તમામ ટ્રેન મુસાફરોને સુરક્ષા આપવાના પગલામાં, સુપ્રીમ કોર્ટે ભારતીય રેલવેને 27 ઓક્ટોબરથી કાઉન્ટર પરથી ખરીદાયેલી ટિકિટોને વીમા કવચ પૂરું પાડવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે, અને ચેતવણી આપી છે કે આદેશનો અમલ કરવામાં કોઈપણ નિષ્ફળતા માટે રેલવે બોર્ડ સીધી જવાબદાર રહેશે.
જૂન 2023 માં ઓડિશા ટ્રેન અકસ્માતના પગલે દાખલ કરાયેલી અરજી પર 6 ઓક્ટોબરના રોજ આ નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો હતો , જેમાં અકસ્માતની તપાસ માટે તપાસ પંચની માંગ કરવામાં આવી હતી, જે અરજદારે કવચ સલામતી પ્રણાલીના અમલીકરણને કારણે થયું હતું. અરજીમાં અધિકારીઓને તમામ ટ્રેનોમાં તેનો વહેલો અમલ સુનિશ્ચિત કરવા માટે નિર્દેશો આપવાની પણ માંગ કરવામાં આવી હતી.
આ મામલાની સુનાવણી કરતા, ન્યાયાધીશ અહસાનુદ્દીન અમાનુલ્લાહ અને આર મહાદેવનની બેન્ચે મુસાફરોની સલામતીના વિવિધ પાસાઓને આવરી લેવા માટે તેનો કાર્યક્ષેત્ર વિસ્તાર્યો, જેમાં રેલવે ફૂટઓવર બ્રિજ, પાટા પર ફેન્સીંગ અને કાઉન્ટર પરથી ખરીદેલી ટિકિટ માટે વીમાનો અભાવ શામેલ છે.
‘જમીન પર કોઈ નોંધપાત્ર ફેરફાર નથી’
અગાઉની સુનાવણી દરમિયાન, સર્વોચ્ચ અદાલતે રેલવે બજેટમાં મુસાફરોની સલામતી માટે ફાળવણી પર નારાજગી વ્યક્ત કરી હતી અને આશા વ્યક્ત કરી હતી કે આ મોરચે વધુ પગલાં લેવામાં આવશે.
11 મેના રોજ કેન્દ્રએ કોર્ટને ખાતરી આપી હતી કે ઓફલાઇન ટિકિટોને વીમો આપવાના પ્રશ્ન પર પણ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે અને પદ્ધતિઓ પર કામ કરવામાં આવી રહ્યું છે.
બેન્ચે એ પણ નોંધ્યું હતું કે કવચના વિસ્તરણ, ફૂટઓવર બ્રિજ અને ફેન્સીંગના ક્ષેત્રોમાં તેના આદેશો અનુસાર કેવી રીતે ખાસ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે અને આ બાબતને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી છે તેની વિગતો આપવામાં આવી નથી.
કોર્ટે નિર્દેશ આપ્યો હતો કે “ત્રણ મુદ્દાઓ પર રેલવે દ્વારા ખાસ ઝુંબેશ ચલાવવામાં આવી છે તે દર્શાવતી વિગતો બે મહિનાની અંદર ફાઇલ કરવામાં આવે, જેમાં સ્પષ્ટપણે આ પ્રોજેક્ટ્સ પ્રત્યે ખાસ બજેટરી/નાણાકીય પ્રતિબદ્ધતાઓ શામેલ હશે.” તેણે રેલવેને “જમીન પર કામની વાસ્તવિક પ્રગતિ રેકોર્ડ પર લાવવા” પણ કહ્યું.
6 ઓક્ટોબરના રોજ ફરી આ મામલાની સુનાવણી કરતા કોર્ટે “રેલવે મંત્રાલયના અધિકારીઓના વર્તન પર સંપૂર્ણ નિરાશા અને નારાજગી” વ્યક્ત કરી. જેમાં તેણે કહ્યું કે તે “સામાન્ય માણસની સલામતી સંબંધિત ગંભીર બાબત છે.”
આ પણ વાંચો: ‘હિંમત હોય તો ઈમરજન્સી જાહેર કરી દો’, CJP સ્થાપક અભિજીત દીપકેનો PM મોદીને સીધો પડકાર
બેન્ચે જણાવ્યું હતું કે, “રેલવે આ કોર્ટ સમક્ષ રજૂઆત કરી રહ્યું છે કે આ સંદર્ભમાં તમામ જરૂરી પગલાં લેવામાં આવી રહ્યા છે. જોકે એવું લાગે છે કે આવી ખાતરીઓ મોટાભાગે કાગળ પર જ રહી ગઈ છે અને જમીન પર કોઈ નોંધપાત્ર ફેરફાર થયો નથી. સામાન્ય માણસની સલામતી અને અનિચ્છનીય ઘટનાઓને રોકવા સંબંધિત લક્ષિત ક્ષેત્રો માટે દર્શાવેલ બજેટ જોગવાઈઓનો પણ સંપૂર્ણ ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો નથી”.
કડક વલણ અપનાવતા બેન્ચે શરૂઆતમાં નિર્દેશ આપ્યો હતો કે રેલવે બોર્ડના ચેરમેન અને સભ્યો તેમના પ્રશ્નોના જવાબ આપવા માટે તેમની સમક્ષ વ્યક્તિગત રીતે હાજર રહે.
બેન્ચે ચેતવણી આપી હતી કે જો તેને જણાય કે રેલવે જમીન પર તેમના અમલીકરણને સુનિશ્ચિત કરવા માટે યોગ્ય પ્રયાસ કર્યા વિના કોર્ટને ખાતરી આપી રહી છે, તો તે આ બાબતનો ગંભીરતાથી વિચાર કરશે.
“અમને ખાસ ચિંતા છે કે બજેટમાં જોગવાઈઓ કરવામાં આવી હોવા છતાં મૂળભૂત સલામતી આવશ્યકતાઓનું પણ પૂરતું પાલન થયું નથી અને કરવામાં આવેલી જોગવાઈઓ મોટાભાગે અમલમાં મુકાઈ નથી.”
બે અઠવાડિયાનો સમય
કેન્દ્ર તરફથી હાજર રહેલા એડિશનલ સોલિસિટર જનરલ વિક્રમજીત બેનર્જીએ બેન્ચને વિનંતી કરી કે તેઓ તેમને ગયા વર્ષ દરમિયાન જમીન પર કરવામાં આવેલા વાસ્તવિક કાર્ય અને ઓછામાં ઓછા ફેન્સીંગના સંદર્ભમાં નિર્ધારિત લક્ષ્યો પ્રાપ્ત ન કરવાના કારણો સમજાવીને સ્પષ્ટ સોગંદનામું દાખલ કરવાની છેલ્લી તક આપે. કોર્ટે વિનંતી સ્વીકારી અને રેલવે બોર્ડના ચેરમેન અને સભ્યોને સમન્સ પાઠવવાના પોતાના આદેશને સ્થગિત કરી દીધો.
વીમા કવરેજ અંગે બેન્ચે નોંધ્યું હતું કે તેણે અધિકારીઓને આર્થિક રીતે વંચિત મુસાફરોને કવરેજ આપવા માટે એક પદ્ધતિ ઘડવા માટે પૂરતો સમય આપ્યો છે, જેઓ ઘણીવાર રેલવે રિઝર્વેશન કાઉન્ટર પર ટિકિટ ખરીદે છે.
“આ પાસામાં પણ કોઈ પ્રગતિ થઈ નથી તેથી અમે નિર્દેશ આપીએ છીએ કે બે અઠવાડિયાની અંદર, એટલે કે 27 ઓક્ટોબર 2026 થી બધા રેલવે સ્ટેશનો પર કાઉન્ટર પર વેચાતી બધી ટિકિટો પણ ઓનલાઈન ખરીદેલી ટિકિટોની જેમ જ વીમા દ્વારા આવરી લેવામાં આવશે. ઉપરોક્ત નિર્દેશ ફરજિયાતપણે લાગુ કરવામાં આવશે, નહીં તો જવાબદારી સીધી રેલવે બોર્ડની રહેશે.”
કોર્ટ હવે આ મામલાની આગામી સુનાવણી 16 નવેમ્બરે કરશે.
