ગુજરાતના ટેલિકોમ માર્કેટમાં છેલ્લા એક દાયકામાં મોટો ફેરફાર થયો છે. આજે ટેલિકોમ માર્કેટમાં Jio છવાઇ ગયું છે. 2016માં જ્યારે રિલાયન્સ જિયોએ એન્ટ્રી કરી ત્યારે રાજ્યમાં અનેક ટેલિકોમ કંપનીઓ વચ્ચે સ્પર્ધા હતી. આજે સ્થિતિ એવી છે કે થોડા જ મોટા ઓપરેટરો બજારમાં છે અને જિયો સૌથી આગળ છે.
ઓગસ્ટ 2016માં લોન્ચ થયેલા જિયોએ સપ્ટેમ્બર 2016માં ગુજરાતમાં માત્ર 14.6 લાખ વાયરલેસ ગ્રાહકો સાથે શરૂઆત કરી હતી. જૂન 2026 સુધીમાં આ સંખ્યા વધીને 335.5 લાખ એટલે કે 3.35 કરોડથી વધુ થઈ ગઈ છે.
આ સમયગાળામાં જિયોના ગ્રાહક આધારનું કદ લગભગ 22.9 ગણું વધ્યું. સપ્ટેમ્બર 2016થી જૂન 2026 વચ્ચે તેનો સરેરાશ વાર્ષિક વૃદ્ધિ દર (CAGR) 37.9% રહ્યો. પરંતુ જિયોની કહાની માત્ર ગ્રાહકો વધવા પુરતી જ નથી. આ 10 વર્ષમાં ગુજરાતના સમગ્ર ટેલિકોમ માર્કેટનું માળખું જ બદલાઈ ગયું છે.
2016માં અનેક, 2026માં ચાર મુખ્ય ખેલાડી
જ્યારે જિયોએ ગુજરાતમાં પ્રવેશ કર્યો ત્યારે બજારમાં અનેક કંપનીઓ હતી. ઓગસ્ટ 2016માં ટાટા, રિલાયન્સ કોમ્યુનિકેશન્સ, એરસેલ, ટેલિનોર, વીડિયોકોન સહિતની અન્ય કંપનીઓ પાસે મળીને 175.0 લાખ ગ્રાહકો હતા.
પરંતુ સમય જતાં આ કંપનીઓ બજારમાંથી બહાર થઈ ગઈ અને ‘અન્ય’ કેટેગરીનો ગ્રાહક આધાર જુલાઈ 2019 આસપાસ શૂન્ય થઈ ગયો. આ રીતે બજારમાં મોટું કન્સોલિડેશન થયું. અનેક કંપનીઓની જગ્યાએ હવે મુખ્યત્વે ચાર ઓપરેટરો રહ્યા છે:
- રિલાયન્સ જિયો
- વોડાફોન આઇડિયા
- એરટેલ
- BSNL
જિયોએ નવું બજાર પણ ઊભું કર્યું
જિયોના આગમન પછી એક સવાલ સ્વાભાવિક છે કે શું જિયોની વૃદ્ધિ માત્ર અન્ય કંપનીઓના ગ્રાહકો તેની તરફ વળવાને કારણે થઈ? આંકડા દર્શાવે છે કે વાત એટલી સરળ નથી. સપ્ટેમ્બર 2016માં ગુજરાતમાં કુલ 633.7 લાખ વાયરલેસ કનેક્શન્સ હતા. જૂન 2026 સુધીમાં આ સંખ્યા વધીને 727.0 લાખ થઈ ગઈ. એટલે કે એક દાયકામાં સમગ્ર વાયરલેસ માર્કેટમાં 14.7percentનો વધારો થયો.
બીજી તરફ, આ જ સમયગાળામાં જિયોના ગ્રાહકો 14.6 લાખથી વધીને 335.5 લાખ થયા. એટલે જિયોએ જૂના ગ્રાહકોને પોતાની તરફ આકર્ષ્યા એટલું જ નહીં, પરંતુ ગુજરાતમાં મોબાઇલ કનેક્ટિવિટીના કુલ વ્યાપને પણ વધારવામાં ભૂમિકા ભજવી.
આ પણ વાંચો । Jioનો મોટો ધમાકો, માત્ર ₹ 55માં 1000 થી વધુ Live TV ચેનલ અને પ્રીમિયમ ચેનલ્સ
જિયો ક્યારે બન્યું નંબર 1?
જિયોની વૃદ્ધિ શરૂઆતથી જ ઝડપી હતી, પરંતુ તેને બજારમાં નંબર-1 બનવામાં થોડો સમય લાગ્યો. માસિક આંકડા પ્રમાણે, જિયોએ જુલાઈ 2017માં એરટેલને પાછળ છોડી અને બાદમાં ડિસેમ્બર 2020માં વોડાફોન આઇડિયાને પાછળ છોડી ગુજરાતનું સૌથી મોટું ટેલિકોમ ઓપરેટર બન્યું.
ડિસેમ્બર 2020 બાદ જિયોએ પોતાનું ટોચનું સ્થાન જાળવી રાખ્યું છે. જૂન 2026 સુધીમાં જિયો પાસે 335.5 લાખ ગ્રાહકો છે અને તે ગુજરાતના કુલ 727.0 લાખ વાયરલેસ કનેક્શન્સમાંથી આશરે 46.2% હિસ્સો ધરાવે છે.
બીજી કંપનીઓનું શું થયું?
જ્યારે જિયો ઝડપથી આગળ વધ્યું, ત્યારે અન્ય કંપનીઓની સ્થિતિ અલગ રહી. એરટેલ પાસે ઓગસ્ટ 2016માં 86.8 લાખ ગ્રાહકો હતા. જૂન 2026માં આ સંખ્યા વધીને 158.4 લાખ થઈ. એટલે લગભગ 10 વર્ષમાં 71.6 લાખ ગ્રાહકોનો વધારો થયો અને તેનો CAGR 6.3% રહ્યો.
વોડાફોન અને આઇડિયાના સંયુક્ત ગ્રાહક આધારની વાત કરીએ તો ઓગસ્ટ 2016માં તે 316.8 લાખ હતો. એપ્રિલ 2018માં તે વધીને 354.8 લાખના ટોચના સ્તરે પહોંચ્યો હતો. જોકે જૂન 2026માં આ સંખ્યા ઘટીને 200.1 લાખ રહી ગઈ. આ સમયગાળા દરમિયાન તેનો CAGR -4.6% રહ્યો.
BSNLના ગ્રાહકો પણ ઓગસ્ટ 2016ના 39.8 લાખથી ઘટીને જૂન 2026માં 33.0 લાખ થયા. તેનો CAGR -1.9% રહ્યો. આ આંકડાઓની સરખામણી કરીએ તો જિયોની 37.9% CAGR વૃદ્ધિ અન્ય તમામ મોટા ઓપરેટરો કરતાં ઘણી આગળ છે.
આ પણ વાંચો । Jio ઇનોવેશનમાં પણ અગ્રણી, WIPO પેટન્ટ રેન્કિંગમાં 320 ક્રમની છલાંગ, ગ્લોબલ ટોપ 20માં સામેલ
વોડાફોન અને આઇડિયાના વિલીનીકરણથી શું બદલાયું?
ગુજરાતના ટેલિકોમ માર્કેટમાં બીજો મોટો ફેરફાર વોડાફોન અને આઇડિયાના વિલીનીકરણથી આવ્યો. બંને કંપનીઓના ગ્રાહકો એક થયા અને વોડાફોન આઇડિયા એક મોટા ઓપરેટર તરીકે સામે આવ્યું. શરૂઆતમાં તેનો ગ્રાહક આધાર મોટો હતો, પરંતુ ત્યારબાદ તેમાં સતત ઘટાડો થયો.
એપ્રિલ 2018માં 354.8 લાખ ગ્રાહકો સાથે ટોચે પહોંચ્યા બાદ જૂન 2026 સુધીમાં તે ઘટીને 200.1 લાખ થઈ ગયો. આથી એક તરફ જિયો સતત વિસ્તરતું ગયું, જ્યારે બીજી તરફ એક સમયે ગુજરાતના સૌથી મોટા ટેલિકોમ ખેલાડીઓમાં રહેલી કંપનીઓનો ગ્રાહક આધાર ઘટ્યો.
10 વર્ષમાં ગુજરાતનું ટેલિકોમ માર્કેટ કેટલું બદલાયું?
2016 અને 2026ના આંકડાઓની સરખામણી કરીએ તો ત્રણ મોટા ફેરફાર સ્પષ્ટ દેખાય છે.
પહેલો ફેરફાર : કંપનીઓની સંખ્યા ઘટી
2016માં આઠથી વધુ ઓપરેટરોની હાજરી હતી. સમય જતાં નાની અને કેટલીક મોટી કંપનીઓ બહાર થઈ ગઈ અને બજારમાં ચાર મુખ્ય ઓપરેટરો રહ્યા.
બીજો ફેરફાર : ગ્રાહકોનું નેતૃત્વ બદલાયું
જિયો થોડા લાખ ગ્રાહકો સાથે શરૂ થયું અને જુલાઈ 2017માં એરટેલને તથા ડિસેમ્બર 2020માં વોડાફોન આઇડિયાને પાછળ છોડીને નંબર-1 બન્યું.
ત્રીજો ફેરફાર : કુલ કનેક્શન્સ વધ્યાં
ગુજરાતમાં કુલ વાયરલેસ કનેક્શન્સ સપ્ટેમ્બર 2016ના 633.7 લાખથી વધીને જૂન 2026માં 727.0 લાખ થયા. એટલે સમગ્ર માર્કેટમાં 14.7percentનો વધારો થયો.
આ પણ વાંચો । Jio IPO વિશે મુકેશ અંબાણી એ RIL AGMમાં કરી મોટી ઘોષણા, ઇશા આકાશ અનંત સંભાળશે આ જવાબદારી
જૂન 2026માં કોણ કેટલા ગ્રાહકો સાથે આગળ?
જૂન 2026ના આંકડા મુજબ ગુજરાતના વાયરલેસ માર્કેટમાં સ્થિતિ આ પ્રમાણે છે:
- રિલાયન્સ જિયો 335.5 લાખ ગ્રાહકો
- વોડાફોન આઇડિયા 200.1 લાખ ગ્રાહકો
- એરટેલ 158.4 લાખ ગ્રાહકો
- BSNL 33.0 લાખ ગ્રાહકો
કુલ 727.0 લાખ વાયરલેસ કનેક્શન્સમાંથી જિયોના 335.5 લાખ કનેક્શન્સ છે. એટલે ગુજરાતના ટેલિકોમ માર્કેટમાં જિયોનો હિસ્સો આશરે 46.2% છે.
10 વર્ષનું ચિત્ર શું કહે છે?
આંકડાઓને એકસાથે જોવામાં આવે તો ગુજરાતના ટેલિકોમ માર્કેટમાં જિયોની સફર ખૂબ જ ઝડપી રહી છે. સપ્ટેમ્બર 2016માં 14.6 લાખ ગ્રાહકો સાથે શરૂઆત કરનાર જિયો જૂન 2026 સુધીમાં 335.5 લાખ ગ્રાહકો સાથે માર્કેટ લીડર બન્યું છે.
આ સમયગાળામાં કુલ માર્કેટ 14.7% વધ્યું, જ્યારે જિયોના ગ્રાહકોમાં લગભગ 22.9 ગણો વધારો થયો. બીજી તરફ એરટેલનો ગ્રાહક આધાર વધ્યો, જ્યારે વોડાફોન આઇડિયા અને BSNLના ગ્રાહકો ઘટ્યા.
આ પણ વાંચો । Jio પ્રાઇમ મેમ્બરશીપ, ₹ 300 ના પ્લાનમાં 1 વર્ષ સુધી રિચાર્જ મોંઘો થવાની ચિંતા નહીં
એટલે છેલ્લા દાયકાની સૌથી મોટી કહાની માત્ર જિયોના ઉદયની નથી, પરંતુ ગુજરાતના ટેલિકોમ માર્કેટના સમગ્ર પરિવર્તનની છે અને આ પરિવર્તનમાં જિયો સૌથી મોટો ખેલાડી બનીને સામે આવ્યું છે.
