ખરાબ જીવનશૈલી અને આહારની આદતોને કારણે પોષક તત્વોની ઉણપની સમસ્યા સામાન્ય બની રહી છે. લોકો નાની ઉંમરે જ વિટામિન D અને વિટામિન B12 ની ઉણપનો શિકાર બની રહ્યા છે. જોકે વિટામિન B12 ની ઉણપને ઘણીવાર નબળાઈ કે એનિમિયા (લોહીની ઉણપ) સાથે જોડવામાં આવે છે, પરંતુ તે શરીરના વિવિધ ભાગોને અસર કરી શકે છે. સતત થાક લાગવો, જીભમાં બળતરા થવી કે રંગ બદલાવો અને હાથ-પગમાં ઝણઝણાટી કે સુન્નતા અનુભવાવી જેવા લક્ષણો પણ B12 ની ઉણપ સૂચવી શકે છે. સમસ્યા એ છે કે લોકો ઘણીવાર આ શરૂઆતના લક્ષણોને સામાન્ય થાક સમજીને અવગણે છે.
સ્વાસ્થ્ય નિષ્ણાતો જણાવે છે કે જેમના શરીરમાં વિટામિન B12 નું સ્તર ખૂબ ઓછું હોય છે, તેમને સમય જતાં ચેતાતંત્રને લગતું નુકસાન થવાનું જોખમ રહેલું છે. તેથી લક્ષણોને ઓળખવા અને વહેલી સારવાર લેવી અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.
ચાલો B12 ની ઉણપ સાથે જોડાયેલી એવી સમસ્યાઓ વિશે જાણીએ જે ઘણીવાર લોકોને મૂંઝવણમાં મૂકે છે.
નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ્સ ઓફ હેલ્થ (Nationwide Institutes of Well being) અનુસાર, વિટામિન B12 ની ઉણપને કારણે એનિમિયાની સાથે સાથે ચેતાતંત્રમાં પણ ફેરફારો થઈ શકે છે. હાથ-પગમાં ઝણઝણાટી કે સુન્નતા જેવા ચેતાતંત્રને લગતા લક્ષણો એનિમિયા ન હોય તો પણ જોવા મળી શકે છે.
શરીર લાંબા સમય સુધી વિટામિન B12 નો સંગ્રહ કરી શકતું હોવાથી તેની ઉણપના લક્ષણો તરત જ દેખાતા નથી. આ સ્થિતિ વિકસવામાં વર્ષો લાગી શકે છે. તેથી જો આવા લક્ષણો વારંવાર જોવા મળે તો તેને માત્ર સામાન્ય નબળાઈ સમજીને અવગણવાને બદલે તેના મૂળ કારણની તપાસ કરવી જરૂરી છે.
આ પણ વાંચો: શિયાળામાં કુંડામાં સરળતાથી ઉગાડો અજમાનો છોડ, જાણો વાવવાની આસાન રીત
હાથ-પગમાં ઝણઝણાટી અને સુન્નતા એ સૌથી સામાન્ય લક્ષણો છે.
શરીરના ચેતાતંત્રના યોગ્ય સંચાલન માટે વિટામિન B12 આવશ્યક છે. તેની ઉણપને કારણે હાથ-પગમાં ઝણઝણાટી, સુન્નતા અથવા વિચિત્ર સંવેદનાઓ અનુભવાઈ શકે છે. કેટલાક લોકોને ચાલવામાં કે શરીરનું સંતુલન જાળવવામાં પણ મુશ્કેલી પડી શકે છે.
જો હાથ-પગમાં સુન્નતા કે ઝણઝણાટી સતત રહેતી હોય તો તેને માત્ર સામાન્ય નબળાઈ ગણીને અવગણવી જોઈએ નહીં.
જીભમાં થતા ફેરફારો પણ એક સંકેત હોઈ શકે છે
વિટામિન B12 ની ઉણપને કારણે મેગાલોબ્લાસ્ટિક એનિમિયા (megaloblastic anemia) થવાનું જોખમ રહેલું છે, જેનાથી થાક, નબળાઈ અને ત્વચા નિસ્તેજ પડવી જેવા લક્ષણો જોવા મળી શકે છે. કેટલાક લોકોને હૃદયના ધબકારા ઝડપી થવાનો અનુભવ પણ થઈ શકે છે. જીભમાં સોજો કે બળતરા થવી અથવા જીભ અસામાન્ય રીતે લીસી દેખાવી, તે પણ વિટામિન B12 ની ઉણપ સાથે સંકળાયેલું હોઈ શકે છે. જો આવા લક્ષણોની સાથે સતત થાક પણ અનુભવાતો હોય તો આ બાબતને ગંભીરતાથી લો અને તબીબી સારવાર કરાવો.
આ પણ વાંચો: ખાટું થઈ ગયેલું દહીં ફેંકી દેશો નહીં! રસોઈ અને સ્કીન કેર માટે આ રીતે કરો શ્રેષ્ઠ ઉપયોગ
વિટામિન B12 ની ઉણપ શાના કારણે થાય છે?
આહાર સંબંધિત સમસ્યાઓ એ વિટામિન B12 ની ઉણપનું એકમાત્ર કારણ નથી. શરીરની B12 શોષવાની ક્ષમતામાં સમસ્યાઓ, પેટ કે આંતરડાના અમુક વિકારો, સર્જરી અને ચોક્કસ દવાઓનો લાંબા ગાળાનો ઉપયોગ પણ આ જોખમ વધારી શકે છે.
વિટામિન B12 ની લાંબા સમય સુધી રહેતી ઉણપને કારણે ચેતાતંત્રને ગંભીર નુકસાન થઈ શકે છે, જે કેટલાક કિસ્સાઓમાં કાયમી પણ હોઈ શકે છે. તેથી સતત ઝણઝણાટી થવી, સુન્નતા અને નબળાઈ જેવા લક્ષણોને અવગણવા જોઈએ નહીં. ડૉક્ટરની સલાહ લેવી, જરૂરી તપાસ કરાવવી અને યોગ્ય સારવાર મેળવવી અત્યંત આવશ્યક છે.
