What’s Dopamine Detox: આધુનિક યુગમાં ઘણી વસ્તુઓ બદલાઈ ગઈ છે. ખાસ કરીને લોકોની જીવનશૈલી પર ઊંડી અસર થઈ છે. 10 થી 15 વર્ષ પહેલા અને આજે દિવસની શરૂઆતમાં ઘણો તફાવત છે. દિવસની શરૂઆતની વાત કરીએ તો એક સમય એવો હતો જ્યારે લોકો સવારે ઉઠતાની સાથે જ કુદરતી રીતે દિવસની શરૂઆત કરતા હતા. તે સમયે ઓછા મોબાઇલ અથવા ડિજિટલ વિક્ષેપો હતા. તેથી સવાર શરીર અને મનને સંતુલિત કરવામાં પસાર થતી હતી.
લોકો સવારે ઉઠીને તાજી હવા મેળવવા માટે છત પર જતા હતા, આંગણામાં ફરતા હતા, બગીચામાં જતા હતા. સૂર્યોદય જોવું, ચાલવા જવું, ઘરના કામકાજ કરવા, આ બધી બાબતો શરીરને કુદરતી રીતે સંતુલિત રાખવામાં મદદ કરે છે, પરંતુ આજની સવાર મોબાઈલ જોવાથી શરૂ થાય છે.
Dopamine Detox શું છે?
દુનિયાનો એક મોટો વર્ગ મોડી રાત સુધી મોબાઇલ, સોશિયલ મીડિયા, ઓટીટી અને ગેમ કરવામાં સમય પસાર કરે છે. સવારે ઉઠતાની સાથે જ નોટિફિકેશન ચેક કરવા, ફ્રી ટાઇમમાં રીલ્સ સ્ક્રોલ કરવી, કામ વચ્ચે વીડિયો જોવો અને મોડી રાત્રે વેબ સિરીઝ જોવી એ એક સામાન્ય આદત બની ગઈ છે. આ બધી બાબતો નાની લાગે છે, પરંતુ તે મનને ખૂબ ઊંડે અસર કરે છે. તેનાથી મનને નાની નાની ખુશીઓ મળતી રહે છે. જ્યારે તમે આ બધી બાબતો માંથી વિરામ લો છો અને તમારી જાતને આરામ કરવા માટે કુદરતી પદ્ધતિઓ અપનાવો છો, ત્યારે તેને ડોપામાઇન ડિટોક્સ કહેવામાં આવે છે.
ડોપામાઇન (Dopamine Detox Which means)
ડોપામાઇન મગજમાં ઉત્પન્ન થતો એક મુખ્ય ન્યુરોટ્રાન્સમીટર (કેમિકલ) છે. તેમાં ફીલ ગુડ હોય છે, જેને હેપ્પી હોર્મોન પણ કહેવામાં આવે છે. તે મગજના કોષો વચ્ચે સંકેતો મોકલીને આનંદ, પ્રેરણા, ધ્યાન અને અન્ય લાગણીઓ વહન કરે છે. આટલું જ નહીં, ડોપામાઇન શારીરિક પ્રવૃત્તિ અને વિચારવાની ક્ષમતાને પણ નિયંત્રિત કરે છે.
મગર જ કેવી અસર થાય છે?
મોબાઇલ ફોન, સોશિયલ મીડિયા, રીલ્સ અને અન્ય ડિજિટલ વસ્તુઓ આપણા મગજ પર ધીમા ઝેર જેવી અસર કરે છે. તમે સોશિયલ મીડિયા અને અન્ય ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર રીલ્સ અથવા અન્ય વસ્તુઓ જુઓ છો, તો મનને થોડો આનંદ આપે છે. મન ધીમે ધીમે એ જ ઝડપી અને સરળ આનંદની આદત પાડવા લાગે છે. હવે આની અસર એ છે કે જે કામ માટે સમય અને ધીરજની જરૂર પડે છે તે કામ મુશ્કેલ અને કંટાળાજનક દેખાવા લાગે છે. જેમ કે અભ્યાસ કરવો, પુસ્તક વાંચવું, લાંબા સમય સુધી કામ કરવું, નવી સ્કિલ શીખવી અથવા કસરત કરવી. આ બધામાં એકાગ્રતાની જરૂર છે, પરંતુ ફોનનું આ વ્યસન ઝડપથી ધ્યાન ભટકાવે છે અને તમે કોઈ કારણ વિના સમયાંતરે મોબાઇલ ફોન તપાસતા રહો છો.
સ્વાસ્થ્ય પર કેવી અસર થાય છે?
ડિજિટલ કન્ટેન્ટ સતત જોવાથી માનસિક થાક, ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં મુશ્કેલી, ઊંઘની સમસ્યાઓ અને ઉત્પાદકતામાં ઘટાડો થાય છે. આ પરિસ્થિતિને સંતુલિત કરવા માટે, ડોપામાઇન ડિટોક્સનું વલણ વધુને વધુ લોકપ્રિય બની રહ્યું છે. તેમા લોકો સોશિયલ મીડિયા, મોબાઇલ ગેમ, ફોન અને અન્ય હાઇ-સ્ટિમ્યુલેશન પ્રવૃતિથી થોડા સમય માટે પોતાને દૂર રાખે છે, જેથી મન આરામ કરી શકે અને તે ધીમે ધીમે સામાન્ય વસ્તુઓથી પણ ખુશ થવા માંડે છે.
ડોપામાઇન કેવી રીતે ઓળખવું
ડોપામાઇન અસંતુલનને ઓળખવાની ઘણી સરળ રીતો છે. ચાલો જાણીએ:
- જો તમારું ફોકસ ઘટી રહ્યું છે – જેમ કે અભ્યાસ અથવા કામ કરવાનું મન ન થવું
- માનસિક થાક અને વધુ પડતું ઉત્તેજના – મન હંમેશા એક્ટિવ રહવું
- ઉત્પાદકતામાં ઘટાડો થવો, નાનું કામ કરવું પણ મુશ્કેલ બની જાય છે
- ફોન વગર બેચેની જેવો અનુભવ થવો
- તણાવ અને અસ્વસ્થતા
ડોપામાઇન ડિટોક્સ માટે શું કરવું? (Dopamine Detox Information)
ફોન બંધ કરો
સૌપ્રથમ, નક્કી કરો કે જ્યારે જરૂર પડે ત્યારે જ તમે ફોનનો ઉપયોગ કરશો. જો શક્ય હોય તો, જ્યારે જરૂર ન હોય ત્યારે તેને બંધ રાખો, ખાસ કરીને સૂવાના સમયે અને સવાર સુધી.
સોશિયલ મીડિયાથી દૂર
સૌથી મહત્વની બાબત એ છે કે સોશિયલ મીડિયાથી દૂર રહેવું. કારણ કે, તે તેનું સૌથી મોટું કારણ છે. આવી સ્થિતિમાં, થોડા સમય માટે નક્કી કરો કે તમે સોશિયલ મીડિયાનો ઉપયોગ નહીં કરો.
જંક ફૂડ
જ્યારે મગજ ડોપામાઇનનું વ્યસન બની જાય છે, ત્યારે આ સમય દરમિયાન વારંવાર કંઇક ખાવાની ઇચ્છા પણ થાય છે, જેના કારણે જંક ફૂડનું સેવન વધે છે. આવી સ્થિતિમાં, શક્ય તેટલું કુદરતી અને આરોગ્યપ્રદ આહાર લો. જો તમને જંક ફૂડ ખાવાનું મન થાય છે, તો પછી ઘરે કંઈક હેલ્ધી વાનગી બનાવો જે તમારી ભૂખ મટાડે.
તમારી જાતને સમય આપો
દિવસ દરમિયાન તમારા માટે થોડો સમય કાઢો. તેનાથી તમારી વિચારવાની ક્ષમતામાં વધારો થશે. તમે તમારી આગળની વ્યૂહરચના ઘડી શકો છો. અથવા કોઈ કારણ વિના શાંત જગ્યાએ થોડો સમય એકલા વિતાવો.
મેડિટેશન
દિવસમાં ધ્યાન અને કસરત માટે ઓછામાં ઓછા 30 મિનિટ થી 45 મિનિટ જેટલો સમય કાઢો. ધ્યાન મનની એકાગ્રતા વધારવામાં મદદ કરશે. આ તમારું ધ્યાન વધારશે અને અન્ય માનસિક સમસ્યાઓથી છુટકારો મેળવી શકે છે.
પુસ્તક વાંચો, ગીત સાંભળો
પુસ્તક વાંચવાથી જ્ઞાનમાં વધારો થાય છે. જો તમે કોઈ કામ કરી રહ્યા છો, તો ગીત કે સંગીત સાંભળ્યા વિના કામ કરો. તે કામને વધુ સારી રીતે કરવામાં મદદ કરશે.
આ પણ વાંચો | ઉનાળા વેકેશનમાં બાળકને મોબાઇલથી દૂર રાખવાની 10 રીત, જ્ઞાન અને સર્જનાત્મકતા વધશે
ડિસ્ક્લેમર : આ લેખમાં લખેલી સલાહ અને સૂચનો ફક્ત સામાન્ય માહિતી છે. કોઈપણ પ્રકારની સમસ્યા અથવા પ્રશ્ન માટે, ચોક્કસપણે નિષ્ણાતની સલાહ લો.
