બ્લિકિસ બાનો ગેંગરેસ કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટે બે આરોપીને મુક્ત કેમ કર્યા? જાણો વિગતવાર

সাম্প্রতিক পোস্ট RECENT POST
Spread the love


Gujarat Riots 2002 Case : સુપ્રીમ કોર્ટે 2002ના ગુજરાત રમખાણ દરમિયાન બિલ્કિસ બાનોને ગેંગ રેપ અને સાત પરિવારના સભ્યોની હત્યાના આરોપમાં બે આરોપીઓની સજા પર રોક લગાવી અને તેમને જામીન આપ્યા છે. બિલ્કિસ બાનો તે સમયે 21 વર્ષની હતી અને પાંચ મહિના ગર્ભવતી હતી જ્યારે તેના ગેંગ રેપ કરવામાં આવ્યો હતો. સાથે જ, તેમના પરિવારના સાત સભ્યો (જેમા તેમની ત્રણ વર્ષીય દીકરી પણ હતી) સામુદાયિક હિંસામાં માર્યા ગયા. માત્ર બે વર્ષ પહેલા, સુપ્રીમ કોર્ટે ગુજરાત સરકાર દ્વારા આ બે અને નવ અન્યને આપવામાં આવેલી સજાની માફી રદ કરી અને તેમને સમર્પણ કરીને જેલમાં પાછા જવા આદેશ આપ્યો હતો.

સુપ્રીમ કોર્ટનો નવો આદેશ શું કહે છે?

ગુજરાતની જેલમાં કેદ થયેલા બિપિનચંદ કનૈયાલાલ જોશી અને પ્રદીપ રમણલાલ મોઢિયા એ 4 મે, 2017ના રોજ બોમ્બે હાઇકોર્ટના નિર્ણયને પડકારતા વિશેષ અપીલ રજા દાખલ કરી, જે 2008માં ટ્રાયલ કોર્ટ દ્વારા તેમની સજા અને સજાની પુષ્ટિ કરતો હતો. તેમણે સુપ્રીમ કોર્ટને જણાવ્યું કે તેમણે 17 વર્ષથી વધુ સમય જેલમાં વિતાવ્યો છે. એક આરોપીએ કહ્યું કે તે ગંભીર રીતે અશક્ત છે. ન્યાયમૂર્તિ એમ.એમ. સુન્દ્રેશ અને ન્યાયમૂર્તિ પ્રસન્ના વરાલેની બેંચે આ મુદ્દાઓ પર ધ્યાન આપ્યું અને કહ્યું, “નિશ્ચિતપણે, અપીલમાં કેટલાક મુદ્દાઓ તથ્યો અને કાયદા બંનેના આધારે નક્કી થવા જોઈએ. ”

આ પછી, સુપ્રીમ કોર્ટે સજા પર રોક લગાવી અને બંનેને જામીન આપ્યા. તેમણે ટ્રાયલ કોર્ટને નિયમો અને શરતો લાદવા માટે પણ સૂચના આપી. આ પછી, કોર્ટે આદેશ આપ્યો કે તેમની અપીલ યોગ્ય સમયે સુનાવણી માટે સૂચિબદ્ધ કરવામાં આવે. સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા બે દોષિતોને આપવામાં આવેલી જામીન અંગે, બિલ્કિસ બાનોએ કહ્યું કે તે વિશ્વાસ નથી કરી શકતી કે કોર્ટે તેમની કોઇ વાત સાંભળ્યા વગર કોઈ આદેશ આપ્યો છે. 

તેણીએ કહ્યું કે તે આ આદેશ સામે લડશે અને પૂછશે કે તેને જાણ કર્યા વગર સજા કેમ રદ કરવામાં આવી. કાયદા અનુસાર, અપીલ સુનાવણી દરમિયાન, પીડિતને નોટિસ આપવામાં આવી શકે છે અને તેને હસ્તક્ષેપ કરીને પોતાનો કેસ રજૂ કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવી શકે છે.

પ્રથમ વખત 11 દોષિતોને કેવી રીતે મુક્ત કરવામાં આવ્યા?

આને સમજવા માટે, આપણે કાયદાકીય કાર્યવાહીની શરૂઆત પર પાછા જવું પડશે. 2004માં, સુપ્રીમ કોર્ટે પુરાવા સાથે છેડછાડ અને ન્યાયસંગત ટ્રાયલ માટે યોગ્ય શરતોના અભાવના કારણે ગેંગ રેપ કેસને ગુજરાતથી મુંબઈમાં ખસેડ્યો હતો. ચાર વર્ષ પછી, મુંબઈની એક ટ્રાયલ કોર્ટે 11 લોકોને હત્યા, ગેંગ રેપ અને હિંસા સહિતના આરોપોમાં દોષી ઠેરવ્યા. દોષિતોએ આ આદેશ સામે બોમ્બે હાઇકોર્ટમાં અપીલ કરી, જ્યાં સજા યથાવત રહી હતી.

તે પછી, તેમણે સુપ્રીમ કોર્ટમાં સ્પેશિયલ લીવ પિટિશન દાખલ કરી, જેમાં 20 નવેમ્બર, 2017ના રોજ તેને રદ કરી અને હાઇકોર્ટના નિર્ણયને જાળવી રાખ્યો. 2022માં, એક આરોપીએ ફરીથી સુપ્રીમ કોર્ટનો દરવાજો ખટખટાવ્યો અને ગુજરાત સરકાર પાસેથી વહેલી મુક્તિ માટે આદેશ માંગ્યો. તે 1992ની એક છૂટછાટ નીતિનો ઉલ્લેખ કરતો હતો જેમાં ઓછામાં ઓછા 14 વર્ષ જેલમાં વિતાવેલા દોષિતોને રજા આપવામાં આવે છે. કોર્ટે ગુજરાત સરકારને નીતિ મુજબ બે મહિનાના અંદર અરજી પર વિચાર કરવા જણાવ્યું.

આના આધારે, એક સરકારી પેનલે તેમને મુક્ત કરવાની ભલામણ કરી અને 15 ઓગસ્ટ, 2022ના રોજ ગુજરાતની જેલમાંથી મુક્ત થયા. સ્થાનિક નેતાઓએ તેમની મુક્તિ પર તેમનું સ્વાગત કર્યું. બિલ્કિસ બાનોએ તેની મુક્તિ વિરુદ્ધ અરજી દાખલ કરી. સાથે જ, અન્ય અરજદારોએ પણ જાહેર હિતની અરજી (PIL) દ્વારા કોર્ટમાં ગય હતા. 

8 જાન્યુઆરી, 2024ના રોજ, સુપ્રીમ કોર્ટની ડિવિઝન બેંચે કહ્યું કે ગુજરાત સરકાર પાસે સજા ઘટાડવાની અરજી પર વિચાર કરવાની સત્તા કે અધિકારક્ષેત્ર નથી, કારણ કે ટ્રાયલ મુંબઈમાં ખસેડી દેવામાં આવી હતી. આનું કારણ એ છે કે માત્ર તે સરકાર જ આવી અરજી પર વિચાર કરી શકે છે જેના અધિકારક્ષેત્રમાં અરજદાર દોષી ઠેરવાયેલો હતો. 

આ મામલામાં, મહારાષ્ટ્ર સરકાર પાસે અધિકાર હતો, એટલું નહીં કે વિવિધ સ્થળોએ ગુનાઓ થયા હતા. કોર્ટનો અર્થ ગુજરાત હતો. તેમણે કહ્યું કે માફી અરજી 2014ની નીતિ અનુસાર વિચારવી જોઈએ હતી, જે ભયાનક ગુનાઓમાં દોષિતોને માફી આપવાનું પ્રતિબંધિત કરે છે.

અગાઉની મુક્તિ હાલની મુક્તિથી કેવી રીતે અલગ હતી?

2022માં, 11 દોષિતોને શરૂઆતમાં માફી પર મુક્ત કરવામાં આવ્યા, એટલે કે વહેલી મુક્તિ અને તેમની આજીવન સજા પૂર્ણ માનવામાં આવી. ક્રિમિનલ પ્રોસિજર કોડ (CrPC) ની કલમ 432 હેઠળ, રાજ્ય સરકારોને સજાઓ સ્થગિત અથવા માફ કરવાની સત્તા છે. ફોજદારી ન્યાય પ્રણાલીમાં સજામાં છૂટછાટ અથવા ઘટાડા જેવી જોગવાઈઓ છે. પણ ધ્યાનમાં રાખવું કે દોષી પોતાને મુક્ત કરી શકે છે. પરંતુ 2024ના આદેશમાં, સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે આ પીડિત અથવા તેમના પરિવારના અધિકારો સાથે સંતુલિત હોવું જોઈએ.

ખંડપીઠે કહ્યું કે, અગાઉના ચુકાદાઓમાં સુપ્રીમ કોર્ટે દોષિતના બીજા મોકાના દાવા પર શંકા વ્યક્ત કરી છે, ખાસ કરીને જો ગુનો ખૂબ ગંભીર હોય. કોર્ટે એ પણ કહ્યું કે આ એવો અધિકાર નથી જેને રદ કરી શકાય નહીં.

માફીની તુલનામાં, હાલની મુક્તિ જામીન પર અપીલ સુધી છે. બે લોકો, જીવનભર જેલ કેદ ભોગવતા વખતે, તેમની સજાને સંપૂર્ણ રીતે પડકારવા માટે વિશેષ અપીલ રજા અરજી કરી. ડિવિઝન બેંચને જાણ કરવામાં આવી કે તેણે પહેલેથી જ 17 વર્ષ જેલમાં વિતાવ્યા છે. તેમાંથી એકને કેસ પછી લગભગ ત્રણ વર્ષ પછી ફસાવવામાં આવ્યો હતો અને તે ગંભીર રીતે અશક્ત હતા.

જ્યારે કોર્ટ સમગ્ર કેસને અપીલના ભાગરૂપે વિગતવાર સાંભળશે, ત્યારે તે કેસની ગુણવત્તા પર વિચાર કરશે. બેંચે કહ્યું કે જ્યારે અપીલ ચાલી રહી છે, ત્યારે બંને વ્યક્તિઓને અનેક કારણોસર જામીન મળવી જોઈએ, જેમાં જીવનભરની સજાના ભાગરૂપે 17 વર્ષની કેદ પણ શામેલ છે. કોર્ટે તેની સજા પણ સ્થગિત કરી, એટલે કે તેની સજા અપીલ પર અંતિમ નિર્ણય ન થાય ત્યાં સુધી સ્થગિત રાખવામાં આવી. અન્ય કેદીઓ પણ સમાન આધાર પર જામીન માટે અલગ અપીલ કરી શકે છે.

કાયદા અનુસાર, કોર્ટ તેમના દલીલો પર નિર્ણય લેશે, અને જો તે હાઇ કોર્ટ અને ટ્રાયલ કોર્ટના નિર્ણયને માન્ય રાખે અને સજા આપે, તો તેમને જેલમાં પાછા જવું પડશે. કોર્ટે જણાવ્યું છે કે અપીલ યોગ્ય સમયે સાંભળવામાં આવશે.

સુપ્રીમ કોર્ટે તેના આદેશમાં શું કહ્યું?

28 ઓક્ટોબરના પોતાના આદેશમાં ન્યાયમૂર્તિ એમ. એમ. સુન્દેશ અને ન્યાયમૂર્તિ પી. બી. વરાલેની ખંડપીઠે કહ્યું, “બંને પક્ષોની સાંભળણી પછી, એટલું કહેવું પૂરતું છે કે અપીલકર્તાઓ 17 વર્ષથી વધુ સમયથી જેલમાં છે, અને એ પણ સાચું છે કે તેમામાંથી એક ગંભીર રીતે અશક્ત છે. સ્પષ્ટ છે કે આ અપીલમાં તથ્યો અને કાયદા બંને સંબંધિત મુદ્દાઓ છે જે હજુ નક્કી થવાનું બાકી છે. આ પરિબળોને ધ્યાનમાં રાખીને, અમે સજા રોકી રાખીએ છીએ અને અપીલકર્તાઓને જામીન આપીએ છીએ. આ જામીન સંબંધિત ટ્રાયલ કોર્ટ દ્વારા નક્કી કરાયેલા શરતો પર આધારિત રહેશે. ” વાંચો સંપૂર્ણ અહેવાલ



Source link

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *