હાઈ બ્લડ સુગર કે લો બ્લડ સુગર? કયું વધુ ખતરનાક છે?

Spread the love

જીવનશૈલી | શું લોહીમાં શર્કરાનું પ્રમાણ ઓછું છે કે વધારે છે તે શરીર માટે વધુ ખતરનાક છે? આનો જવાબ એટલો સરળ નથી કે તે વધારે છે કે ઓછું છે તે તપાસવું. બંને ગંભીર સમસ્યાઓનું કારણ બની શકે છે, પરંતુ તે શરીરને અલગ અલગ રીતે અને અલગ અલગ ગતિએ અસર કરે છે.

જ્યારે બ્લડ સુગર અચાનક ઘટી જાય છે અથવા ખૂબ વધી જાય છે ત્યારે શું થાય છે અને ક્યારે તાત્કાલિક તબીબી સહાય લેવી તે સમજવા માટે અમે સેન્ડ્રા હેલ્થકેરના ડાયાબિટીસ અને સ્થૂળતા નિષ્ણાત ડૉ. રાજીવ કોવિલ સાથે વાત કરી હતી.

લો બ્લડ પ્રેશર થોડીવારમાં ખતરનાક બની શકે

ડૉ. કોવિલ કહે છે કે “જ્યારે બંને ખતરનાક છે, ત્યારે લો બ્લડ સુગર (હાઈપોગ્લાયકેમિઆ) વધુ તાત્કાલિક ખતરો ઉભો કરે છે. મગજ તેના કાર્યો માટે લોહીના પ્રવાહમાં ફરતા ગ્લુકોઝ પર ખૂબ આધાર રાખે છે. જ્યારે ગ્લુકોઝનું લેવલ ઘટે છે, ત્યારે શરીર ભૂખ, વધુ પડતો પરસેવો, ધ્રુજારી અને ધબકારા જેવા લક્ષણો સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે. પરંતુ જ્યારે તે ફરીથી ઘટી જાય છે, ત્યારે મગજ સામાન્ય રીતે કાર્ય કરવા માટે જરૂરી ગ્લુકોઝથી વંચિત રહે છે.

ડૉ. કોવિલે ચેતવણી આપી હતી કે “હાઈપોગ્લાયકેમિઆ થોડીવારમાં ગંભીર બની શકે છે.” દર્દી મૂંઝવણ, વિચિત્ર વર્તન, શરીર પર નિયંત્રણ ગુમાવવા, હુમલા અથવા બેભાન થવાના પ્રારંભિક લક્ષણોથી ઝડપથી આગળ વધી શકે છે. ગંભીર હાઈપોગ્લાયકેમિઆ પડવા, અકસ્માતો અને અન્ય ગૂંચવણો તરફ દોરી શકે છે.

અમેરિકન ડાયાબિટીસ એસોસિએશન અનુસાર, 70 મિલિગ્રામ/ડીએલથી નીચે બ્લડ સુગર લેવલને હાઈપોગ્લાયકેમિઆ ગણવામાં આવે છે, જ્યારે 54 મિલિગ્રામ/ડીએલથી નીચે લેવલને હાઈપોગ્લાયકેમિઆ લેવલ 2 માનવામાં આવે છે, જેને તાત્કાલિક સારવારની જરૂર હોય છે.

પરંતુ લેવલ 3, અથવા ગંભીર હાઈપોગ્લાયકેમિઆ, ચોક્કસ સંખ્યા કરતાં વ્યક્તિની સ્થિતિ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે: જો દર્દી નોંધપાત્ર માનસિક અથવા શારીરિક ક્ષતિ અનુભવી રહ્યો હોય અને તેને અન્ય વ્યક્તિની સહાયની જરૂર હોય, તો તે કટોકટી છે.

હાઈ બ્લડ પ્રેશર (હાઈપરગ્લાયકેમિઆ) લાંબા ગાળાના નુકસાનનું કારણ બની શકે છે. હાઈ બ્લડ સુગર સામાન્ય રીતે ધીમે ધીમે વિકસે છે. જ્યારે લોહીમાં ગ્લુકોઝનું લેવલ સમય જતાં ઊંચું રહે છે, ત્યારે તે કિડની, રેટિના (આંખ), ચેતા, હૃદય અને રક્ત વાહિનીઓને નુકસાન પહોંચાડે છે.

ડૉ. કોવિલે જણાવ્યું કે “હાઈપરગ્લાયકેમિઆ સામાન્ય રીતે લાંબા ગાળાના નુકસાનનું કારણ બને છે. તે કિડની, આંખો, ચેતા, હૃદય અને રક્ત વાહિનીઓને અસર કરે છે. પરંતુ જ્યારે તે ડાયાબિટીક કીટોએસિડોસિસ અથવા હાઇપરઓસ્મોલર હાઇપરગ્લાયકેમિક સ્થિતિમાં વિકસે છે ત્યારે તે ઝડપથી જીવલેણ બની શકે છે.”

જ્યારે DKA કલાકોમાં વિકસે છે, ત્યારે HHS દિવસોમાં વિકસે છે, જેના કારણે શરીરમાં ગંભીર ડિહાઇડ્રેશન થાય છે. ફક્ત ચોક્કસ સંખ્યા જ એ સૂચવતી નથી કે તે કટોકટી છે કે નહીં. HHS સામાન્ય રીતે 600 mg/dL કે તેથી વધુ બ્લડ સુગર લેવલ ધરાવતા લોકોમાં જોવા મળે છે, પરંતુ DKA બ્લડ સુગર લેવલ ઓછા હોય ત્યારે અને ભાગ્યે જ, જ્યારે બ્લડ સુગર લેવલ નોંધપાત્ર રીતે વધ્યું ન હોય ત્યારે થઈ શકે છે.

ડૉ. કોવિલે સ્પષ્ટતા કરી કે “SGLT2 અવરોધકો લેતા લોકોમાં પણ યુગ્લાયકેમિક DKA વિકસી શકે છે, તેથી એવું ન માનો કે ફક્ત તમારી ખાંડ સામાન્ય છે અથવા થોડી વધી ગઈ છે, તે કટોકટી નથી.”

આ ચેતવણી ચિહ્નોને અવગણશો નહીં

જ્યારે બ્લડ સુગર લેવલ ઘટે છે, ત્યારે પ્રથમ લક્ષણો પરસેવો, ધ્રુજારી, ભૂખ અને ધબકારા છે. મૂંઝવણ, વિચિત્ર વર્તન, ખોરાક અથવા પાણી ગળવામાં મુશ્કેલી, હુમલા અને બેભાન થવું એ ગંભીર સ્થિતિ સૂચવે છે જેને તાત્કાલિક કટોકટીની મદદની જરૂર છે.

હાઈ બ્લડ સુગરના જોખમી ચિહ્નોમાં સતત ઉલટી, પેટમાં દુખાવો, અતિશય તરસ, વારંવાર પેશાબ, ડિહાઇડ્રેશન, ઝડપી શ્વાસ, સુસ્તી/થાક, મૂંઝવણ અથવા બેહોશ થવું શામેલ છે. ડાયાબિટીસ ધરાવતી વ્યક્તિની તબિયત ખરાબ હોય ત્યારે શરીરમાં કીટોન્સની હાજરીની નોંધ લેવી જોઈએ.

ડૉ. કોવિલે યાદ અપાવ્યું કે “DKA અને HHS ખરેખર તબીબી કટોકટી છે. તેમને વારંવાર ખાંડ ઘટાડતી દવાઓ આપીને ઘરે તેમને મેનેજ કરવાનો પ્રયાસ કરશો નહીં.”

જો સુગર અચાનક ઘટી જાય તો શું કરવું?

જો કોઈ વ્યક્તિ જે ભાનમાં છે અને ખોરાક અને પાણી ગળી શકે છે, તો તેને તરત જ ગ્લુકોઝ અથવા ઝડપથી પચતું કાર્બોહાઇડ્રેટ આપો. 15 મિનિટ પછી ફરીથી તેમની બ્લડ સુગર તપાસો, અને જો તે હજુ પણ ઓછી હોય તો સારવારનું પુનરાવર્તન કરો.

ઊંઘ પુરી થાય છે છતાં થાક કેમ અનુભવાય છે? એક્સપર્ટે કારણ જણાવ્યું

જો વ્યક્તિ બેભાન હોય, હુમલાનો અનુભવ કરતી હોય, અથવા ગળી ન શકતી હોય તો મોં દ્વારા ખોરાક કે પાણી ન આપો. જો ઉપલબ્ધ હોય તો ગ્લુકોગન આપો અને તાત્કાલિક તબીબી સહાય મેળવો.

જો ઉચ્ચ સુગર લેવલ ધરાવતી વ્યક્તિમાં અન્ય કોઈ લક્ષણો ન હોય, તો તેમણે તેમના ડૉક્ટર દ્વારા સૂચવવામાં આવેલી યોજનાનું પાલન કરવું જોઈએ અને પુષ્કળ પ્રવાહી પીવું જોઈએ. જો કે, જો તેમને ઉલટી, ડિહાઇડ્રેશન, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ, મૂંઝવણ અથવા બેભાન થવાનો અનુભવ થાય, તો તેમણે તાત્કાલિક ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો જોઈએ.

સુગર લેવલમાં સતત વધારો અને ઘટાડો બંને ચિંતાજનક છે.

વારંવાર લોહીમાં શર્કરાનું પ્રમાણ ઓછું થવું અસામાન્ય નથી. વારંવાર લોહીમાં શર્કરાનું પ્રમાણ ઓછું થવાથી શરીરના ચેતવણી સંકેતો ધીમા પડી શકે છે. આનો અર્થ એ છે કે દર્દીને આગલી વખતે જ્યારે તેમની બ્લડ સુગર લેવલ ઘટી જાય ત્યારે લક્ષણોનો અનુભવ ન પણ થાય. વૃદ્ધોમાં આ ખાસ કરીને મહત્વપૂર્ણ છે; તેમને કિડની રોગ, યાદશક્તિ ગુમાવવી/બૌદ્ધિક અપંગતા, ભૂખ ન લાગવી અને બહુવિધ દવાઓના ઉપયોગને કારણે વધુ જોખમ રહેલું છે.

તેવી જ રીતે, લોહીમાં શર્કરાનું સ્તર ઊંચું રહેવાથી લાંબા ગાળાની ગૂંચવણો થઈ શકે છે, જેમાં ડિહાઇડ્રેશન, થાક, ચેપ અને ઘા રૂઝાઈ જવાનો સમાવેશ થાય છે. ડૉ. કોવિલે કહ્યું કે “તેથી ડાયાબિટીસની સારવારનો ધ્યેય ફક્ત HbA1c ઘટાડવાનો નથી, પરંતુ લોહીમાં શર્કરાના સ્તરને નિયંત્રિત રીતે જાળવી રાખવાનો છે, જેમાં તે ખૂબ ઝડપથી વધશે કે ઘટશે નહીં.”

ટૂંકમાં, જ્યારે બ્લડ સુગરનું પ્રમાણ ઓછું હોવું તાત્કાલિક કટોકટી છે, ત્યારે લોહીમાં શર્કરાનું પ્રમાણ વધારે હોવું પણ જીવલેણ બની શકે છે. લક્ષણો, તે કેટલી ઝડપથી વિકસે છે અને દર્દીનું સામાન્ય સ્વાસ્થ્ય ગ્લુકોઝ મીટર પરના નંબર જેટલું જ મહત્વપૂર્ણ છે.

Source link