West Asia Battle Information: પશ્ચિમ એશિયામાં યુદ્ધ શરૂ થયું તે પહેલાં, વિશ્વની તેલ અને ગેસની માંગનો લગભગ પાંચમો ભાગ હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાંથી પસાર થતો હતો. જોકે, યુદ્ધના બે અઠવાડિયા પછી આ માર્ગ દ્વારા તેલ અને ગેસનો પુરવઠો ઘટી ગયો છે. આંતરરાષ્ટ્રીય ઉર્જા એજન્સીએ આને વૈશ્વિક તેલ બજારના ઇતિહાસમાં સૌથી મોટી પુરવઠા કટોકટી ગણાવી છે.
ટોક્યો સ્થિત ઉર્જા નિષ્ણાત અને શિપિંગ ઉદ્યોગના એક્ઝિક્યુટિવ અજય સિંહે જણાવ્યું હતું કે હોર્મુઝની સામુદ્રધુની વિશ્વ માટે મહત્વપૂર્ણ છે. તેથી, આ સમસ્યાનો ઝડપી ઉકેલ જરૂરી છે, પછી ભલે તે ગમે તેટલો ખર્ચ હોય. અનિલ સાસી સાથેની એક મુલાકાતમાં તેમણે કહ્યું કે વિશ્વની કોઈપણ મોટી અર્થવ્યવસ્થા આ મહત્વપૂર્ણ માર્ગને લાંબા સમય સુધી બંધ રહેવા દેવાનું પોસાય તેમ નથી.
છેલ્લા બે અઠવાડિયામાં તેલના ભાવમાં નોંધપાત્ર વધઘટ થઈ છે, અને IEA દ્વારા વ્યૂહાત્મક ભંડારમાંથી તેલ છોડવાની જાહેરાત છતાં, ભાવમાં ફરી વધારો થયો છે. આ ભારે અસ્થિરતાનું કારણ શું છે?
અજય સિંહે સમજાવ્યું કે યુદ્ધ શરૂ થયાને બે અઠવાડિયા થઈ ગયા છે, અને આયાતુલ્લાહ અલી ખામેનીના મૃત્યુ છતાં, ઈરાની સરકાર સત્તામાં છે. તેણે પ્રાદેશિક સ્તરે અનેક દેશોમાં યુદ્ધ છેડ્યું છે અને વિશ્વના તેલ અને ગેસ પુરવઠાના પાંચમા ભાગને સફળતાપૂર્વક વિક્ષેપિત કર્યો છે.
ટેલિવિઝન પર ઓઇલ ટેન્કરો સળગાવવાના દ્રશ્યો ભયાનક છે. તેલ બજારો ચિંતિત છે કે યુદ્ધ આગળ વધી શકે છે અને દરેક સકારાત્મક કે નકારાત્મક વિકાસ પ્રત્યે સંવેદનશીલતામાં વધારો દર્શાવે છે.
અનામતમાંથી તેલ મુક્ત કરીને બજારોને શાંત કરવા માટે IEA નું પગલું સમજી શકાય તેવું છે, પરંતુ આ તબક્કે તે મદદ કરશે કે કેમ તે એક વિવાદાસ્પદ મુદ્દો છે. બજારો પુરવઠા અને માંગના કોઈપણ મૂલ્યાંકન કરતાં ડરથી વધુ પ્રતિક્રિયા આપી રહ્યા છે. મુખ્ય ગ્રાહક અર્થતંત્રો પાસે ઘણા અઠવાડિયા સુધી ટકી શકે તેવો પૂરતો ભંડાર છે.
IEA ના ભંડાર ઉપરાંત, મુખ્ય દેશો પાસે પણ પોતાના ભંડાર છે. ચીન 100 દિવસથી વધુ વપરાશ માટે, જાપાન 250 દિવસથી વધુ વપરાશ માટે, યુરોપિયન યુનિયન 90 દિવસની આયાત માટે અને ભારત 74 દિવસની આયાત માટે ભંડાર જાળવી રાખે છે તેવું માનવામાં આવે છે.
કુદરતી ગેસ ભંડારની સ્થિતિ કદાચ તેલ કરતાં પણ વધુ ચિંતાજનક છે, પરંતુ તેના પર ઓછું ધ્યાન આપવામાં આવે છે. યુરોપમાં ગેસ ભંડાર સામાન્ય રીતે શિયાળાના અંત સુધીમાં ખતમ થઈ જાય છે. આગામી સીઝન માટે તેમને ફરીથી ભરવા જરૂરી છે, પરંતુ આ હવે સરળ નથી.
આનું કારણ એ છે કે રશિયા તરફથી ગેસનો પુરવઠો પહેલેથી જ ઓછો છે, અને કતાર અને યુએઈ તરફથી LNGનો પુરવઠો પણ ઘટી રહ્યો છે. દરમિયાન, ચીન અને જાપાન નીતિગત બાબત તરીકે પૂરતા પ્રમાણમાં LNG અનામત જાળવી રાખે છે. જો કે, ભારતમાં LNG ટર્મિનલ્સમાં કેટલો ગેસ બાકી છે તે સ્પષ્ટ નથી. એશિયા અને યુરોપમાં સ્પોટ LNGના ભાવ $15 પ્રતિ mmBtu થી ઉપર વધી ગયા છે, જે બે અઠવાડિયામાં 50% થી વધુનો વધારો છે.
જબરજસ્ત યુએસ લશ્કરી શક્તિ હોવા છતાં, ઈરાન હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને અવરોધિત કરવામાં સફળ રહ્યું છે. હવે આ સંઘર્ષનું સંભવિત પરિણામ શું હશે?
અમને ખબર નથી કે યુએસ અને ઇઝરાયલે શું યોજના બનાવી છે, અને હું ચોક્કસપણે લશ્કરી નિષ્ણાત નથી, પરંતુ ફિલ્ડ માર્શલ વોન મોલ્ટકે ધ એલ્ડરનું નિવેદન મનમાં આવે છે: “કોઈ યુદ્ધ યોજના દુશ્મન સાથે પ્રથમ મુલાકાત પછી નિશ્ચિતતા આપતી નથી.” યુદ્ધમાં હંમેશા અનિશ્ચિતતા શામેલ હોય છે.
ઈરાન જેવા નબળા દેશો પરંપરાગત શસ્ત્રોને બદલે અસામાન્ય પદ્ધતિઓનો આશરો લઈ શકે છે. ઈરાન ડ્રોનનો ઉપયોગ કરી રહ્યું છે અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટના ભૌગોલિક સ્થાનનું શોષણ કરી રહ્યું છે.
તેણે તેલના ભાવનો ઉપયોગ હથિયાર તરીકે કર્યો છે, જેથી અમેરિકામાં રાજકીય રીતે નુકસાનકારક આર્થિક કટોકટી ઉભી થાય.
એક રીતે, આ યુદ્ધ જૂન 2025 માં શરૂ થયું હતું જ્યારે ઇઝરાયલે ઇરાની પરમાણુ સુવિધાઓ પર હુમલો કર્યો હતો. હવે જ્યારે યુદ્ધ શરૂ થઈ ગયું છે, ત્યારે ઇઝરાયલ અને અમેરિકા તેમના પ્રાથમિક ધ્યેય પ્રાપ્ત ન થાય ત્યાં સુધી અટકે તેવી શક્યતા ઓછી છે.
શાસનનું અસ્તિત્વ અથવા અસ્તિત્વ તેમના માટે યુદ્ધ કરવાની તેની ક્ષમતાનો નાશ જેટલું મહત્વપૂર્ણ નથી. તેઓ ઈરાનની લાંબા અંતરની મિસાઇલ અને ડ્રોન ક્ષમતાઓને નબળી પાડતા રહેશે, જે હજુ સુધી પ્રાપ્ત થઈ નથી.
મોટી સંખ્યામાં ડ્રોન જમીન અને સમુદ્ર પર લક્ષ્યો પર હુમલો કરી રહ્યા છે, જેના કારણે અરાજકતા ફેલાઈ રહી છે. જો કે, મોટાભાગના ડ્રોનને તોડી પાડવામાં આવ્યા હોવાના અહેવાલ છે.
શ્રેષ્ઠ પરિસ્થિતિ એ છે કે બંને પક્ષો એક કરાર પર પહોંચે જેમાં ઈરાન અમેરિકા અને ઇઝરાયલ પ્રત્યેની તેની નીતિઓ બદલી નાખે અને સહઅસ્તિત્વ અને આર્થિક સહયોગ તરફ આગળ વધે. સૌથી ખરાબ પરિસ્થિતિ એ છે કે યુદ્ધ સ્પષ્ટ પરિણામ વિના ચાલુ રહે છે, એપ્રિલની શરૂઆતથી આગળ વધે છે.
એક અવિશ્વાસુ ઈરાન, ભલે તે નોંધપાત્ર રીતે નબળું પડે અથવા રાજકીય રીતે વિભાજીત થઈ જાય, સમગ્ર પ્રદેશમાં શિપિંગ, તેલ અને ગેસ ઉત્પાદન અને જીવનને વિક્ષેપિત કરવાનું ચાલુ રાખે છે. જો આવું થાય, તો તે વિશ્વના અત્યંત સંવેદનશીલ ભાગમાં એક દુ:ખદ પરિસ્થિતિ હશે, જે ન તો ઈરાનના લાંબા સમયથી પીડિત લોકો માટે અને ન તો સમગ્ર વિશ્વ માટે ફાયદાકારક રહેશે.
અમેરિકા અને ઇઝરાયલે ખાર્ગ ટાપુ પર ઈરાનની તેલ નિકાસ સુવિધા પર હુમલો કર્યો છે. આનું કારણ શું છે?
તમે એક મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો ઉઠાવ્યો છે. આ આશાનું કિરણ આપે છે. અત્યાર સુધી, કોઈ પણ મુખ્ય ઈરાની તેલ અને ગેસ ઉત્પાદન, રિફાઇનિંગ અથવા નિકાસ સુવિધાઓ પર હુમલો કરવામાં આવ્યો નથી.
આ પણ વાંચોઃ- Iran Ship Attacks: ઈરાન-અમેરિકા યુદ્ધમાં અત્યાર સુધી કેટલા જહાજો પર હુમલો થયો? જુઓ હુમલાની સંપૂર્ણ ટાઈમલાઈન
મારું માનવું છે કે આ તેલના ભાવ સ્થિર કરવાના હિતમાં એક ઇરાદાપૂર્વકની વ્યૂહરચના છે. તે આંશિક રીતે ઈરાનને સંકેત આપવાનો પ્રયાસ છે કે તેણે અન્ય દેશોના લશ્કરી થાણાઓ પર હુમલો કરવાનું ટાળવું જોઈએ.
