અમદાવાદ રથયાત્રાનો ભવ્ય ઇતિહાસ અને પરંપરા, જાણો તેની ખાસિયતો અને સાંપ્રદાયિક સૌહાર્દની કહાની

અમદાવાદની જગન્નાથ રથયાત્રા એ માત્ર ધાર્મિક ઉત્સવ નથી પરંતુ તે સદીઓ જૂનો ઇતિહાસ, ભવ્ય પરંપરાઓ અને હિન્દુ-મુસ્લિમ એકતા એટલે કે સામ્પ્રદાયિક સૌહાર્દનું જીવંત પ્રતીક છે. ઓડિશાના પુરી પછી દેશની આ બીજા નંબરની સૌથી મોટી રથયાત્રા સાથે અનેક રોચક તથ્યો જોડાયેલા છે. આ વર્ષે 16 જુલાઈ 2026ના રોજ ભગવાન જગન્નાથની 149મી રથયાત્રા નીકળશે, જેને લઈ ભક્તો ભક્તીમાં લીન છે અને જોરશોરથી તૈયારીઓ ચાલી રહી છે.

અમદાવાદ રથયાત્રા ભારતની બીજી સૌથી મોટી અને ઐતિહાસિક રથયાત્રા છે, જે પુરી (ઓડિશા) માં રથયાત્રા પછીની છે. આ ભવ્ય શોભાયાત્રા દર વર્ષે જમાલપુર સ્થિત 400 વર્ષ જૂના જગન્નાથ મંદિરથી અષાઢ મહિનાના શુક્લ પક્ષના બીજા દિવસે ‘અષાઢી બીજ’ ના રોજ નીકળે છે. આ દિવસે ભગવાન જગન્નાથ, ભાઈ બલભદ્ર અને બહેન સુભદ્રા શહેરના પ્રવાસ (નગરચર્યા) પર નીકળે છે.

રથયાત્રા ઇતિહાસ અને શરૂઆથ સ્થાપના

જમાલપુર વિસ્તારમાં જગન્નાથ મંદિરની સ્થાપના આશરે 450 વર્ષ પહેલાં રામાનંદી સંત હનુમાન દાસજી દ્વારા કરવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ સાધુ સારંગ દાસજીએ ત્યાં ભગવાન જગન્નાથ, બલભદ્ર અને સુભદ્રાની મૂર્તિઓ સ્થાપિત કરી હતી.

અમદાવાદ રથયાત્રાની શરૂઆત

અમદાવાદમાં રથયાત્રાની પરંપરા 1878 માં મંદિરના તત્કાલીન મહંત શ્રી નરસિંહ દાસજી મહારાજ દ્વારા શરૂ કરવામાં આવી હતી. એવું માનવામાં આવે છે કે ભગવાન જગન્નાથ તેમને સ્વપ્નમાં દેખાયા હતા અને શોભાયાત્રા શરૂ કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો.

આ પણ વાંચો: અમદાવાદમાં પ્રથમ રથયાત્રા ક્યારે અને કોણે શરૂ કરી હતી? પુરી નહીં ગુજરાતમાં અહીં યોજાય છે સૌથી લાંબી રથયાત્રા

રથયાત્રાની પરંપરાઓ અને ખાસ વાતો

પહિંદ વિધિ: શોભાયાત્રા શરૂ થાય તે પહેલાં ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી ‘પહિંદ વિધિ’ કરે છે. એક પરંપરાગત વિધિ જેમાં રથની આગળનો રસ્તો સોનાની સાવરણીથી સાફ કરવામાં આવે છે.

સરસપુરમાં ભોજન: શોભાયાત્રા શહેરના ઐતિહાસિક વિસ્તારોમાંથી પસાર થઈને સરસપુર પહોંચે છે, લગભગ 14 થી 18 કિલોમીટરનું અંતર કાપે છે. સરસપુરને ભગવાનનું મોસાળ માનવામાં આવે છે. અહીં સ્થાનિક રહેવાસીઓ શોભાયાત્રામાં ભાગ લેતા સાધુઓ, સંતો અને સામાન્ય ભક્તો સહિત ભક્તો માટે એક ભવ્ય ભોજન સમારંભ (મહાભોજ)નું આયોજન કરે છે.

આ પણ વાંચો: અષાઢી બીજે અમદાવાદમાં ઇતિહાસ રચાશે, ભગવાન જગન્નાથના મોસાળ સરસપુરમાં આ વખતે બે જગ્યાએ ભરાશે મામેરું

સાંપ્રદાયિક સંવાદિતા: શોભાયાત્રા અમદાવાદના વિવિધ વિસ્તારોમાંથી પસાર થાય છે અને રાજ્યભરમાં લોકોત્સવ (લોકોનો તહેવાર) તરીકે ખૂબ જ શ્રદ્ધાથી ઉજવવામાં આવે છે.

અમદાવાદની જગન્નાથ રથયાત્રા સાંપ્રદાયિક એકતા અને સંવાદિતાનું એક અનોખું ઉદાહરણ રજૂ કરે છે, જ્યાં મુસ્લિમ સમુદાય દર વર્ષે ભગવાન જગન્નાથને ‘એકતા રથ’ (ચાંદીનો રથ) અર્પણ કરે છે. સાંપ્રદાયિક સૌહાર્દનું આ ઉદાહરણ દાયકાઓથી ટકી રહ્યું છે. પહેલા ઉસ્માન ભાઈ દેવડીવાલા રથનું સ્વાગત કરતા હતા. હવે મુસ્લિમ સમુદાયના પ્રતિનિધિઓ રથ અર્પણ કરીને ભાઈચારોનો સંદેશ આપે છે.