Gujarat Information : ગુજરાતના ઐતિહાસિક શહેર ભરૂચમાં આવેલી સદીઓ જૂની જામા મસ્જિદનો વિવાદ હવે અદાલતમાં પહોંચ્યો છે. છે. ગુજરાત હાઈકોર્ટે ઐતિહાસિક ભવનને જૈન મંદિર જાહેર કરવાની માંગ કરતી અરજીની સુનાવણી દરમિયાન કેન્દ્ર સરકાર અને સંબંધિત કેન્દ્રીય અધિકારીઓ પાસેથી જવાબ માંગ્યો છે.
આ મામલાની ગંભીરતાને ધ્યાનમાં રાખીને જસ્ટિસ નિશા એમ ઠાકોરની ખંડપીઠે કેન્દ્ર સરકાર અને અન્ય અધિકારીઓને અરજદારો દ્વારા કરવામાં આવેલા આક્ષેપો અને દાવાઓ અંગે સંપૂર્ણ માહિતી એકત્રિત કરવા નિર્દેશ આપ્યો હતો.
અદાલતે આ કેસની આગામી સુનાવણી માટે 13 ઓક્ટોબરની તારીખ નક્કી કરી છે, જ્યાં વહીવટીતંત્ર અને ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણ (એએસઆઈ) એ પોતાનું વલણ સ્પષ્ટ કરવું પડશે.
અરજદારોનો દાવો છે કે, આ તીર્થંકર મલ્લીનાથનું મંદિર છે
હરિશંકર જૈન અને અન્ય ચાર અરજદારોએ કોર્ટ સમક્ષ પોતાને “જૈન હિન્દુ સમુદાય” ના અનુયાયી ગણાવ્યા છે. તેઓ દાવો કરે છે કે ભરૂચની આ જામા મસ્જિદ હકીકતમાં જૈન ધર્મના તીર્થંકર મલ્લીનાથનું મંદિર છે. અરજદારોએ આરોપ લગાવ્યો છે કે પરિસરમાં હાજર પ્રાચીન મૂર્તિઓ, કલાકૃતિઓ અને ધાર્મિક છબીઓને નુકસાન પહોંચાડવામાં આવ્યું છે.
અદાલતમાં ફોટો અને વીડિયો પુરાવા તરીકે રજૂ કરાયા
પોતાની અરજીના સમર્થનમાં અરજદારોએ હાઈકોર્ટમાં ફોટોગ્રાફ્સ અને વીડિયો ક્લિપ પણ રજૂ કરી હતી. અરજદારોએ દાવો કર્યો હતો કે આ વીડિયોમાં તીર્થંકરની મૂર્તિ સ્પષ્ટ દેખાઈ રહી છે. આ સાથે જ તેમણે કોર્ટને વિનંતી કરી છે કે જ્યાં સુધી આ મામલે અંતિમ ચુકાદો ન આવે ત્યાં સુધી પ્રતિમા અને પરિસરને કોઈ પણ નુકસાનથી બચાવવા માટે તાત્કાલિક વચગાળાની સુરક્ષા આપવામાં આવે.
ASIના રેકોર્ડ પર સવાલો ઉઠાવ્યા
અરજીમાં 1958 ના પ્રાચીન સ્મારકો અને પુરાતત્વીય સ્થળો અને અવશેષો અધિનિયમ (AMASR એક્ટ) નો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. અરજદારોનું કહેવું છે કે ભલે આ માળખું ASIના રેકોર્ડમાં મસ્જિદ તરીકે નોંધાયેલું હોય, પરંતુ ઐતિહાસિક તથ્યોના આધારે તેને ‘જૈન મંદિર’ જાહેર કરવું જોઈએ.
મધ્યપ્રદેશ હાઈકોર્ટના અગાઉના ચુકાદાનો ઉલ્લેખ કરતા તેમણે દલીલ કરી હતી કે આ વારસો અને તેના અવશેષોની સુરક્ષા કરવી ASIની કાનૂની જવાબદારી છે.
સીધા હાઈકોર્ટ સુધી પહોંચવા અંગે કોર્ટની મહત્વની ટિપ્પણી
સુનાવણી દરમિયાન કોર્ટે નોંધ્યું હતું કે અરજદારોએ સંબંધિત વહીવટી અધિકારીઓનો સંપર્ક કર્યા વિના સીધો હાઈકોર્ટનો સંપર્ક કર્યો હતો.
જો કે, કોર્ટે કહ્યું હતું કે ASI એક વૈધાનિક સંસ્થા છે અને તેમાં કોઈપણ ઐતિહાસિક ઇમારત અથવા પ્રાચીન કલાકૃતિઓ અને શિલ્પોને સુરક્ષિત કરવાની તેની કાનૂની જવાબદારી છે.
આખો વિવાદ શું છે અને તે કેવી રીતે શરૂ થયો?
નેશનલ હેરિટેજ કન્ઝર્વેશન કમિટી દ્વારા ચલાવવામાં આવી રહેલા અભિયાન બાદ આખો વિવાદ ઉભો થયો હતો. ભરૂચની જામા મસ્જિદને જૈન ધાર્મિક સ્થળ તરીકે પાછા લાવવા માટે મે મહિનાથી સંગઠન હસ્તાક્ષર અભિયાન અને વિવિધ જાહેર કાર્યક્રમોનું આયોજન કરી રહ્યું છે. ત્યારથી, આ ઐતિહાસિક ઇમારતની ધાર્મિક ઓળખને લઈને સતત તણાવ રહ્યો છે.
ASI એ વડોદરા વિભાગમાંથી જિલ્લા વહીવટીતંત્રને ચેતવણી આપી
આ પહેલા જુલાઈમાં ખુલાસો થયો હતો કે ASIના વડોદરા સર્કલે 10 જૂને જ ભરૂચના જિલ્લા કલેક્ટરને પત્ર લખીને ચેતવણી આપી હતી. ASIએ ચેતવણી આપી હતી કે સોશિયલ મીડિયા પર પોસ્ટ દ્વારા મસ્જિદ પરિસરમાં મોટી સંખ્યામાં લોકોને એકઠા કરવાની અપીલ કરવામાં આવી રહી છે.
26 મે, 1909 ના ગેઝેટ નોટિફિકેશનને ટાંકીને એજન્સીએ તેને “રાષ્ટ્રીય મહત્વનું જીવંત સ્મારક” ગણાવ્યું હતું અને કાયદો અને વ્યવસ્થા અને સાંપ્રદાયિક સંવાદિતા બગડવાનો ડર હતો.
મસ્જિદના ટ્રસ્ટીઓના આક્ષેપ અને સુરક્ષાની માંગ
બીજી તરફ મસ્જિદના ટ્રસ્ટીઓએ પણ સ્થાનિક વહીવટીતંત્ર અને પોલીસ પાસેથી સુરક્ષાની વિનંતી કરી હતી. ટ્રસ્ટીઓએ આરોપ લગાવ્યો હતો કે 3 માર્ચે એક જૂથે બળજબરીથી પરિસરમાં પ્રવેશ કર્યો હતો, દીવા પ્રગટાવ્યા હતા અને પૂજા જેવી ધાર્મિક વિધિઓ કરી હતી.
ટ્રસ્ટીઓએ એવો પણ દાવો કર્યો હતો કે ઘટના દરમિયાન, સ્થાનિક પોલીસકર્મીઓએ જૂથને પરિસરમાં પ્રવેશવામાં મદદ કરી હતી. હવે 13 ઓક્ટોબરે યોજાનારી હાઈકોર્ટની આગામી સુનાવણી પર બધાની નજર છે.
