Excessive Blood Sugar Warning Indicators : શું તમને ઘણી વખત કારણ વગર શરીરમાં થાકનો અનુભવ થાય છે, વારંવાર તરસ લાગે છે અથવા અચાનક વજનમાં ફેરફાર થાય છે? લોકો સામાન્ય રીતે આ રોજિંદા ફેરફારોને અવગણે છે, પરંતુ આ લક્ષણ હાઈ બ્લડ સુગર અથવા ડાયાબિટીસના પ્રારંભિક સંકેત હોઈ શકે છે.
જ્યારે શરીર ઇન્સ્યુલિનનો યોગ્ય રીતે ઉપયોગ કરવામાં સક્ષમ ન હોય ત્યારે તેના લક્ષણો સીધા દેખાવાને બદલે શરીરના જુદા જુદા ભાગોમાં ધીમે ધીમે દેખાય છે. પ્રારંભિક તબક્કે તેને ઓળખવું ખૂબ જ જરૂરી છે જેથી સમયસર પરિસ્થિતિને નિયંત્રિત કરી શકાય.
આયુર્વેદિક અને યુનાની દવાઓના નિષ્ણાત ડો. સલીમ ઝૈદીના જણાવ્યા અનુસાર, ડાયાબિટીસ અથવા ઇન્સ્યુલિન પ્રતિકારને કારણે શરીરમાં ઘણા ફેરફારો જોવા મળી શકે છે. આમાંના કેટલાક ફેરફારો ત્વચા અને હાથ પર પણ દેખાય છે. ડાયાબિટીસની શરૂઆત પહેલાં એટલે કે પ્રિડાયાબિટીસના કિસ્સામાં હાથ પર કેટલાક લક્ષણો દેખાય છે અને ડાયાબિટીસ પછી હાથમાં કેટલાક ચિહ્નો દેખાય છે.
પ્રિડાયાબિટીસના કિસ્સામાં, તમે હાથમાં દેખાતા આ લક્ષણોને સમજીને આ પરિસ્થિતિને રિવર્સ કરી શકાય છે, આમ તમે ડાયાબિટીઝના લક્ષણોને સમજીને બ્લડ સુગરને સામાન્ય બનાવી શકો છો. ચાલો નિષ્ણાતો પાસેથી જાણીએ કે ડાયાબિટીસના કિસ્સામાં શરીરમાં કયા ક્યા લક્ષણો દેખાય છે અને આ સ્થિતિને કેવી રીતે નિયંત્રિત કરી શકાય છે.
આ બે ચિહ્નો છે જે હાથ પર દેખાય છે જે તમને કહે છે કે તમને ડાયાબિટીસ થવા જઈ રહ્યા છે, એટલે કે પ્રિડાયાબિટીસના લક્ષણો
આંગળીના સાંધાની ચામડી કાળી થવી
હાથના પાછળના ભાગે આંગળીઓના સાંધાની ચામડી (Darkish knuckles) કાળી થવી પણ ડાયાબિટીસની પ્રારંભિક નિશાની હોઈ શકે છે. જો તમારા હાથની આંગળીઓના પાછળના સાંધાનો રંગ કાળો છે, ત્વચા ખરબચડી છે, તો તમારે સાવચેત રહેવું જોઈએ. જો આંગળીની પાછળની ત્વચા જાડી અથવા મખમલી દેખાય છે, તો આ સ્થિતિને એકેન્થોસિસ નિગ્રિકન્સ કહી શકાય. આ સ્થિતિ ઘણીવાર ઇન્સ્યુલિન પ્રતિકાર સાથે સંકળાયેલી હોય છે.
ઇન્સ્યુલિન પ્રતિકારમાં, શરીરના કોષો ઇન્સ્યુલિન પ્રત્યે ઓછા સંવેદનશીલ બને છે. આ સાથે જ આવી ઊંડી અને જાડી ત્વચા ગરદન, બગલ અને શરીરની ત્વચાના અન્ય ભાગો પર પણ દેખાઈ શકે છે. જો કે, માત્ર આંગળીના સાંધાની ચામડી સહેજ કાળી પડવાને ડાયાબિટીઝની નિશાની ગણી શકાતી નથી. ભારતીય ત્વચામાં નકલ્સ થોડી ઘાટી કાળી દેખાવી પણ સામાન્ય હોઈ શકે છે. જ્યારે ત્વચાનો રંગ બદલાતા ત્વચા જાડી અથવા મખમલી લાગે છે ત્યારે ચિંતા વધુ હોય છે.
હાથ પર સ્કિન ટેગ દેખાવા
બીજી નિશાની ત્વચાના ટેગ્સ (Pores and skin Tags) હોઈ શકે છે. આ ત્વચા પર નાના નરમ લટકન જેવી રચનાઓ છે, જે ઘણીવાર ગરદન, આંખની પાંપણ, બગલ અથવા શરીરની ત્વચાના ફોલ્ડ્સમાં દેખાય છે. ઘણા સંશોધનોમાં તે સાબિત થયું છે કે સ્ક્રિન ટેગ્સ અને ઇન્સ્યુલિન પ્રતિકાર વચ્ચેનો સંબંધ જોવા મળ્યો છે.
ખાસ કરીને જો કોઈ વ્યક્તિને સ્ક્રિન ટેગ્સ સાથે એકેન્થોસિસ નિગ્રિકન્સ હોય, તો પછી ડોક્ટર પાસે બ્લડ શુગર અને મેટાબોલિક હેલ્થની તપાસ કરવી મહત્વપૂર્ણ છે. જો કે, સ્ક્રિન ટેગ્સ માત્ર ડાયાબિટીસને કારણે જ નહીં, પરંતુ થાઇરોઇડ, PCOS અને કેટલાક આવશ્યક વિટામિનની ઉણપને કારણે પણ થાય છે. તેથી, કોઈએ આવા નિશાન જોઈને ડાયાબિટીસની પુષ્ટિ ન કરવી જોઈએ.
ડાયાબિટીસની પુષ્ટિ થવા પર હાઈ બ્લડ શુગર હોવાના સંકેત
પ્રેયર ટેસ્ટ કરો
ભગવાન સમક્ષ પ્રાર્થના કરતી વખતે, જેમ આપણે આપણા બંને હાથ જોડીએ છીએ, તે જ રીતે આપણા બંને હાથ જોડીને આંગળીઓ સીધી રાખો અને કોણીને પણ સીધી રાખો. જો તમે હાથ જોડતી વખતે હાથની આંગળીઓ અને હથેળીઓમાં કોઈ ગેસ દેખાય છે, તો તેને અવગણશો નહીં. આ અંતર વધતી ઉંમર અથવા સાંધાની સમસ્યાને કારણે નથી, પરંતુ તે ગ્લાયકેશન નામની પ્રક્રિયાને કારણે છે.
જ્યારે લોહીમાં શુગર લેવલ લાંબા સમય સુધી ઊંચું રહે છે, ત્યારે આ શુગર શરીરના પ્રોટીન સાથે બાઇન્ડ કરવાનું શરૂ કરે છે, જેને ગ્લાયકેશન કહેવામાં આવે છે. આ ગ્લાયકેશનને કારણે ત્વચા અને આંગળીઓ કડક થઈ જાય છે અને તે સીધી થઈ શકતી નથી. જો કે ડાયાબિટીસની પુષ્ટિ કરવા માટે તે કોઈ પરીક્ષણ નથી, જો આવા ફેરફારો ચાલુ રહે તો ડોક્ટરની તપાસ કરવી મહત્વપૂર્ણ છે.
આંગળીઓ જકડાઇ જવી
સવારે ઉઠીને મુઠ્ઠી બનાવીને ધીમે ધીમે ખોલો. જો કોઈ આંગળી વાળીયા બાદ અટક જાય અને પછી ઝટકાથી ખુલે તો તેને ટ્રિગર ફિંગર કહી શકાય. ડાયાબિટીઝવાળા લોકોને સામાન્ય લોકો કરતા ટ્રિગર ફિંગરનું જોખમ વધારે હોઈ શકે છે. તેમાં મુશ્કેલી, પીડા અથવા આંગળીને વાળવામાં અથવા સીધી કરવામાં અડચણની લાગણી થવાનો સમાવેશ થઈ શકે છે. જો કે, આંગળીનું અટકવી જવું માત્ર ડાયાબિટીઝને કારણે જ થતું નથી. આની પાછળ અન્ય કારણો હોઈ શકે છે, તેથી જો કોઈ સતત સમસ્યા હોય તો ડોક્ટરની તપાસ કરવી મહત્વપૂર્ણ છે.
હાથ અને પગમાં ઝણઝણાટી અને સુન્નતા
હાથ અથવા પગમાં વારંવાર ઝણઝણાટી, બળતરા અથવા સુન્નતા ડાયાબિટીક ન્યુરોપેથી સાથે સંકળાયેલી હોઈ શકે છે. લાંબા સમય સુધી બ્લડ શુગર લેવલ વધારે રહેવાથી ચેતાતંત્રને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. ડાયાબિટીક ન્યુરોપેથીના લક્ષણો ઘણીવાર પગ થી શરૂ થાય છે અને પછીથી હાથ સુધી પહોંચી શકે છે.
પીડારહિત ફોલ્લી હોઇ શકે છે બુલોસિસ ડાયાબિટીસના સંકેત
ડાયાબિટીઝમાં ત્વચાની એક દુર્લભ સમસ્યા બુલોસિસ ડાયાબિટીકોરમ (Bullosis Diabeticorum પણ જોવા મળે છે. તે કોઇ પણ પ્રકારની સ્પષ્ટ ઇજા, બળતરા અથવા ઘસારા વગર હાથ પગ પર અચાનક ફોલ્લી દેખાઈ શકે છે. આ ફોલ્લા સામાન્ય રીતે પીડારહિત હોઈ શકે છે. જો ડાયાબિટીઝથી પીડિત વ્યક્તિમાં આવા ફોલ્લીઓ દેખાય છે, તો તેમણે જોતે ફોડવી જોઈએ નહીં. આવી જગ્યાને સ્વચ્છ રાખો અને ડોક્ટરનો સંપર્ક કરો, કારણ કે ડાયાબિટીઝ ત્વચાની ઇજા અથવા ઘા રૂઝાવવામાં વિલંબ અથવા અને ચેપનું જોખમ વધારી શકે છે.
હાથ પર નાના પીળા દાણાને નજરઅંદાજ કરશો નહીં
જો હાથ, કોણી કે જાંઘ પર અચાનક નાના પીળા અથવા મોતી જેવી ફોલ્લીઓ દેખાય, તો તે ઇરેક્ટિવ જેંથોમાસ (Eruptive Xanthomas) હોઈ શકે છે. તેનો સંબંધ લોહીમાં ઘણા બધા ટ્રાઇગ્લિસરાઇડ્સ થવાથી હોઈ શકે છે. તેથી, તેમને માત્ર એલર્જી અથવા ફંગલ ચેપ તરીકે અવગણવું જોઈએ નહીં. ખૂબ ઊંચા ટ્રાઇગ્લિસરાઇડ્સ સ્વાદુપિંડના સોજાનું જોખમ પણ વધારી શકે છે. જો ત્વચામાં આવા ફેરફારો દેખાય છે, તો ડોક્ટરની તપાસ કરવી જરૂરી છે.
આ સંકેત દેખાય તો કયો લેબ ટેસ્ટ કરાવવો?
આંગળીના સાંધા અસામાન્ય કાળા પડવા અથવા સ્ક્રિન ટેગ્સ જેવા ફેરફારો દેખાય છે, તો ડોક્ટર પાસે બ્લડ શુગર ચેકઅપ કરાવી શકાય છે. ફાસ્ટિંગ બ્લડ ગ્લુકોઝ અને HbA1c ટેસ્ટ ડાયાબિટીસ કે પ્રી ડાયાબિટીસ ટેસ્ટ માટે થાય છે. જો ડાયાબિટીઝની શંકા લાંબા સમય સુધી હોય અથવા અન્ય લક્ષણો હાજર હોય, તો ડૉક્ટર જરૂરિયાત મુજબ લિપિડ પ્રોફાઇલ, યુરિન ટેસ્ટ, યુરિન અબ્લુમિન / ACR અને આંખની તપાસ જેવા મેડિકલ ટેસ્ટ કરાવી શકાય છે.
Disclaimer : વિવિધ કારણોસર આંગળીના સાંધા કાળા થઈ શકે છે. તેને ફક્ત ઘરેલું ઉપચાર અથવા ત્વચાની સંભાળ સાથે જોડશો નહીં. જો કાળું પડવાની સાથે ખંજવાળ, દુખાવો, સ્થૂળતા અથવા ત્વચામાં અન્ય ફેરફારો થાય છે, તો ડોક્ટર અથવા ત્વચા નિષ્ણાતની સલાહ લો.
