બેસન (ચણાનો લોટ) નો ઉપયોગ વિવિધ પ્રકારની વાનગીઓ બનાવવામાં થાય છે જેમ કે ભજીયા, કઢી, ઢોકળા અને બેસનના લાડુ. આ ઉપરાંત ત્વચાની સંભાળ (સ્કિનકેર) માટે પણ તેનો ઉપયોગ થાય છે. તે ‘ઉબટન’ (પરંપરાગત બોડી સ્ક્રબ) અને ફેસ પેક બનાવવામાં એક ઘટક તરીકે વપરાય છે. આ કારણોસર મોટાભાગના ઘરોમાં બેસન એક અનિવાર્ય સામગ્રી છે. વધુમાં તે સ્વાસ્થ્ય માટે પણ ફાયદાકારક માનવામાં આવે છે. જોકે બજારમાં મળતા બેસનની શુદ્ધતા અને ગુણવત્તા અંગે ક્યારેક પ્રશ્નો ઉભા થાય છે. આ સમસ્યાના ઉકેલ તરીકે તમે ઘરે જ શુદ્ધ બેસન સરળતાથી તૈયાર કરી શકો છો.
જો તમારે ઓછી માત્રામાં બેસન બનાવવું હોય તો તમે મિક્સર-ગ્રાઇન્ડરનો ઉપયોગ કરીને તેને ઘરે બનાવી શકો છો. બજારમાં મળતું બેસન મુખ્યત્વે ‘ચણાની દાળ’ (જેમાંથી બહારની છાલ કાઢી નાખવામાં આવી હોય તેવા ચણા) માંથી બનાવવામાં આવે છે. તેથી તમે પણ ઘરે બેસન બનાવવા માટે ચણાની દાળનો ઉપયોગ કરી શકો છો.
બેસન બનાવવાની સરળ રીત
સૌ પ્રથમ ચણાની દાળને એક મોટી થાળીમાં ફેલાવી દો અને તેમાંથી કાંકરા, નાના પથ્થરો, ખરાબ થયેલા દાણા કે અન્ય અશુદ્ધિઓ કાળજીપૂર્વક દૂર કરો. ત્યારબાદ સાફ કરેલી દાળને એક સ્વચ્છ કપડા કે મોટી થાળીમાં મૂકો અને થોડા કલાકો માટે તડકામાં સૂકવો, જેથી તેમાં રહેલો ભેજ સંપૂર્ણપણે દૂર થઈ જાય. જો દાળમાં થોડો પણ ભેજ રહી જાય તો તે બરાબર દળાશે નહીં (ઝીણો પાવડર નહીં બને) અને તૈયાર થયેલું બેસન જલ્દી બગડી શકે છે. જો તમે દાળને ધોઈ હોય તો દળતા પહેલા તે સંપૂર્ણપણે સુકાઈ ગઈ છે તેની ખાતરી કરવી ખૂબ જરૂરી છે.
આ પણ વાંચો: સવારે નાસ્તા પછી પીઓ ઘરે બનાવેલો તાજો આમળાનો જ્યુસ, સ્વાદ સાથે સ્વાસ્થ્યને મળશે અઢળક ફાયદા
જ્યારે દાળ સંપૂર્ણપણે સુકાઈ જાય ત્યારે તેને મિક્સર-ગ્રાઇન્ડરમાં નાખો. એકસાથે બધી દાળ ન નાખતા, થોડી-થોડી માત્રામાં ઉમેરો. મિક્સરને સતત ચલાવવાને બદલે થોડા-થોડા અંતરે (વચ્ચે રોકીને) ચલાવો. આમ કરવાથી મિક્સરની મોટર ગરમ નહીં થાય અને દાળનો એકસરખો ઝીણો પાવડર તૈયાર થશે. દળાઈ ગયા પછી લોટને ઝીણી ચાળણીથી ચાળી લો. આનાથી ઝીણા લોટમાંથી જાડા કણો અલગ થઈ જશે. ચાળણીમાં રહી ગયેલા જાડા કણોને ફરીથી મિક્સરમાં નાખીને દળી શકાય છે.
તૈયાર થયેલા બેસનને એક સ્વચ્છ અને કોરી થાળીમાં ફેલાવીને થોડીવાર માટે રહેવા દો. આમ કરવાથી દળવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન ઉત્પન્ન થયેલી ગરમી નીકળી જશે. ત્યારબાદ તેને સંપૂર્ણપણે સૂકા અને હવાચુસ્ત ડબ્બામાં ભરી રાખો. આ રીતે તમે ચણાની દાળનો ઉપયોગ કરીને ઘરે જ શુદ્ધ અને તાજો ચણાનો લોટ સરળતાથી તૈયાર કરી શકો છો.
