જો તમને તમારા મોબાઈલ ફોન પર એવો કોઈ સંદેશ મળ્યો હોય જેમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હોય કે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી દિવાળીના અવસરે 8,000 રૂપિયા આપી રહ્યા છે, તો સાવચેત રહો. સોશિયલ મીડિયા અને વોટ્સએપ પર ઝડપથી ફેલાઈ રહેલો આ સંદેશ સંપૂર્ણપણે નકલી છે. આના માધ્યમથી સાયબર ગુનેગારો લોકોને ફસાવવાનો અને તેમના મોબાઈલ ફોન તથા વોટ્સએપ એકાઉન્ટ્સનું એક્સેસ મેળવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. અમદાવાદ શહેર સાયબર ક્રાઈમ પોલીસે આ છેતરપિંડીભરી ઓફર અંગે ચેતવણી જારી કરી છે અને લોકોને કોઈપણ અજાણી લિંક પર ક્લિક ન કરવાની સલાહ આપી છે.
હાલમાં સોશિયલ મીડિયા પર વિવિધ ભાષાઓમાં એક સંદેશ ફરી રહ્યો છે, જેમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી દેશના તમામ નાગરિકોને દિવાળી માટે 8,000 રૂપિયાની આર્થિક સહાય આપી રહ્યા છે. ઘણા લોકોને વડાપ્રધાન તરફથી દિવાળીની શુભેચ્છાઓ મળતી હોવાથી કેટલાક લોકોને આ સંદેશ સાચો પણ લાગી શકે છે. સાયબર ગુનેગારો આ બાબતનો લાભ ઉઠાવીને ભોળા લોકોને નિશાન બનાવી રહ્યા છે અને તેમની સાથે છેતરપિંડી કરી રહ્યા છે.
આ 8,000 રૂપિયાની નકલી ઓફર કેવી રીતે કામ કરે છે?
ગુજરાત પોલીસના જણાવ્યા અનુસાર, આ કૌભાંડની શરૂઆત સોશિયલ મીડિયા દ્વારા મોકલવામાં આવેલા એક સંદેશથી થાય છે, જેમાં એક લિંક હોય છે. જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ આ લિંક પર ક્લિક કરે છે ત્યારે એક નકલી વેબસાઈટ ખુલે છે. આ સાઇટ પર દાવો કરવામાં આવે છે કે યુઝરનો મોબાઈલ નંબર દિવાળીના ઈનામ તરીકે 8,000 રૂપિયા મેળવવા માટે પસંદ કરવામાં આવ્યો છે.
આ ઈનામ મેળવવા માટે યુઝરને વોટ્સએપ અથવા ટેલિગ્રામ પર આ સંદેશને 5 અલગ-અલગ ગ્રુપમાં અથવા 20 મિત્રો સાથે શેર કરવા માટે કહેવામાં આવે છે. આનો ઉદ્દેશ્ય તે હાનિકારક લિંકને શક્ય તેટલી વધુ ફેલાવવાનો છે, જેથી વધુને વધુ લોકો આ ઠગોની જાળમાં ફસાઈ જાય.
સંદેશ શેર કર્યા પછી યુઝરને તેમનો મોબાઈલ નંબર આપવા માટે કહેવામાં આવે છે. ત્યારબાદ સ્ક્રીન પર 8 અંકનો એક “કનેક્શન કોડ” દેખાય છે. સાયબર ગુનેગારો આ કોડનો ઉપયોગ કરીને યુઝરના વોટ્સએપ એકાઉન્ટનો અનધિકૃત એક્સેસ મેળવી લે છે.
માત્ર એક કોડ દાખલ કરવાથી વોટ્સએપ એકાઉન્ટ હેક થઈ શકે છે.
અમદાવાદ શહેર સાયબર ક્રાઈમ પોલીસે જણાવ્યું છે કે ઠગો લોકોને વોટ્સએપમાં ‘લિંક્ડ ડિવાઈસીસ’ (Linked Units) સેટિંગમાં જઈને એક ચોક્કસ વેબસાઈટ પર દેખાતો કોડ દાખલ કરવા માટે કહે છે. જો કોઈ વ્યક્તિ આ સૂચનાઓનું પાલન કરે છે તો ઠગો પીડિતના વોટ્સએપ એકાઉન્ટને પોતાના ઉપકરણ સાથે લિંક કરી શકે છે અને ત્યારબાદ તેઓ પીડિતના એકાઉન્ટનો ઉપયોગ કરવાની ક્ષમતા મેળવી લે છે.
પોલીસના જણાવ્યા અનુસાર, સાયબર ગુનેગારો ટેલિગ્રામ એકાઉન્ટ્સને પણ નિશાન બનાવી રહ્યા છે. તેઓ વ્યક્તિઓના મોબાઈલ ફોન નંબરનો ઉપયોગ કરીને આ એકાઉન્ટ્સની એક્સેસ મેળવવાનો પ્રયાસ કરે છે.
ઠગબાજો PhonePe દ્વારા પૈસા ઉપાડવાના બહાને પીડિતોને APK ફાઇલો ડાઉનલોડ કરવા માટે મજબૂર કરે છે
આ કૌભાંડનો આગળનો તબક્કો વધુ ખતરનાક છે. એકવાર કોઈ વ્યક્તિ ઠગબાજોની જાળમાં ફસાઈ જાય પછી તેને ઈનામ અથવા રોકડ રકમ મળવાની લાલચ આપવામાં આવે છે. ઠગબાજો આ માટે PhonePe જેવી પેમેન્ટ એપનો ઉપયોગ કરવાનું સૂચન કરે છે અને આ બહાને પીડિતોને શંકાસ્પદ એપ્લિકેશનો ડાઉનલોડ અને ઇન્સ્ટોલ કરવા માટે કહે છે.
આ ફાઇલો સામાન્ય રીતે ‘.apk’ ફોર્મેટમાં હોય છે. ‘APK’ એટલે ‘Android Package deal Package’ (એન્ડ્રોઇડ પેકેજ કિટ) — આ એક એવું ફાઇલ ફોર્મેટ છે જેનો ઉપયોગ એન્ડ્રોઇડ ફોન પર એપ્લિકેશનો ઇન્સ્ટોલ કરવા માટે થાય છે, જેમ વિન્ડોઝ (Home windows) પર ‘.exe’ ફાઇલનો ઉપયોગ થાય છે.
પોલીસના જણાવ્યા અનુસાર, જો કોઈ વ્યક્તિ પોતાના ફોનમાં આવી હાનિકારક (malicious) APK ફાઇલ ઇન્સ્ટોલ કરે છે, તો સાયબર ગુનેગારો તે ઉપકરણ (ડિવાઇસ) સુધી પહોંચ મેળવી શકે છે. આનાથી તેઓ SMS સંદેશાઓ, OTP, બેંકિંગ એપ્લિકેશનો અને અન્ય વ્યક્તિગત ડેટા સુધી પહોંચી શકે છે, જેના કારણે પીડિતના બેંક ખાતામાંથી પૈસા ચોરાઈ જવાનું જોખમ નોંધપાત્ર રીતે વધી જાય છે.
ઇન્ટરનેટ મોનિટરિંગ દરમિયાન આ કૌભાંડ સામે આવ્યું
અમદાવાદ શહેર સાયબર ક્રાઇમ પોલીસના ACP હાર્દિક મકાડિયાએ ‘ધ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસ’ને જણાવ્યું હતું કે, ઇન્ટરનેટ પર દેખરેખ રાખતી વખતે પોલીસને આવા છેતરપિંડીભર્યા સંદેશાઓ મળી આવ્યા હતા. જોકે તે સમયે કોઈ પણ પીડિતે સત્તાવાર ફરિયાદ નોંધાવી ન હતી.
પોલીસે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે સરકાર આવી લિંક્સ દ્વારા ₹8,000ની કોઈ આર્થિક સહાય આપી રહી નથી. તેથી આવા સંદેશાઓ પર વિશ્વાસ ન કરો અને તેને અન્ય લોકોને ફોરવર્ડ કરવાનું ટાળો.
સાયબર ફ્રોડથી તમારી જાતને કેવી રીતે બચાવવી?
અમદાવાદ સાયબર ક્રાઈમ પોલીસે લોકોને કેટલીક મહત્વપૂર્ણ સાવચેતીઓ રાખવાની સલાહ આપી છે.
- WhatsApp પર અજાણ્યા કોડ દાખલ કરશો નહીં: કોઈ અજાણી વ્યક્તિ કે વેબસાઈટના કહેવાથી તમારા WhatsApp સેટિંગ્સમાં ‘Linked Units’ (લિંક કરેલા ઉપકરણો) વિભાગમાં ક્યારેય કોઈ કોડ દાખલ કરશો નહીં. જો ભૂલથી કોઈ અજાણ્યું ઉપકરણ લિંક થઈ ગયું હોય, તો તેને તરત જ ‘Log off’ (લોગ આઉટ) કરો.
- Telegram પર ‘Two-Step Verification’ સક્રિય કરો: તમારા Telegram એકાઉન્ટ સેટિંગ્સમાં ‘Privateness and Safety’ (ગોપનીયતા અને સુરક્ષા) વિભાગમાં જાઓ અને ‘Two-Step Verification’ (એટલે ​​કે પાસવર્ડ સેટ કરો) વિકલ્પને સક્રિય કરો. આ ઉપરાંત તમારા ‘Lively Periods’ (સક્રિય સત્રો) તપાસો અને કોઈપણ અજાણ્યા ઉપકરણને તરત જ દૂર કરો.
- OTP અથવા લોગિન કોડ શેર કરશો નહીં: તમારા WhatsApp કે Telegram લોગિન કોડ, OTP અથવા પાસવર્ડ ક્યારેય પણ એવી વ્યક્તિને જણાવશો નહીં જેને તમે ઓળખતા નથી.
- અજાણી APK ફાઇલો ડાઉનલોડ કરશો નહીં: શંકાસ્પદ વેબસાઈટો કે લિંક્સ પરથી APK ફાઇલો ડાઉનલોડ કરવાનું અને ઇન્સ્ટોલ કરવાનું ટાળો. એપ્લિકેશન ડાઉનલોડ કરવા માટે હંમેશા Google Play Retailer નો જ ઉપયોગ કરો.
- શંકાસ્પદ ફાઇલ જણાય તો ‘Cancel’ (રદ) કરો: જો તમારા મોબાઈલ ઉપકરણ પર “File is perhaps dangerous” (ફાઇલ નુકસાનકારક હોઈ શકે છે) જેવી ચેતવણી દેખાય તો તેને અવગણશો નહીં તરત જ “Cancel” વિકલ્પ પસંદ કરો.
​​દિવાળી કે અન્ય કોઈ તહેવારના નામે મફત પૈસા આપવાનો દાવો કરતા સંદેશાઓ પર વિશ્વાસ કરશો નહીં. સરકારી યોજનાઓ કે આર્થિક સહાય વિશેની માહિતી માટે હંમેશા અધિકૃત સરકારી વેબસાઈટોની જ મુલાકાત લો. થોડી સાવચેતી તમને મોટી સાયબર છેતરપિંડીનો ભોગ બનતા બચાવી શકે છે.
