શ્રાવણનો પવિત્ર મહિનો ચાલી રહ્યો છે, જેમાં ભક્તો પોતાની શ્રદ્ધા મુજબ ભોળાનાથની પૂજા-અર્ચના અને જલાભિષેક કરી રહ્યા છે. અવારનવાર જોવા મળે છે કે સવારના સમયે શિવ મંદિરોમાં જલાભિષેક કરવા માટે લાંબી લાઈનો લાગે છે. આવી સ્થિતિમાં ઘણા લોકોના મનમાં એ સવાલ ઊભો થાય છે કે શું સાંજે કે સૂર્યાસ્ત પછી પણ શિવલિંગનો જલાભિષેક કરી શકાય? શું શાસ્ત્રો આની પરવાનગી આપે છે કે પછી સૂર્યાસ્ત પછી જળ ચડાવવાથી કોઈ દોષ લાગે છે? ચાલો જાણીએ શાસ્ત્રો અને માન્યતાઓ શું કહે છે.
શું સૂર્યાસ્ત પછી શિવલિંગ પર જળ ચડાવી શકાય? માન્યતા અનુસાર, ભગવાન શિવની પૂજા માટે માત્ર સવારનો સમય જ નિર્ધારિત ગણવામાં આવ્યો નથી. શ્રાવણ મહિનામાં ભક્તો પોતાની અનુકૂળતા અને પૂજાના શુભ મુહૂર્ત અનુસાર સંધ્યાકાળ પછી પણ શિવલિંગનો જલાભિષેક કરી શકે છે. ખાસ કરીને 'પ્રદોષ કાળ' માં ભગવાન શિવની પૂજાનું વિશેષ મહત્વ દર્શાવવામાં આવ્યું છે.
પ્રદોષ કાળ એટલે સૂર્યાસ્તના આસપાસનો સમય. માન્યતા છે કે આ સમયે ભગવાન શિવ અને માતા પાર્વતીની આરાધના કરવાથી ભક્તો પર વિશેષ કૃપા વરસે છે. તેથી જો કોઈ કારણસર સવારે શિવલિંગ પર જલાભિષેક ન થઈ શક્યો હોય, તો સાંજના સમયે પણ વિધિ-વિધાનથી પૂજા કરી શકાય છે.
રાત્રે પણ થઈ શકે છે ભગવાન શિવની પૂજા: ભગવાન શિવને કાળોના કાળ 'મહાકાળ' કહેવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતાઓમાં શિવ આરાધનાને સમયની સીમાઓથી પર બતાવવામાં આવી છે. આ જ કારણ છે કે રાત્રિના સમયે પણ ભગવાન શિવની પૂજાનું વિશેષ મહત્વ માનવામાં આવે છે. મહાશિવરાત્રી અને શ્રાવણ મહિનાની શિવરાત્રી જેવા અવસરો પર રાતના ચારેય પ્રહરમાં ભગવાન શિવની પૂજા કરવાની પરંપરા છે. આથી રાત્રિના સમયે શિવલિંગનો જલાભિષેક કરવો ધાર્મિક દ્રષ્ટિએ પણ સંપૂર્ણ માન્ય ગણાય છે.
પ્રદોષ કાળમાં શિવપૂજાનું વિશેષ મહત્વ: હિંદુ ધર્મમાં પ્રદોષ કાળને ભગવાન શિવની આરાધના માટે અત્યંત ખાસ માનવામાં આવ્યો છે. પ્રદોષ વ્રતના દિવસે તો ખાસ કરીને સાંજના સમયે જ ભગવાન શિવ અને માતા પાર્વતીની પૂજા કરવામાં આવે છે. માન્યતા છે કે પ્રદોષ કાળમાં શિવલિંગ પર જળ અર્પણ કરવાથી, બિલીપત્ર ચડાવવાથી અને ભગવાન શિવનું ધ્યાન કરવાથી તેમની અસીમ કૃપા પ્રાપ્ત થાય છે. શ્રાવણ મહિનામાં જો પ્રદોષ કાળ સોમવારના દિવસે આવે, તો શિવભક્તો માટે આ સમય વધુ સદ્ભાગ્યપૂર્ણ બની જાય છે.
સાંજના સમયે આ દેવી-દેવતાઓની પૂજા પણ ગણાય છે શુભ: ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, સંધ્યા અને રાત્રિનો સમય કેટલાક વિશેષ દેવી-દેવતાઓની આરાધના માટે ખૂબ મહત્વપૂર્ણ ગણાય છે. સાંજે કે રાત્રે માતા મહાકાળી, ભગવાન હનુમાનજી, કાળ ભૈરવ અને શનિદેવની પૂજા કરવાની પરંપરા પણ ઘણી જગ્યાએ જોવા મળે છે. તેની સાથે જ, પ્રદોષ કાળને શિવપૂજા માટે સર્વોત્તમ ગણવામાં આવ્યો છે.
