મધ્ય પ્રદેશના કુનો નેશનલ પાર્કમાં ઘાયલ અવસ્થામાં મળી આવેલું 19 મહિનાનું નર ચિત્તાનું બચ્ચું મૃત્યુ પામ્યું છે. આ બચ્ચું ‘નિર્વા’ નામની માદા ચિત્તાનું સંતાન હતું. તેનું મૃત્યુ પેલેટ (બંદૂકની ગોળીઓ/છરા) વાગવાને કારણે થયું છે. તે મધ્ય પ્રદેશના મોરેના જિલ્લાના જંગલોમાં ઘાયલ હાલતમાં મળી આવ્યું હતું. દેશમાં ચિત્તા પુનઃસ્થાપન પ્રોજેક્ટ શરૂ થયા પછીની આ પ્રકારની આ પ્રથમ ઘટના છે. મધ્ય પ્રદેશના ચીફ વાઇલ્ડલાઇફ વોર્ડન સમિતા રાજોરાએ ધ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસને પુષ્ટિ આપી છે કે બચ્ચું મૃત્યુ પામ્યું છે. તેમણે ઈજાઓના ચોક્કસ પ્રકાર અંગે હજુ સુધી કોઈ ટિપ્પણી કરી નથી.
જબલપુર સ્થિત કોલેજ ઓફ વેટરનરી સાયન્સ એન્ડ એનિમલ હસબન્ડરીના ડૉ. શોભા જાવરેએ પુષ્ટિ કરી છે કે બચ્ચાનું મૃત્યુ પેલેટ વાગવાને કારણે થયેલી ઈજાઓને લીધે થયું છે. તેમણે જણાવ્યું, “અમે વન્યજીવ અધિકારીઓને અમારો અહેવાલ સુપરત કરી દીધો છે. સર્જરી દરમિયાન બચ્ચાના શરીરમાંથી પેલેટ કાઢવામાં આવ્યા હતા.”
રવિવારે ઘાયલ અવસ્થામાં મળી આવ્યું હતું બચ્ચું
આ બચ્ચું રવિવારે સાંજે મોરેના ટેરિટોરિયલ ફોરેસ્ટ ડિવિઝનના પહાડગઢ રેન્જમાં એક મોનિટરિંગ ટીમ દ્વારા ઘાયલ અવસ્થામાં મળી આવ્યું હતું. ત્યારબાદ તેને વધુ સારવાર માટે જબલપુર લઈ જવામાં આવ્યું, જ્યાં તબીબોને પેલેટ ગન (છરાવાળી બંદૂક)થી થયેલી ઈજાઓ જણાઈ આવી. શસ્ત્રક્રિયા દ્વારા આ પેલેટ બહાર કાઢવામાં આવ્યા હતા.
STSF દ્વારા તપાસ
આ ઘટના માટે જવાબદાર લોકોને શોધવા માટે ‘સ્ટેટ ટાઈગર સ્ટ્રાઈક ફોર્સ’ (STSF) જે વન્યજીવ ગુનાઓની તપાસ કરતું એક વિશેષ એકમ છે. તેને આ વિસ્તારમાં તૈનાત કરવામાં આવ્યું છે. આ એકમ હાલમાં વિવિધ પાસાઓથી ઘટનાની તપાસ કરી રહ્યું છે, જેમાં માનવ-પ્રાણી સંઘર્ષ અને શિકાર (પોચિંગ)ની શંકાનો સમાવેશ થાય છે. આ તપાસ ખાસ કરીને મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે બચ્ચું એવા જંગલ વિસ્તારમાં મળી આવ્યું હતું, જે તાજેતરમાં દીપડાઓના શિકાર અંગેની એક મોટી તપાસના કેન્દ્રમાં રહ્યો છે.
આ વર્ષની શરૂઆતમાં એક આંતરરાજ્ય નેટવર્કનો પર્દાફાશ થયો હતો, જેમાં તપાસકર્તાઓએ કુનો, મોરેના અને શ્યોપુર વિસ્તારોના વન વિભાગોમાં ઓછામાં ઓછા 10 દીપડાઓની હત્યાને એકબીજા સાથે જોડી હતી. અગાઉના અહેવાલો અનુસાર, આ કથિત રેકેટના સંબંધમાં 10થી વધુ લોકોની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. જ્યારે બચ્ચું પ્રથમ વખત મળી આવ્યું ત્યારે તપાસકર્તાઓએ તેમાં માનવીય સંડોવણીની શક્યતા વિચારી હતી. તબીબી તપાસમાં બંદૂકની ગોળી (પેલેટ) વાગ્યાની પુષ્ટિ થઈ તે પહેલાં અન્ય શક્યતાઓ જેમ કે કોઈ અન્ય જંગલી પ્રાણી સાથે સંઘર્ષ તેની પણ તપાસ કરવામાં આવી હતી.
ચિત્તાઓના રક્ષણનો પડકાર
વન્યજીવન અધિકારીઓ માટે સૌથી મોટો પડકાર ચિત્તાઓની સલામતી સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કારણ કે તેઓ રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનની બહાર આસપાસના જંગલ વિસ્તારોમાં જાય છે, જ્યાં તેમના રક્ષણની જવાબદારી અનેક વન વિભાગોમાં વહેંચાયેલી છે. બચ્ચાને રેડિયો-કોલર લગાવવામાં આવ્યો હતો અને એક સમર્પિત ટીમ દ્વારા તેનું નિરીક્ષણ કરવામાં આવી રહ્યું હતું. કુનો અધિકારીઓએ તેના બચાવ અને તબીબી સારવારનો હવાલો સંભાળ્યો હતો, જ્યારે સ્થાનિક વન અધિકારીઓ તપાસમાં જોડાયા હતા, કારણ કે આ ઘટના તેમના અધિકારક્ષેત્રમાં બની હતી.
આ પણ વાંચો: પતિએ રૂમમાં પૂર્યા બાદ દોસ્તોને અંદર મોકલ્યા, હૈદરાબાદમાં શરણાર્થી પરણિતા પર ગંગરેપ, 4 આરોપીઓ સામે કેસ દાખલ
મુરેનાના ખડકાળ કોતરો અને સ્થાનિક રીતે બનાવેલા હથિયારોની હાજરીના અહેવાલોએ વન કર્મચારીઓ માટે બાબતોને વધુ જટિલ બનાવી દીધી છે. ‘પ્રોજેક્ટ ચિત્તા’ માટેના પ્રારંભિક કાર્ય યોજનામાં ઇમ્પ્રુવાઇઝ્ડ શસ્ત્રો અને અન્ય શિકારના સાધનોની હાજરીને જંગલી પ્રાણીઓ માટે સંભવિત જોખમો તરીકે ઓળખવામાં આવી હતી.
વન્યજીવન અધિકારીઓ શું કહે છે?
વન્યજીવન અધિકારીઓ ખાસ કરીને કુનો અને તેની આસપાસના વિસ્તારોમાં તાત્કાલિક રક્ષણાત્મક પગલાં લેવાની જરૂર હોય તેવા મુદ્દાઓ તરીકે હથિયારો, ફંદા, ઝેર અને વીજળીનો કરંટ જેવા જોખમોને ઓળખ્યા છે. પ્રસ્તાવિત પ્રતિભાવમાં વરિષ્ઠ વન અધિકારીઓની આગેવાની હેઠળ અને સશસ્ત્ર વન કર્મચારીઓ અને પોલીસ દ્વારા સમર્થિત પગપાળા અને વાહનો દ્વારા પેટ્રોલિંગમાં વધારો શામેલ છે. આ યોજનામાં સુરક્ષા પ્રયાસોનું દસ્તાવેજીકરણ અને મજબૂતીકરણ કરવા માટે M-STrIPES પેટ્રોલ-મોનિટરિંગ સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરવાનો પણ પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવ્યો હતો.
અધિકારીઓએ બસ સ્ટેન્ડ, રસ્તાની બાજુમાં ખાણીપીણીની દુકાનો, દારૂની દુકાનો, હોટલો અને રેલ્વે સ્ટેશનો પર સ્થાનિક સંપર્કો દ્વારા ગુપ્ત માહિતી એકત્રિત કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો. વધુમાં વાહનોની અવરજવર પર નજર રાખવા માટે પોહરી-ગ્વાલિયર, પોહરી-શિવપુરી અને પોહરી-શ્યોપુર હાઇવે પર CCTV ચેકપોઇન્ટ સ્થાપિત કરવામાં આવ્યા હતા. કુનોની આસપાસના ગામોમાં રહેતા મોગિયા અને સહરિયા સમુદાયોના સભ્યો સહિત સ્થાનિક રહેવાસીઓને પેઇડ બાતમીદાર તરીકે સેવા આપવા માટે ભરતી કરવાનો પણ પ્રસ્તાવ હતો.
