Specific Investigation: સરકારી યોજનાઓમાં ભંડોળ ફાળવણીમાં મોસાળે જમણ અને મા પીરસનાર જેવો કિસ્સો સામે આવ્યો છે. કેન્દ્ર સરકારે ટેક્નોલોજી સેક્ટરમાં ભારતને આગળ વધારવા માટે 22 ખાનગી કંપનીઓને લગભગ 2,192 કરોડ રૂપિયાની સોફ્ટ લોન મંજૂર કરી હતી. આ કંપનીઓ સ્પેસ સાયન્સ, ઊર્જા, ટેકનોલોજી, દવા અને અન્ય ક્ષેત્રોમાં કામ કરે છે. આ 22 કંપનીઓની પસંદગી પસંદગી સમિતિ અથવા 12 સભ્યોની પેનલ દ્વારા કરવામાં આવી હતી. કુલ 124 કંપનીઓએ લોન માટે અરજી કરી હતી.
સવાલ એ છે કે આ કેસમાં વિવાદની શરૂઆત ક્યાંથી થઈ?
ધ ઈન્ડિયન એક્સપ્રેસે હાથ ધરેલી તપાસમાં ખુલાસો થયો છે કે, લોન મેળવનારી 22 ખાનગી કંપનીઓ માંથી 15 કંપનીઓ એવી છે જે પસંદગી સમિતિના 7 સભ્યો સાથે સંકળાયેલી હતી અને આ કારણસર હિતોના ટકરાવનો પ્રશ્ન ઉભો થાય છે.
આ 15 કંપનીઓને 1,377 કરોડ રૂપિયાથી વધારે સરકારી ભંડોળની ફાળવણી કરવામાં આવી છે. આમાંથી નવ કંપનીઓ પેનલના અધ્યક્ષ સૌરભ શ્રીવાસ્તવની છે. સૌરભ શ્રીવાસ્તવ એન્જલ ઇન્વેસ્ટિંગ નેટવર્ક (એઆઈએન)ના સ્થાપક પણ છે.
હવે સવાલ ઉભો થાય છે કે, શું આ કંપનીઓની પસંદગી સંપૂર્ણ નિષ્પક્ષતાના આધારે કરવામાં આવી હતી?
આ 12 સભ્યો ટેક્નોલોજી ડેવલપમેન્ટ બોર્ડ (ટીડીબી)ની ઇન્વેસ્ટમેન્ટ કમિટીનો હિસ્સો છે. આ સમિતિને નવેમ્બર 2025માં શરૂ કરાયેલા 1 લાખ કરોડ રૂપિયાના રિસર્ચ, ડેવલપમેન્ટ એન્ડ ઇનોવેશન (RDI) ફંડ માટે કંપનીઓની પસંદગી કરવાનું કામ સોંપવામાં આવ્યું છે.
ઈન્ડિયન એક્સપ્રેસ દ્વારા જ્યારે સંપર્ક કરવામાં આવ્યો ત્યારે પેનલના તમામ સાત સભ્યોએ કોઈ પણ ખોટું કામ કરવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે તેમણે પહેલાથી જ સરકારને તેમના હિતો વિશે જાણ કરી દીધી છે અને તેમની સાથે સંકળાયેલી કંપનીઓ સંબંધિત નિર્ણયોથી પોતાને દૂર કરી દીધા છે.
કોંગ્રેસના સાંસદ પ્રવીણ ચક્રવર્તીએ આ મુદ્દો ઉઠાવ્યો
કોંગ્રેસના રાજ્યસભાના સાંસદ પ્રવીણ ચક્રવર્તીએ સંસદમાં આ મુદ્દો ઉઠાવ્યો હતો. તેમના પ્રશ્નોના જવાબમાં 30 જુલાઈએ વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી પ્રધાન જિતેન્દ્ર સિંહે માહિતી આપી હતી કે પસંદગી સમિતિ અથવા પેનલના સાત સભ્યોનો ભંડોળ માટે પસંદ કરવામાં આવેલી કંપનીઓમાં નાણાકીય હિસ્સો છે. આ કંપનીઓમાં રોકાણ અંગે સવાલ ન પૂછવામાં આવ્યો હોવાથી સરકારે આ અંગે કોઈ માહિતી આપી ન હતી.
વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી વિભાગ વતી એવું કહેવામાં આવ્યું હતું કે, કંપનીઓની પસંદગી સંપૂર્ણપણે યોગ્યતાના આધારે કરવામાં આવી હતી. વિભાગે એમ પણ કહ્યું હતું કે પેનલના સભ્યો કે જેમને કંપની સાથે હિતોનો ટકરાવ હતો તેઓએ તે કંપની દ્વારા કરવામાં આવેલા પ્રસ્તાવની ચકાસણી અથવા મંજૂરીની પ્રક્રિયામાં ભાગ લીધો ન હતો.
ઈન્ડિયન એક્સપ્રેસ સાથેની વાતચીતમાં ચક્રવર્તીએ કહ્યું કે, ડીપ ટેક પરની ફંડિંગ કમિટીમાં વૈજ્ઞાનિકો, શિક્ષણવિદો અને એવા લોકો શામેલ હોવા જોઈએ જેમનો નફો કરવાનો કોઈ ઇરાદો નથી.
રજિસ્ટ્રાર ઓફ કંપનીઝ (RoC), સંસદના રેકોર્ડ્સ અને પસંદગી સમિતિ અથવા વેબસાઇટ્સને પેનલના સભ્યો અને તેમની સાથે સંકળાયેલી કંપનીઓ વિશે શું માહિતી મળી હતી?
પેનલના ચેરમેન સૌરભ શ્રીવાસ્તવનો મામલો
સૌરભ શ્રીવાસ્તવ નાસ્કોમ (નેશનલ એસોસિએશન ઓફ સોફ્ટવેર એન્ડ સર્વિસ કંપનીઓ) અને ICVA (ઇન્ડિયન વેન્ચર એન્ડ ઓલ્ટરનેટિવ કેપિટલ એસોસિએશન)ના ભૂતપૂર્વ પ્રમુખ અને ઇન્વેસ્ટમેન્ટ ફર્મ ઇન્ડિયન એન્જલ નેટવર્ક (આઇએએન) ગ્રુપના સહ સ્થાપક છે. તેઓ 12 સભ્યોની પેનલના અધ્યક્ષ છે.
RoCના રેકોર્ડ અને IANની વેબસાઈટથી જાણવા મળ્યું છે કે, તેઓ 22 કંપનીઓમાંથી સૌથી વધુ કંપનીઓ સાથે સંકળાયેલા છે.
| ક્રમ | કંપની | શહેર | RDI Fund ફાળવણી | IAN Group/ સંબંધિત રોકાણ |
શ્રીવાસ્તવ/અન્ય સંબંધ |
| 1 |
નોકાર્ક રોબોટિક્સ |
પુણે | ₹ 11.41 કરોડ | IAN ગ્રૂપે શરૂઆતમાં અને પાછળથી પણ રોકાણ કર્યું. IAN Fundના ટ્રસ્ટી Vistra ITCL (India) પાસે કંપનીનો | 44.05% હિસ્સો છે. |
| 2 | EndureAir Methods | નોઈડા | ₹ 30.01 કરોડ | IAN ફંડે પણ રોકાણ કર્યું છે. |
માર્ચ 2025 સુધીમાં, IIT કાનપુરની સંસ્થા FIRST પાસે 2.35% હિસ્સો હતો. શ્રીવાસ્તવ FIRSTના ડિરેક્ટર પણ છે. |
| 3 | BigEndian Semiconductors | બેંગાલુરુ | ₹ 130 કરોડ |
IAN ફંડે રોકાણ કર્યું છે. |
– |
| 4 | e-TRNL Power | મુંબઈ | ₹ 94 કરોડ |
IANએ રોકાણ કર્યું છે. |
– |
| 5 | Dhruva Area | હૈદરાબાદ | ₹ 105 કરોડ |
IANએ રોકાણ કર્યું છે. |
– |
| 6 | એસ્ટ્રોમ ટેક્નોલૉજીસ | બેંગાલુરુ | ₹ 64.05 કરોડ | નવેમ્બર 2025 સુધી Vistra ITCL અને IAN Providers મારફતે IAN ગ્રૂપ પાસે 1501 શેર હતા. | – |
| 7 | Peptris Applied sciences | બેંગાલુરુ | ₹ 86 કરોડ | IAN ફંડે રોકાણ કર્યું છે. | – |
| 8 | Serigen Mediproducts | પુણે | ₹ 20 કરોડ |
IAN પાસે 5 પ્રેફરન્સ શેર છે અને IAN આલ્ફા ફંડ પાસે 1,004 પ્રેફરન્સ શેર છે. |
– |
| 9 | માનસ્તુ સ્પેસ ટેકનોલોજી | થાણે | ₹ 116 કરોડ |
IAN સર્વિસીસ પાસે 67 પ્રેફરન્સ શેર છે. |
– |
સૌરભ શ્રીવાસ્તવે શું કહ્યું?
સૌરભ શ્રીવાસ્તવે જણાવ્યું હતું કે, “ઇન્વેસ્ટમેન્ટ કમિટીમાં ઇન્ડસ્ટ્રી અને ટેક સેક્ટરના નિષ્ણાતો સામેલ છે. તેથી, હિતોના ટકરાવને નકારી શકાય નહીં. ખાસ કરીને એવા કિસ્સામાં જ્યારે સમિતિના સભ્યો ભંડોળ ફાળવણીની બાબતોમાં સામેલ હોય અને કંપનીમાં રોકાણ કર્યું હોય. આવા તમામ કિસ્સાઓમાં, નિયમો સ્પષ્ટ છે – સમિતિના સભ્યએ સેલ્ફ-આઇસોલેટ કરવું પડશે અને તે બેઠકોમાં નોંધવામાં આવે છે. ”
કે.આર.એસ. જામવાલ
કે.આર.એસ. જામવાલ ટાટા ઇન્ડસ્ટ્રીઝના ભૂતપૂર્વ એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટર છે. પસંદગી પામેલી 22 કંપનીઓમાંથી જામવાલના સાત કંપનીઓ સાથે સંબંધ છે.
| ક્રમ | કંપની | હેડ ક્વાર્ટર | RDI Fund |
જામવાલ સંબંધિત માહિતી |
| 1 | તેજસ નેટવર્ક્સ | બેંગાલુરુ | ₹ 250 કરોડ |
તે ટાટા ગ્રૂપની કંપની છે. જમવાલ જૂન 2026 સુધી ટાટા ઇન્ડસ્ટ્રીઝના એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટર હતા. |
| 2 | માનસ્તુ સ્પેસ ટેકનોલોજી | થાણે | ₹ 116 કરોડ |
તેમની પાસે 67 પ્રેફરન્સ શેર છે. |
| 3 | થિંકમેટલ | ચેન્નાઈ | ₹ 6.7 કરોડ |
તેમની પાસે 53 પ્રેફરન્સ શેર છે. |
પ્રક્રિયા સંપૂર્ણપણે યોગ્ય અને પારદર્શક હોવી જોઈએઃ ચક્રવર્તી
હું કોઈની સામે કોઈ આરોપ નથી લગાવી રહ્યો અને ન તો હું એમ કહી રહ્યો છું કે અહીં કોઈ ખોટું કામ થયું છે. મારી એકમાત્ર ચિંતા સંસ્થાકીય મજબૂતાઈ વિશે છે. હું એ વિચારને સંપૂર્ણ ટેકો આપું છું કે સરકારે અત્યાધુનિક ટેકનોલોજીમાં સંશોધન અને વિકાસ (આર એન્ડ ડી) માટે ભંડોળ પૂરું પાડવું જોઈએ. તે નાણાકીય રોકાણ કાર્યક્રમ નથી, પરંતુ જાહેર નાણાં દ્વારા ચલાવવામાં આવતી વ્યૂહાત્મક સરકારી પહેલ છે. તેથી, તે ખૂબ જ જરૂરી છે કે તેની પ્રક્રિયાઓ સંપૂર્ણપણે સાચી અને પારદર્શક હોય.
ચક્રવર્તીએ વધુમાં જણાવ્યું હતું કે, “કોર્પોરેટ જગતમાં હિતોના ટકરાવ જેવી પરિસ્થિતિઓ ઘણીવાર આવે છે અને તેનું સમાધાન સામાન્ય રીતે ખુલાસા અને સંબંધિત વ્યક્તિને નિર્ણય પ્રક્રિયા માંથી દૂર કરીને લેવામાં આવે છે. પરંતુ જ્યારે જાહેર નાણાંની વાત આવે છે ત્યારે કોર્પોરેટ જગત અને સરકાર વચ્ચે સ્પષ્ટ તફાવત હોવો જોઈએ.
તેમણે ઉમેર્યું કે, જાહેર ભંડોળના ઉપયોગ ઉપરાંત, સુરક્ષા પગલાં (Guardrails) જરૂરી છે, જે કોર્પોરેટ ક્ષેત્ર માટે પૂરતા હોઈ શકે છે. તે જાહેર નીતિ માટે તેને પૂરતું ગણી શકાય નહીં. આવી પહેલ માત્ર પારદર્શિતાના ઉચ્ચતમ ધોરણોનું પાલન ન કરવું જોઈએ પરંતુ લોકોને સ્પષ્ટ કરવું જોઈએ કે આ કરવામાં આવી રહ્યું છે. ”
સાત ખાનગી કંપનીઓ કે જે ઇન્વેસ્ટમેન્ટ કમિટી અથવા પેનલમાં સામેલ નથી તેની યાદી નીચે મુજબ છે.
| ક્રમ | કંપની | હેડ ઓફિસ | RDI ફંડ |
| 1 | iStem Analysis | બેંગાલુરુ | ₹ 125 કરોડ |
| 2 | UBIFLY Applied sciences | મુંબઈ | ₹ 285 કરોડ |
| 3 | QNu Labs | બેંગાલુરુ | ₹ 150 કરોડ |
| 4 | ગેલેક્સી સ્પેસ સોલ્યુશન્સ | ચેન્નાઈ | ₹ 63.84 કરોડ |
| 5 | મલ્ટી નેનો સેન્સ ટેકનોલોજી | બેંગાલુરુ | ₹ 37.51 કરોડ |
| 6 | આઇડિયાફોર્જ ટેકનોલોજી | થાણે | ₹ 151 કરોડ |
| 7 | એનડિમેન્શન ટેકનોલોજી | મુંબઈ | ₹ 3 કરોડ |
સંસદના રેકોર્ડ્સ માંથી જાણવા મળ્યું છે કે, કે.આર.એસ. જમવાલે એન્ડ્યુરએર સિસ્ટમ્સ, બિગએન્ડિયન સેમિકન્ડક્ટર્સ, પેપ્ટ્રિસ ટેક્નોલોજીસ અને નોકાર્ક રોબોટિક્સમાં પણ પોતાનો હિસ્સો જાહેર કર્યો છે. જામવાલે જણાવ્યું હતું કે, “હું તે સમયે ટાટા ઇન્ડસ્ટ્રીઝનો એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટર હોવાથી મેં તેજસ નેટવર્ક્સની વેલ્યુએશન મીટિંગ અને નિર્ણયથી મારી જાતને દૂર કરી દીધી હતી, જો કે મારી વ્યક્તિગત અથવા વ્યવસાયિક ક્ષમતામાં કોઈ નાણાકીય હિસ્સો સામેલ નથી.” ”
ટીવીએસ કેપિટલ ફંડ્સના ચેરમેન અને મેનેજિંગ ડિરેક્ટર ગોપાલ શ્રીનિવાસન પાસે ચેન્નાઈ સ્થિત અગ્નિકુલ કોસમોસ (Agnikul Cosmos) ના 33 પ્રેફરન્સ શેર છે. આ પ્રેફરન્સ શેર આરડીઆઈ ફંડ હેઠળ 200 કરોડ રૂપિયામાં ખરીદવામાં આવ્યા હતા.
ગોપાલ શ્રીનિવાસને કહ્યું કે, સમિતિના નિયમો કડક છે. કમિટીના સભ્યોએ માત્ર તેમની સંબંધિત કંપનીઓમાં જ નહીં, પરંતુ તેમની હરીફ કંપનીઓમાં પણ પોતાનો હિસ્સો જાહેર કરવો જરૂરી છે.
સુધીર મહેતાનો Replus Engitechમાં હિસ્સો
Pinnacle ઇન્ડસ્ટ્રીઝ અે EKA મોબિલિટીના સ્થાપક અને ચેરમેન સુધીર મહેતાનો પુણે સ્થિત રિપ્લસ એન્જિટેકમાં હિસ્સો છે. રિપ્લસ એન્જિટેકને આરડીઆઈના ભંડોળમાંથી 42.75 કરોડ રૂપિયા મળ્યા હતા. મહેતાએ કહ્યું કે આવી સ્થિતિમાં હિતોના ટકરાવની સ્થિતિ સામાન્ય છે.
તેમણે ઉમેર્યું કે, “આપણે ઘણીવાર બેંકો, કોર્પોરેટ્સ અથવા નાણાકીય સંસ્થાઓમાં તેનો સામનો કરીએ છીએ. તેમા પારદર્શિતા મહત્ત્વપૂર્ણ છે.
તેજસ નેટવર્કને મળ્યા 250 કરોડ રૂપિયા
તેઓ તેજસ નેટવર્ક્સના સહ સ્થાપક અને પૂર્વ સીઈઓ છે. તે એથર એનર્જીમાં સ્વતંત્ર ડિરેક્ટર પણ છે. તેજસ નેટવર્ક્સને આરડીઆઈના ફંડમાંથી 250 કરોડ રૂપિયા અને એથર એનર્જીને 211.89 કરોડ રૂપિયા મળ્યા હતા.
આનંદ દેશપાંડે પર્સિસ્ટન્ટ સિસ્ટમ્સના ચેરમેન છે. દેશપાંડે સેરિજેન મેડિપ્રોડક્ટ્સના 65 પ્રેફરન્સ શેર ધરાવે છે. તેમની કંપનીને આરડીઆઈ ફંડમાંથી 20 કરોડ રૂપિયા મળ્યા છે.
ટાટા સ્ટીલના ટેક્નોલોજી એન્ડ રિસર્ચ એન્ડ ડેવલપમેન્ટના ભૂતપૂર્વ વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ દેબાશિષ ભટ્ટાચાર્યનો હૈદરાબાદ સ્થિત નિયોસીકર મેટલ્સમાં હિસ્સો છે. NeoSeeker Metalsને આરડીઆઈ ફંડમાંથી 10 કરોડ રૂપિયા મળ્યા હતા.
ઈન્ડિયન એક્સપ્રેસ સાથેની વાતચીતમાં ઈન્વેસ્ટમેન્ટ કમિટીના સાત સભ્યોએ વિગતવાર વાત કરી હતી.
તેમા નાસ્કોમ (NASSCOM) અને આઈવીસીએ (IVCA) ના ભૂતપૂર્વ ચેરમેન અને ઇન્ડિયન એન્જલ નેટવર્કના સહ-સ્થાપક સૌરભ શ્રીવાસ્તવે જણાવ્યું હતું કે, “આરડીઆઈ ફંડ અમારી ઇકોસિસ્ટમ માટે ખૂબ જ નવી, નવીન અને અનોખો વિચાર છે. 12 સભ્યોની ઇન્વેસ્ટમેન્ટ કમિટીમાં ટેક્નોલોજી અને ઇન્વેસ્ટમેન્ટની પૃષ્ઠભૂમિ ધરાવતા ઉદ્યોગ વ્યાવસાયિકોનો સમાવેશ થાય છે. તેમાં ખૂબ જ પ્રતિષ્ઠિત અને અનુભવી સભ્યો છે. આ સમિતિમાં સરકાર તરફથી કોઇ પ્રતિનિધિ નથી.”
તેમણે માહિતી આપી હતી કે સમિતિએ નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયાને વધુ પારદર્શક અને મજબૂત બનાવવા માટે વધારાની સલામતી પણ અપનાવી છે. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે, “એવું નક્કી કરવામાં આવ્યું હતું કે રોકાણનો નિર્ણય સરળ બહુમતીથી નહીં પરંતુ સુપર બહુમતી (Tremendous Majority)થી લેવામાં આવશે. ઉદાહરણ તરીકે, જો કોઈ પ્રોજેક્ટનું મૂલ્યાંકન નવ સભ્યો દ્વારા કરવામાં આવી રહ્યું છે, તો તેને મંજૂરી આપવા માટે ઓછામાં ઓછા છ સભ્યોની સંમતિની જરૂર પડશે, માત્ર પાંચ નહીં. આ વધારાની સલામતી સુનિશ્ચિત કરે છે કે સમગ્ર પ્રક્રિયા વાજબી છે અને ફક્ત સૌથી લાયક પ્રોજેક્ટ્સ જ પસંદ કરવામાં આવે છે. ”
જામવાલે શું કહ્યું?
ટાટા ઇન્ડસ્ટ્રીઝના ભૂતપૂર્વ એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટર કે.આર.એસ.જામવાલે જણાવ્યું હતું કે, “ઉદ્યોગ નિષ્ણાતોથી બનેલી કોઈપણ રોકાણ સમિતિના સભ્યો માટે તે ઉદ્યોગ સાથે કોઈક પ્રકારનું જોડાણ હોય તે સ્વાભાવિક છે. હકીકતમાં, આ કુશળતાને કારણે તેમની પસંદગી કરવામાં આવી છે. તમામ 11 મતદાન કરનાર સભ્યો અનુભવી વ્યાવસાયિકો છે જેમણે કાં તો તેમના પોતાની મહેનતથી સફળ ધંધા ઉદ્યોગ ઉભા કર્યા છે અથવા યોગ્ય ઉદ્યોગસાહસિકો અને સ્ટાર્ટઅપ્સને ઓળખવા અને રોકાણ કરવાનો અનુભવ ધરાવે છે. ”
તેમણે કહ્યું કે, તેમણે વ્યક્તિગત રીતે 100 થી વધુ સ્ટાર્ટઅપ્સમાં નાના પાયે એન્જલ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ કર્યું છે. “તે હંમેશાં મારી પોલીસી રહી છે અને આખી રોકાણ સમિતિ તે જ કંપનીને અનુસરે છે જેમાં મારું થોડું પણ એન્જલ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ હોય. હું તેની સાથે સંકળાયેલ ભંડોળના નિર્ણય પ્રક્રિયાથી મારી જાતને સંપૂર્ણપણે પાછો ખેંચી લઉં છું. ટેકનોલોજી ડેવલપમેન્ટ બોર્ડ (ટીડીબી)ની ઇન્વેસ્ટમેન્ટ કમિટીની ‘હિતોના ટકરાવ’ નીતિ આ કિસ્સામાં એકદમ સ્પષ્ટ છે અને સંભવતઃ આરડીઆઈ માર્ગદર્શિકા કરતાં પણ કડક છે. તેનું ચુસ્તપણે પાલન કરવામાં આવે છે. ”
તેઓ જણાવે છે કે, “આ ફંડ એક સાહસિક પહેલ છે અને ભારતીય ડીપ-ટેક સેક્ટર માટે ગેમ-ચેન્જર સાબિત થઈ શકે છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે આ પ્રયોગ કેટલો સફળ થાય છે અને સમય જતાં તે કેવી રીતે વિકસે છે. ”
જામવાલે એમ પણ કહ્યું હતું કે, સંભવિત પ્રશ્નોની સંભાવનાને ધ્યાનમાં રાખીને તેમણે એક કેસમાં વધારાની સાવચેતી રાખી હતી. “રસપ્રદ વાત એ છે કે, મને અગાઉથી જ ખ્યાલ હતો કે આવા પ્રશ્નો કોઈક સમયે ઉભા થઈ શકે છે. તેથી જ મેં તેજસ નેટવર્ક્સ સાથે સંકળાયેલી વેલ્યુએશન અને નિર્ણય મીટિંગમાંથી પણ મારી જાતને દૂર કરી દીધી. તે સમયે, હું ટાટા ઇન્ડસ્ટ્રીઝમાં એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટર હતો, જો કે મારી પાસે કોઈ વ્યક્તિગત અથવા વ્યવસાયિક સ્તરે કોઈ નાણાકીય હિસ્સો ન હતો. ”
ગોપાલ શ્રીનિવાસને શું કહ્યું?
ટીવીએસ કેપિટલ ફંડના ચેરમેન અને મેનેજિંગ ડિરેક્ટર ગોપાલ શ્રીનિવાસને જણાવ્યું હતું કે, “મને લાગે છે કે આ ખૂબ જ વાજબી પ્રશ્ન છે અને તે સારું છે કે તેની જાહેરમાં ચર્ચા થઈ રહી છે. આરડીઆઈ ફંડનો મુખ્ય ઉદ્દેશ નવી અને આશાસ્પદ ટેક્નોલોજી વિકસાવી રહેલી કંપનીઓને લાંબા ગાળાની જોખમ મૂડી પ્રદાન કરવાનો છે. ખાસ કરીને ટેક્નોલોજી જે દેશની વ્યૂહાત્મક સાર્વભૌમ માલિકી માટે મહત્વપૂર્ણ છે. આ સમગ્ર પ્રક્રિયામાં ખાનગી ક્ષેત્રની સક્રિય ભાગીદારી છે. હકીકતમાં, ભંડોળ સંબંધિત અમુક ખામીઓ દૂર કરવા માટે આરડીઆઈ ફંડ બનાવવાનું સૂચન પણ ખાનગી ક્ષેત્ર તરફથી આવ્યું હતું. ”
તેમણે કહ્યું કે ટેકનોલોજી ડેવલપમેન્ટ બોર્ડ (ટીડીબી)ની ઇન્વેસ્ટમેન્ટ કમિટી, જે બીજા સ્તરની પ્રથમ ફંડ મેનેજર છે, તે સંપૂર્ણપણે ખાનગી ક્ષેત્રના નિષ્ણાતો અને વ્યાવસાયિકોની બનેલી છે. “તે એક સારી રીતે વિચારેલો નિર્ણય હતો,” તે કહે છે. તેનો ઉદ્દેશ વરિષ્ઠ વ્યાવસાયિકો કે જેમને ટેક્નોલોજી વિકસાવવાનો સીધો અનુભવ છે તેમને પ્રારંભિક તબક્કે સંભવિત પ્રોજેક્ટ્સને વધુ સારી રીતે ઓળખવા અને તેમને જરૂરી ભંડોળ પૂરું પાડવા સક્ષમ બનાવવાનો હતો. આ ભંડોળ સાથે, મૂડી અન્ય સ્ત્રોતોમાંથી પણ આવે છે જે રોકાણની અસરને બમણી કરી શકે છે. ”
ગોપાલ શ્રીનિવાસને કહ્યું કે સરકારની અન્ય કોઈ પણ વ્યવસ્થામાં ખાનગી ક્ષેત્રની આવી સક્રિય ભૂમિકા ભાગ્યે જ જોવા મળે છે. “તેથી જ અમને અગાઉથી સ્પષ્ટ હતું કે હિતોના ટકરાવ જેવી પરિસ્થિતિઓ હશે. આનું કારણ એ છે કે તે હજી પણ પ્રમાણમાં નાની ઇકોસિસ્ટમ છે અને સમિતિના ઘણા સભ્યો દાયકાઓથી આ ક્ષેત્રોમાં કામ કરી રહ્યા છે. ”
તેમણે કહ્યું કે આવા કેસોને પહોંચી વળવા માટે કડક નિયમો લાગુ કરવામાં આવ્યા છે. તેથી, હિતોના ટકરાવને પહોંચી વળવા માટે ખૂબ જ કડક નિયમો બનાવવાની જરૂર હતી. હું વિશ્વાસ સાથે કહી શકું છું કે આ સંદર્ભે જે નિયમો નક્કી કરવામાં આવ્યા છે તે એકદમ વિગતવાર અને કડક છે. સભ્યોએ ભંડોળ માટે અરજી કરનારી કંપનીઓમાં માત્ર તેમનો હિસ્સો જ જાહેર કરવો જરૂરી નથી, પરંતુ તે કંપનીઓના સ્પર્ધકોમાં તેમનો હિસ્સો હોય તો તેનો પણ ખુલાસો કરવો પડે છે. આ ધોરણો ઉદ્યોગ જગતની સામાન્ય રોકાણ સમિતિઓ કરતાં વધુ કડક છે. ”
તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે, “જો કોઈ કંપની પોતે સભ્ય, તેના નજીકના પરિવાર અથવા તેના ભંડોળમાં કોઈ પણ પ્રકારની શેરહોલ્ડિંગ અથવા હિત ધરાવે છે, તો તે સભ્ય માટે તે કંપનીના મૂલ્યાંકન અને નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયાથી પોતાને સંપૂર્ણપણે અલગ કરવું ફરજિયાત છે.” આ નિયમનું પાલન દરેક કિસ્સામાં માત્ર ઔપચારિક રીતે જ નહીં પરંતુ તેની મૂળ ભાવના અનુસાર પણ કરવામાં આવ્યું છે. ”
હિતોનો ટકરાવ અસામાન્ય વાત નથી: સુધીર મહેતા
Pinnacle ઇન્ડસ્ટ્રીઝ અ EKA મોબિલિટીના સ્થાપક અને ચેરમેન સુધીર મહેતાએ જણાવ્યું હતું કે, “હિતોના ટકરાવ જેવી પરિસ્થિતિઓ અસામાન્ય નથી. બેંકો, કોર્પોરેટ્સ અને નાણાકીય સંસ્થાઓમાં, આપણે સતત આવી પરિસ્થિતિઓનો સામનો કરીએ છીએ. ઉદાહરણ તરીકે, આવી પરિસ્થિતિ ઉભી થઈ શકે છે જો બેંકના ગવર્નિંગ બોર્ડનો સભ્ય તે જ બેંકમાંથી લોન માટે અરજી કરતી કંપનીમાં રોકાણકાર હોય. આવા કિસ્સાઓમાં પ્રમાણભૂત પ્રક્રિયા એ છે કે બધી માહિતી જાહેર કરવી અને સંબંધિત નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયાથી પોતાને દૂર રાખવું. આરડીઆઈ ભંડોળના કિસ્સામાં પણ આ જ પ્રક્રિયા અનુસરવામાં આવી છે. પારદર્શિતા સર્વોચ્ચ મહત્વ ધરાવે છે. ”
તેજસ નેટવર્ક્સના સહ-સ્થાપક અને ભૂતપૂર્વ સીઈઓ સંજય નાયકે જણાવ્યું હતું કે, “મને લાગે છે કે હિતોના ટકરાવને લગતી ચિંતાઓને દૂર કરવા માટે જે યંત્રણા બનાવવામાં આવી છે તે પર્યાપ્ત છે. ફક્ત એટલા માટે કે કોઈ વ્યક્તિએ અમુક કંપનીઓમાં રોકાણ કર્યું છે, પસંદગી સમિતિમાંથી બાકાત રાખવા માટેનો આધાર બનાવવો જોઈએ નહીં. ડીપ ટેક ઇકોસિસ્ટમમાં સૌથી વધુ લાયકાત ધરાવતા લોકો સ્વાભાવિક રીતે જ આ ઇકોસિસ્ટમ સાથે સંકળાયેલા હશે અને આ અનુભવ તેમને ઇન્વેસ્ટમેન્ટ કમિટી માટે યોગ્ય બનાવે છે. ”
આ પણ વાંચો | વૈજ્ઞાનિકો ISRO કેમ છોડી રહ્યા છે? Gaganyaan માટે વિલંબ કેમ? જાણો સમગ્ર વિશ્લેષણ
તેમણે કહ્યું હતું કે, આરડીઆઈ ફંડ છેલ્લાં 25 વર્ષમાં સરકારની સૌથી સાહસિક પહેલોમાંની એક છે. તેમણે કહ્યું કે, આરડીઆઈ ફંડ સરકારનું એક મોટું અને સાહસિક પગલું છે. છેલ્લા 25 વર્ષની આ સૌથી મહત્વપૂર્ણ પહેલ છે. તે કંપનીઓની પસંદગી માટે લવચીક અભિગમ અપનાવે છે. જાહેર નાણાંની સુરક્ષા માટે પર્યાપ્ત સલામતી છે અને તે જ સમયે તેનો ઉદ્દેશ્ય ભારતમાં એક મજબૂત ડીપ-ટેક ઇકોસિસ્ટમ બનાવવાનો છે. ”
