ટ્રેનનો ચાર્ટ તૈયાર થયા બાદ કરન્ટ ટિકિટ કેવી રીતે મેળવી શકાય

Practice Ticket Reserving Guidelines: ભારતીય રેલ્વેમાં દરરોજ લાખો મુસાફરો ટ્રેનની ટિકિટ બુક કરાવે છે. ખાસ કરીને રજા, વેકેશન, દિવાળી છઠ્ઠ પૂજા અને તહેવારો દરમિયાન ટ્રેન ટિકિટ બુકિંગ નોંધપાત્ર વધી જાય છે. પેસેન્જર રિઝર્વેશન સિસ્ટમ (PRS)ના ડેટા પરથી આનો અંદાજ લગાવી શકાય છે. 7 સપ્ટેમ્બરના રોજ પહેલી વખત એક જ દિવસમાં ટ્રેન ટિકિટ બુકિંગ 22 લાખને ક્રોસ કરી ગયું હતું.

મુસાફરો વિવિધ રિઝર્વેશન વિકલ્પો હેઠળ ઓનલાઇન અને ઓફલાઇન બંને ટ્રેનની ટિકિટ બુક કરાવી શકે છે. જેમાં એડવાન્સ રિઝર્વેશન પિરિયડ (ARP) અને તત્કાલ બુકિંગનો સમાવેશ થાય છે.

જો કે, જ્યારે ટ્રેન ટિકિટની માંગ વધારે હોય છે, ત્યારે ટિકિટ મેળવવી મુશ્કેલ બની જાય છે. ઘણી ટ્રેનોમાં લાંબી વેઇટિંગ લિસ્ટ હોય છે. પરંતુ શું તમે રિઝર્વેશન ચાર્ટ તૈયાર થયા પછી તે જ ટ્રેનમાં ટિકિટ ચેક કરી શકો છો અને જો ઉપલબ્ધ હોય તો તમે બર્થ પણ બુક કરાવી શકો છો?

indianexpress.com સાથે વાત કરતા રેલવેના એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે, ભારતીય રેલવેમાં કરન્ટ ટિકિટ બુકિંગની સુવિધા ઉપલબ્ધ છે. આ અંતર્ગત રિઝર્વેશન ચાર્ટ તૈયાર થયા બાદ ટ્રેનમાં ખાલી પડેલી સીટની ટિકિટ બુક કરાવી શકાય છે. IRCTC અનુસાર, કરન્ટ બુકિંગનો અર્થ ચાર્ટ તૈયાર થયા પછી ખાલી સીટ માટે ટિકિટ બુક કરાવવાનો છે.

ચાર્ટ તૈયાર થઈ ગયા પછી હું ટ્રેનની ટિકિટ બુક કરી શકું છું?

પ્રથમ રિઝર્વેશન ચાર્ટ તૈયાર કરવાનો અર્થ એ નથી કે તે ટ્રેનની ટિકિટ બુકિંગ સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ ગઈ છે.

રેલવે અધિકારીના જણાવ્યા અનુસાર, જો ચાર્ટ તૈયાર થયા પછી પણ ટ્રેનમાં સીટ અથવા બર્થ ખાલી રહે છે, તો તેને કરન્ટ બુકિંગ હેઠળ બુક કરી શકાય છે. જો કે, આ સુવિધા રેલવેના લાગુ નિયમો અને ટિકિટ બુકિંગની સમયમર્યાદાના આધારે ઉપલબ્ધ છે.

કરન્ટ બુકિંગ અને સામાન્ય એડવાન્સ રિઝર્વેશન વચ્ચે એક મહત્વપૂર્ણ તફાવત છે. વર્તમાન બુકિંગ હેઠળ માત્ર કન્ફર્મ ટિકિટ જ જારી કરવામાં આવે છે. આ સુવિધામાં, મુસાફરોને RAC અથવા વેઇટિંગ લિસ્ટની ટિકિટ મળતી નથી.

આનો અર્થ એ છે કે જો કોઈ મુસાફર ચાર્ટ તૈયાર થયા પછી સીટની ઉપલબ્ધતા તપાસે છે, તો તેને ક્યારેક કન્ફર્મ સીટ અથવા બર્થ મળી શકે છે. આવું ત્યારે પણ થઈ શકે છે જ્યારે અગાઉ કે જ ટ્રેનમાં વેઇટિંગ લિસ્ટ ચાલી રહ્યું હોય.

કરન્ટ બુકિંગ માટેના નિયમો

IRCTC મુજબ, ચાર્ટ તૈયાર થયા પછી ખાલી સીટો પર કરન્ટ બુકિંગ હેઠળ ટિકિટ બુક કરાવી શકાય છે. જેની માટેના નિયમો આ મુજબ :

• તમામ મુસાફરો ટિકિટ બુક કરાવી શકે છે, એટલે કે સામાન્ય મુસાફરો અને એજન્ટ બંને. કરન્ટ બુકિંગ હેઠળ માત્ર ઈ-ટિકિટ બુક કરી શકાય છે. 
• આ સુવિધામાં માત્ર કન્ફર્મ ટિકિટ બુક કરવામાં આવે છે.
• માત્ર સિનિયર સિટીઝન અને દિવ્યાંગ મુસાફરોને મળતી છુટછાટ લાગુ પડશે. 
• ટ્રેનનો ચાર્ટ તૈયાર થયા પછી પણ રેલવેની નિર્ધારિત બુકિંગ સમયમર્યાદામાં કરન્ટ બુકિંગની સુવિધા ઉપલબ્ધ છે.
• કરન્ટ બુકિંગમાં બોર્ડિંગ સ્ટેશન બદલી શકાતું નથી.
• કરન્ટ બુકિંગના PNRમાં નામ, ઉંમર અથવા લિંગ બદલી શકાતું નથી. 
• પ્રીમિયમ અને સુવિધા ટ્રેનોમાં ટિકિટ બુક કરવા પર છેલ્લા બકિંગ સમયે લાગુ ભાડું વસૂલવામાં આવશે.

ચાર્ટ તૈયાર થયા પછી સીટ કેવી રીતે ખાલી થઈ શકે?

રેલવે અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે ટિકિટ બુકિંગ પ્રક્રિયા દરમિયાન ટ્રેનમાં સીટની ઉપલબ્ધતા બદલાઈ શકે છે.

રિઝર્વ સિસ્ટમ ચાર્ટ તૈયાર કરતી વખતે આ ફેરફારોને ધ્યાનમાં લેવામાં આવે છે. RAC અને વેઇટિંગ લિસ્ટ વાળા પેસેન્જરનું બુકિંગ રેલવે દ્વારા નિર્ધારિત નિયમો મુજબ કરવામાં આવે છે. તો કેન્સિલેશન અથવા અન્ય ફેરફારોને કારણે ખાલી પડેલી બેઠકોને પણ સિસ્ટમમાં શામેલ કરવામાં આવે છે.

આ પ્રક્રિયા પછી પણ, ટ્રેનમાં પેસેન્જરના ચોક્કસ ભાગ માટે કેટલીક બેઠકો અથવા બર્થ ખાલી રહી શકે છે. આવી ખાલી સીટ કરન્ટ બુકિંગ હેઠળ બુકિંગ માટે ઉપલબ્ધ કરાવી શકાય છે.

રેલવે અધિકારીએ Indianexpress.com જણાવ્યું હતું કે, તેનો બેવડો ફાયદો છે. છેલ્લી ઘડીએ મુસાફરી કરતા મુસાફરને ટ્રેન ટિકિટ મળી શકે છે અને રેલવે આવી બેઠકો ખાલી રહેવાથી બચાવી શકે છે. તેથી જે ટ્રેન અગાઉ Not Accessible બતાવતી હતી તે પછીથી બુકિંગ માટે ઉપલબ્ધ થઈ શકે છે. ”

ઉદાહરણ તરીકે, જો કોઈ મુસાફર ટ્રેન શરૂ થવાના થોડા કલાકો પહેલા સીટની ઉપલબ્ધતા તપાસે છે અને લાંબી વેઇટિંગ લિસ્ટ જુએ છે. આવી સ્થિતિમાં, તે ટિકિટ બુક ન કરાવવાનો નિર્ણય લઈ શકે છે. પરંતુ ચાર્ટ તૈયાર થયા પછી, સીટ કેન્સલ થવા અથવા અન્ય ફેરફારોને કારણે, ચોક્કસ પેસેન્જરની કન્ફર્મ સીટ અથવા બર્થ ખાલી હોઈ શકે છે.

જો આ સીટ કરન્ટ બુકિંગ હેઠળ આપવામાં આવે છે, તો પેસેન્જર તેને બુક કરાવી શકે છે.

જો કે, સીટની ઉપલબ્ધતા સતત બદલાતી રહે છે. તે ટ્રેન, મુસાફરીની તારીખ અને યાત્રાના અંતર પર આધાર રાખે છે. કરન્ટ બુકિંગથી ટ્રેનમાં નવી સીટો વધતી નથી. આ અંતર્ગત માત્ર તે જ સીટ અથવા બર્થ બુક કરી શકાય છે જે હકીકતમાં ખાલી છે.

ભારતીય રેલવેમાં બુકિંગનો કરન્ટ સમય

ભારતીય રેલવે પાસે પ્રથમ રિઝર્વેશન ચાર્ટ તૈયાર થયા પછી અને ટ્રેન ઉપડવાના થોડા સમય પહેલા ખાલી બેઠકો પર ટિકિટ બુક કરવાની સુવિધા છે. જો કે, આ સુવિધા રેલવેના લાગુ બુકિંગ અને ચાર્ટિંગને લગતા નિયમો હેઠળ ઉપલબ્ધ છે.

રેલવે અધિકારીએ જણાવ્યું કે, રેલવેના નિયમોમાં પહેલાથી જ પ્રથમ અને છેલ્લા ચાર્ટ વચ્ચે રિઝર્વેશન સંબંધિત પ્રક્રિયાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. અંતિમ રિઝર્વેશન પ્રક્રિયા ટ્રેન ઉપડવાના થોડા સમય પહેલા થાય છે. તેથી, મુસાફરોએ એવું ન માની લેવું જોઈએ કે ચાર્ટ તૈયાર થતાંની સાથે જ ટિકિટ બુકિંગ સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ જાય છે. તેઓએ લાઇવ સીટની ઉપલબ્ધતા તપાસવી આવશ્યક છે. કરન્ટ બુકિંગનો ચોક્કસ સમય ટ્રેનના ચાર્ટ અને રિઝર્વેશનના સમયપત્રક પર આધારિત છે. ”

ભારતીય રેલવેમાં ચાર્ટ તૈયાર કરવાનો સમય

રેલવેમાં રિઝર્વેશન ચાર્ટ તૈયાર કરવાના સમયમાં પણ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે. અગાઉ પહેલો રિઝર્વેશન ચાર્ટ સામાન્ય રીતે ટ્રેન ઉપડવાના ચાર કલાક પહેલા તૈયાર કરવામાં આવતો હતો. હવે રેલવેએ તેને વહેલા તૈયાર કરવાની વ્યવસ્થા કરી છે.

રેલવે મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, પ્રથમ ચાર્ટ તૈયાર કરવાનો હેતુ વેઇટિંગ લિસ્ટમાં મુસાફરોની સમસ્યાઓ ઘટાડવાનો છે. આ તેમને સમયસર જાણવાની મંજૂરી આપે છે કે તેમની ટિકિટની પુષ્ટિ થઈ છે કે નહીં અને જો જરૂરી હોય તો બીજી સફરની વ્યવસ્થા કરી શકે છે.

નવી સિસ્ટમમાં, ટ્રેનના પ્રસ્થાનના સમયના આધારે પ્રથમ રિઝર્વેશન ચાર્ટ લગભગ 9 થી 18 કલાક પહેલા તૈયાર કરવામાં આવે છે.

આ કારણે પહેલો ચાર્ટ તૈયાર થયા બાદ ટિકિટ ચેક કરનારા મુસાફરો માટે કરન્ટ બુકિંગની સુવિધા મહત્વપૂર્ણ બની જાય છે.

ઉદાહરણ તરીકે, સવારે 5:01 થી બપોરે 2 વાગ્યા સુધી ઉપડતી હોય તેવી ટ્રેનોનો પ્રથમ રિઝર્વેશન ચાર્ટ આગલા દિવસે રાત્રે 8 વાગ્યા સુધીમાં તૈયાર કરવામાં આવશે. તો બપોરે 2:01 વાગેથી રાતના 11:59 વાગે સુધી અને રાતના 12 વાગે થી સવારના 5 વાગે સુધી રવાના થતી ટ્રેનોનું પ્રથમ રિઝર્વેશન ચાર્ટ શક્ય હોય તો ટ્રેન ઉપડવાના ઓછામાં ઓછા 10 કલાક પહેલા તૈયાર કરવામાં આવે છે. 

આ પણ વાંચો | યાત્રી ગણ કૃપા ધ્યાન દે! રેલવે દ્વારા 13 ટ્રેન ત્રણ મહિના માટે રદ, જુઓ સંપૂર્ણ યાદી

જો કે, બીજો રિઝર્વેશન ચાર્ટ ટ્રેનના નિર્ધારિત પ્રસ્થાનના સમયના લગભગ 30 મિનિટ પહેલા તૈયાર કરવામાં આવે છે. તેથી ચાર્ટ તૈયાર રાખવાનો અર્થ હંમેશાં ટિકિટ બુકિંગને સંપૂર્ણપણે બંધ કરવાનો નથી. જો ટ્રેનમાં સીટ અથવા બર્થ ખાલી છે અને બુકિંગની અંતિમ મર્યાદા ખુલ્લી છે, તો મુસાફર કરન્ટ બુકિંગ હેઠળ કન્ફર્મ ટિકિટ બુક કરાવી શકે છે.