શોષણ કર્યું છે. આ અભિયાન અમને સાચી માહિતી આપશે. જે પણ સુધારા કરવાની જરૂર છે, અમે તે કરીશું.

સંગઠન વિશે ચિંતા

આ વર્ષની શરૂઆતમાં નર્મદા જિલ્લામાં ભાજપની સંગઠનાત્મક ચિંતાઓ સામે આવી હતી. જૂનમાં નાંદોદના ધારાસભ્ય દર્શના દેશમુખનો જિલ્લાના નેતાઓ સાથે જાહેરમાં બોલાચાલી થઇ હતી . આ પછી તેઓએ ધરણા કર્યા હતા. વસાવે તેને ટેકો આપ્યો હતો. આ ઘટનાક્રમ બાદ ભાજપે નર્મદા જિલ્લાના પાર્ટી અધ્યક્ષ તરીકે ફેરફાર કર્યો હતો.

ભાજપની આદિવાસી પાંખ સાથે જોડાયેલા એક વરિષ્ઠ નેતાએ જણાવ્યું હતું કે આ અભિયાન દ્વારા નેતાઓને એવા મુદ્દાઓને સમજવાની તક મળશે જે સામાન્ય રાજકીય ઘટનાઓ દરમિયાન સામે આવતા નથી.

આ સમયગાળા દરમિયાન, પાર્ટીના નેતાઓ લોકોની ફરિયાદો સાંભળશે, જોશે કે સરકારી યોજનાઓનો લાભ લોકો સુધી પહોંચી રહ્યો છે કે નહીં અને એવા વિસ્તારોની ઓળખ કરશે જ્યાં પાર્ટીનું સ્થાનિક સંગઠન નબળું છે.

તેમણે કહ્યું કે જ્યારે નેતાઓ જાતે વિસ્તારોમાં જાય છે, ત્યાં રાત વિતાવે છે અને વિવિધ સ્થળોએ પહોંચે છે, ત્યારે સ્થાનિક કાર્યકરો લોકોની પ્રતિક્રિયા પર અગાઉથી પ્રભાવ પાડી શકતા નથી.

ભાજપ ખાસ કરીને એવા વિસ્તારો વિશે સાવચેત છે જ્યાં વિપક્ષની હાજરી હજી પણ છે. એપ્રિલમાં યોજાયેલી સ્થાનિક સંસ્થાઓની ચૂંટણીમાં પણ પાર્ટીની સંગઠનાત્મક નબળાઇઓ સ્પષ્ટ થઈ હતી. આ ચૂંટણીમાં ભાજપને નર્મદા, ભરૂચ અને છોટા ઉદેપુર જિલ્લામાં આંચકો લાગ્યો હતો.

અસંતોષના સંકેત

આદિવાસી બહુમતી ધરાવતા વિસ્તારમાં બનેલા આ બે ઘટનાક્રમથી ભાજપ પણ ચિંતિત છે. ઓગસ્ટમાં, નર્મદા જિલ્લાના સાગબારા તાલુકાના 12 ગામોના આદિવાસી ખેડુતોએ પડોશી સુરત જિલ્લાના ઉમરપરા તાલુકામાં જંગલની જમીન ખેતીના અધિકારને લઈને વિરોધ પ્રદર્શન કર્યું હતું.

વન વિભાગનું કહેવું છે કે ખેતી વન અધિકાર અધિનિયમ અને ગ્રામસભાના ઠરાવોને આધિન છે. નર્મદા અને સુરત જિલ્લા વચ્ચેની વહીવટી સીમાને કારણે આ વિવાદ વધુ જટિલ બન્યો છે.

વિરોધ ભલે સમાપ્ત થઈ ગયો હોય, પરંતુ આ મુદ્દો કોંગ્રેસ માટે તકો પૂરી પાડે છે. પ્રદેશ કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ અમિત ચાવડા, ધારાસભ્ય અનંત પટેલ અને પૂર્વ મુખ્યમંત્રી શંકરસિંહ વાઘેલાએ 2 ઓક્ટોબરે ખોપીની મુલાકાત લીધી હતી અને ખેડૂતોને સમર્થન આપ્યું હતું.

ડિસેમ્બર 2025માં બીજી ચિંતા ત્યારે સામે આવી હતી, જ્યારે દક્ષિણ ગુજરાતના તાપી જિલ્લા સાથે સંકળાયેલો હોવાનો દાવો કરતું એસી ભારત સરકાર સંગઠન (AC Bharat Sarkar Sangathan) નામનું એક જૂથ બનાસકાંઠામાં સામે આવ્યું હતું. આ જૂથ પર પડાલિયા ગામમાં સરકારી અધિકારીઓ પર હુમલો કરવાનો ગુનો નોંધવામાં આવ્યો હતો. 

આ જૂથે તમામ પ્રકારના અધિકારો અને સત્તાને નકારી કાઢવાનો દાવો કર્યો હતો. અહેવાલો અનુસાર, તેમણે 200 થી વધુ લોકોને ચૂંટણી ઓળખપત્ર અને રેશનકાર્ડ પરત કરવા માટે પ્રભાવિત કર્યા હતા. જો કે, બાદમાં સત્તાવાળાઓએ લોકોને આ દસ્તાવેજો પાછા ખેંચવા સમજાવ્યા હતા.

આમ આદમી પાર્ટીનો પડકાર

કોંગ્રેસ નબળી પડવાથી ખાસ કરીને નર્મદા જિલ્લામાં આમ આદમી પાર્ટી (આપ) માટે જગ્યા બની છે. એપ્રિલમાં યોજાયેલી સ્થાનિક સ્વરાજ્યની ચૂંટણીમાં આમ આદમી પાર્ટીએ નર્મદા જિલ્લા પંચાયતની 22માંથી 15 બેઠકો જીતી હતી. દડિયાપાડા, સગબારા, ગરુડેશ્વર અને નવી રચાયેલી ચિકરા તાલુકા પંચાયતોમાં પણ પાર્ટીનો વિજય થયો હતો. સ્ટેચ્યુ ઓફ યુનિટી માટે જાણીતા ગરુડેશ્વરમાં મળેલી હાર ભાજપ માટે સૌથી મોટો ઝટકો હતો.

આ પરિણામોને વ્યાપક રીતે ચૈતર વસાવા પ્રત્યે સહાનુભૂતિના સંકેત માનવામાં આવ્યા, જ્યારે તેઓ તે સમયે જેલમાં હતા. બાદમાં જૂનમાં, તેને 2023 ના કેસમાં દોષી ઠેરવવામાં આવ્યા હતા. આ કેસ વન વિભાગના અધિકારીઓ પર થયેલા હુમલા સાથે સંબંધિત હતો. તેમની ગેરહાજરી હોવા છતાં આમ આદમી પાર્ટી (આપ)નું ચૂંટણી પ્રચાર ચાલુ રહ્યું. તેમની પત્ની વર્ષા અને શકુંતલા તેમના વતી પ્રચાર કરી રહ્યા છે.

ચૈતર વસાવાને અત્યાર સુધી ધારાસભ્ય પદ પરથી ગેરલાયક ઠેરવવામાં આવ્યા નથી તે હકીકત ભાજપની અંદર સતર્કતાના સંકેત તરીકે જોવામાં આવી રહી છે. પાર્ટીના એક વરિષ્ઠ નેતાએ જણાવ્યું હતું કે પાર્ટી હાલમાં ડેડિયાપાડામાં પેટાચૂંટણીને લઈને આશંકામાં છે.

નેતાએ કહ્યું કે, આદિવાસી યુવાનોના કેટલાક વર્ગો હજી પણ ચૈતર વસાવા સાથે ઊંડા ભાવનાત્મક જોડાણ ધરાવે છે. તેમની ગેરહાજરીમાં પણ તેમનો પ્રભાવ મજબૂત રહે છે, પરંતુ ગેરલાયકાત અનિવાર્ય છે. જો વિધાનસભાનો બાકીનો કાર્યકાળ એક વર્ષથી ઓછો હોય તો પેટાચૂંટણી યોજવાની જરૂર નથી. આ બાબત ધ્યાનમાં રાખવી પડશે.

આદિવાસી ક્ષેત્રોમાં ભાજપની વિકાસ કામગીરી

2018 માં સ્ટેચ્યુ ઓફ યુનિટીનું ઉદ્ઘાટન કર્યા પછી, વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ નર્મદા જિલ્લાને પર્યટન અને વિકાસ કેન્દ્ર તરીકે સ્થાપિત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. કેવડિયાનું નામ બદલીને એકતા નગર રાખવામાં આવ્યું છે અને કેન્દ્ર સરકારે આ વિસ્તારનો ઉપયોગ મુખ્ય રાષ્ટ્રીય કાર્યક્રમોનું આયોજન કરવા માટે કર્યો છે.

સપ્ટેમ્બરમાં પહેલીવાર દિલ્હીની બહાર રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કારો યોજવામાં આવ્યા હતા. સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલની જન્મજયંતિ પર 31 ઓક્ટોબરે રાષ્ટ્રીય એકતા પરેડમાં પણ પીએમ નરેન્દ્ર મોદી ભાગ લે તેવી સંભાવના છે.

સરકાર માટેના આવા પ્રોજેક્ટ્સ વિસ્તારના પરિવર્તન અને આદિવાસી સમુદાયો માટે ઊભી થયેલી રોજગારીની તકો પર ભાર મૂકે છે, પરંતુ સ્થાનિક વસ્તીના કેટલાક વર્ગોએ સ્ટેચ્યુ ઓફ યુનિટીની આસપાસની જમીન, વિસ્થાપન અને આર્થિક પ્રવૃત્તિઓ પર સવાલ ઉઠાવ્યા છે કે નજીકના સમુદાયોને કેટલી હદ સુધી ફાયદો થયો છે.

આ તણાવ આદિવાસી પ્રભુત્વ ધરાવતા પ્રદેશમાં ભાજપનો સામનો કરી રહેલા વ્યાપક પડકારને પ્રતિબિંબિત કરે છે: પક્ષ રસ્તાઓ, પર્યટન, જાહેર માળખાકીય સુવિધાઓ અને કલ્યાણકારી યોજનાઓને ટાંકે છે, જ્યારે ટીકાકારો જમીનના અધિકારો અને વિકાસ પ્રક્રિયામાં સ્થાનિક સમુદાયોની ભાગીદારી પર સવાલ ઉઠાવે છે.

સરકારે ધરતી આબા આદિવાસી ગામ ઉત્કર્ષ અભિયાન સહિત આદિવાસી કેન્દ્રિત કાર્યક્રમોનું પણ વિસ્તરણ કર્યું છે. તેનો ઉદ્દેશ કલ્યાણકારી યોજનાઓના વિતરણમાં સુધારો કરવાનો અને વન અધિકાર અધિનિયમના અમલીકરણની ખાતરી કરવાનો છે.

ભાજપનો રણનીતિ

ગુજરાતની 6.5 કરોડની વસ્તીમાં આદિવાસીઓની સંખ્યા લગભગ 80 લાખ છે. તેઓ રાજ્યના કુલ મતદારોના લગભગ 14 ટકા હિસ્સો ધરાવે છે. તેઓ મુખ્યત્વે રાજસ્થાન, મહારાષ્ટ્ર અને મધ્યપ્રદેશની સરહદે આવેલા 14 જિલ્લાઓમાં રહે છે.

ભારતીય જનતા પાર્ટીએ આદિવાસીઓમાં પોતાનું સમર્થન વધારવા માટે સતત પ્રયાસો કર્યા છે. પાર્ટી રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુની ચૂંટણીને મહત્વ આપી રહી છે. આ ઉપરાંત માનગઢ હિલ ખાતે આદિવાસી સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓની યાદમાં કાર્યક્રમોનું આયોજન કરીને આદિવાસી સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓને સન્માનિત કરવાના પ્રયાસો કરવામાં આવ્યા છે.

ચૈતર વસાવાએ આદિવાસી વિસ્તારોમાં માળખાકીય સુવિધાઓની અવગણના કરવાના ભાજપના આરોપને નકારી કાઢ્યો છે. તેમણે કહ્યું હતું કે, જે ગામડાઓમાં ડેમનું પાણી નથી પહોંચતું તેનું કારણ ત્યાંનું ભૌગોલિક સ્થાન છે. જો કે, ભાજપ સરકારે પાણી પુરવઠા માટે વૈકલ્પિક યોજનાઓ શરૂ કરી છે. તેમણે દાવો કર્યો હતો કે છોટા ઉદેપુરથી દાહોદ સુધીના મોટાભાગના આદિવાસી વિસ્તારોમાં નલ સે જલ યોજના હેઠળ પાણીની પહોંચ છે.

આ પણ વાંચો | ગુજરાતમાં ‘શુદ્ધિકરણ’ના નામે મહિલા પર અમાનુષી અત્યાચાર, જાહેરમાં સંબંધ બાંધવા અને પેશાબ પીવા મજબૂર કરાઈ

પંચાયત (અનુસૂચિત વિસ્તારોનું વિસ્તરણ) અધિનિયમ એટલે કે પેસા અંગે વસાવાએ કહ્યું કે કાયદામાં કેટલાક સુધારાની જરૂર છે. જો કે, તેમણે એવો પણ દાવો કર્યો હતો કે આદિવાસી વસ્તીને મૂળભૂત રીતે ભાજપ પર વિશ્વાસ છે.