ગુજરાતની મહિલા પોલીસ ગરબાના કાર્યક્રમોમાં સાદા વેશમાં તૈનાત

નવરાત્રિ દરમિયાન દરરોજ સાંજે ઇન્સ્પેક્ટર ચંદ્રિકા આસુંદ્રા ચણિયા ચોળી પહેરીને ગરબાના સ્થળે પહોંચે છે. 38 વર્ષીય ઇન્સ્પેક્ટર ગરબા રમતા લોકોની વચ્ચે ભળી જાય છે અને સંગીતની તાલે નાચે છે પરંતુ તેમની નજર કાર્યક્રમ સ્થળના દરેક ખૂણા પર ટકેલી હોય છે.

વડોદરામાં ‘એન્ટી-હ્યુમન ટ્રાફિકિંગ યુનિટ’ (માનવ તસ્કરી વિરોધી એકમ)નું નેતૃત્વ કરતા અસુંદ્રા શહેરની ‘SHE ટીમ’નો પણ ભાગ છે. આ ગુજરાત પોલીસની એક ખાસ ટીમ છે, જે મહિલાઓ, બાળકો અને વરિષ્ઠ નાગરિકોની સુરક્ષા માટે સમર્પિત છે. તેઓ અને અન્ય ઘણી મહિલા અધિકારીઓ છેલ્લા બે વર્ષથી આ કામગીરી કરી રહ્યા છે. આસુંદ્રા કહે છે, “અમને ‘મિસ્ટર ઇન્ડિયા’ જેવું લાગે છે. અમે ત્યાં હાજર હોઈએ છીએ છતાં કોઈ અમને જોઈ શકતું નથી.” (તેઓ અનિલ કપૂર અભિનીત ફિલ્મ ‘મિસ્ટર ઇન્ડિયા’નો ઉલ્લેખ કરી રહ્યા છે, જેમાં મુખ્ય પાત્ર અદ્રશ્ય થવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.)

તેઓ જણાવે છે કે, “અમે ગણવેશમાં હોઈએ કે પરંપરાગત વસ્ત્રોમાં અમારી બોડી લેંગ્વેજ (શારીરિક હાવભાવ) અને સતર્કતાનું સ્તર એકસરખું જ રહે છે. અમારો આત્મવિશ્વાસ પણ એટલો જ ઉચ્ચ હોય છે. આમાં મજા પણ આવે છે કારણ કે લોકો અમને ઓળખી શકતા નથી, જેનાથી અમે નાચતા-નાચતા પણ અમારી ફરજ બજાવી શકીએ છીએ.” આસુંદ્રા વધુમાં કહે છે, “જ્યારે અમે ગણવેશમાં હોઈએ છીએ ત્યારે લોકો સામાન્ય રીતે સારું વર્તન કરે છે. પરંતુ જ્યારે તેઓ અમને ઓળખી શકતા નથી ત્યારે તેમનું અસલી સ્વરૂપ સામે આવે છે.”

ગરબાના કાર્યક્રમોમાં સુરક્ષાનો પડકાર

ગરબાના કાર્યક્રમો હવે વિશાળ મેળાવડાઓનું સ્વરૂપ લઈ ચૂક્યા છે જેમાંના ઘણા સ્થળો શહેરની બહારના વિસ્તારોમાં આવેલા હોય છે. નવરાત્રિ દરમિયાન ગુજરાત પોલીસ માટે સૌથી મોટું સુરક્ષા તૈનાતી અભિયાન હાથ ધરવામાં આવે છે. ઉત્સવની આ નવ રાતો દરમિયાન હજારો પોલીસ કર્મચારીઓ અને અધિકારીઓ ફરજ પર તૈનાત રહે છે. જેઓ કંટ્રોલ સેન્ટરથી દેખરેખ રાખે છે અને રસ્તાઓ પર પેટ્રોલિંગ કરે છે.

વર્ષ 2014 થી ગુજરાત પોલીસે પોતાની ભરતીમાં 33 ટકા જગ્યાઓ મહિલાઓ માટે અનામત રાખી છે. પરિણામે નવરાત્રિ દરમિયાન મોટી સંખ્યામાં મહિલા પોલીસ કર્મચારીઓ મેદાનમાં (ફિલ્ડ પર) તૈનાત હોય છે.

સબ-ઇન્સ્પેક્ટર હેતલ જાડેજા 2022 થી ગરબાના કાર્યક્રમોમાં ફરજ બજાવી રહ્યા છે અને હવે તેઓ પોતાની ટીમનું નેતૃત્વ કરે છે. તેઓ સાદા વેશમાં કામ કરવાના એક અણધાર્યા ફાયદા વિશે જણાવે છે. “આનાથી અમને ફરજ પર હોવા છતાં થોડીવાર માટે ‘ત્રણ તાલી’ (ગરબા) રમવાનો મોકો મળી જાય છે. જે એક દુર્લભ તક છે કારણ કે નવરાત્રિ દરમિયાન મહિલા અધિકારીઓને ભાગ્યે જ નવરાશનો સમય મળે છે.”

જ્યારે તેમને પૂછવામાં આવ્યું કે ગરબાના સ્થળોએ મહિલા અધિકારીઓને સાદા વેશમાં કેમ તૈનાત કરવામાં આવે છે ત્યારે સબ-ઇન્સ્પેક્ટર જાડેજા જેઓ અગાઉ સુરતમાં પણ ફરજ બજાવી ચૂક્યા છે. તેમણે જણાવ્યું,”જોકે અમે મહિલાઓ અને બાળકોની સુરક્ષા અંગે જાગૃતિ કાર્યક્રમો તો યોજીએ જ છીએ પરંતુ વિભાગને એવું લાગ્યું કે મહિલા અધિકારીઓને સાદા વેશમાં રાખવા વધુ અસરકારક રહેશે. યુનિફોર્મમાં રહેલા અધિકારીને જોઈને લોકો કદાચ ક્ષણભર માટે સાવધ થઈ જાય, પરંતુ ગરબાના અસંખ્ય સ્થળોને ધ્યાનમાં લેતા જ્યારે લોકોને ખબર હોય કે કોઈ મહિલા અધિકારી સાદા વેશમાં હાજર હોઈ શકે છે, ત્યારે તે વધુ સતર્કતા પેદા કરે છે અને ગુનાહિત પ્રવૃત્તિઓને રોકવા માટે એક મજબૂત અવરોધ તરીકે કામ કરે છે.”

આ પણ વાંચો: મહારાણી રાધિકારાજે ગાયકવાડનો રોયલ ગરબા લૂક વાયરલ, ઘાઘરા-ચોળી અને કાચની બંગડીઓમાં જીત્યા સૌના દિલ

આ વર્ષે અમદાવાદમાં 84 કોમર્શિયલ ગરબા કાર્યક્રમો યોજાઈ રહ્યા છે. આ ઉપરાંત રસ્તાઓ પર અને રહેણાંક સોસાયટીઓમાં 1300 જેટલા ‘શેરી’ (સ્થાનિક સ્તરના) ગરબાના આયોજનો પણ થઈ રહ્યા છે. સમગ્ર શહેરમાં આ ઉત્સવની રાતો માટે લગભગ 14,000 પોલીસ કર્મચારીઓ અને હોમ ગાર્ડ્સને તૈનાત કરવામાં આવ્યા છે. જેમાં 49 ‘SHE’ (શી) ટીમોનો પણ સમાવેશ થાય છે, જેમાં કુલ 300 કર્મચારીઓ કાર્યરત છે. નવરાત્રિની પ્રથમ ત્રણ રાત્રિઓ (11 થી 13 ઓક્ટોબર) દરમિયાન આ ‘SHE’ ટીમોએ 65 થી 80 વ્યાવસાયિક ગરબા સ્થળો અને 340 થી 350 ‘શેરી’ (સ્થાનિક પડોશ/શેરી સ્તરના) ગરબા સ્થળોની મુલાકાત લીધી હતી.

સબ-ઇન્સ્પેક્ટર જાડેજાએ જણાવ્યું હતું કે, “ગરબાના આયોજન સ્થળોની સંખ્યા દર વર્ષે વધતી જાય છે. ‘મંડળી ગરબા’ કાર્યક્રમોમાં જ્યાં પરંપરાગત વાદ્યોનો ઉપયોગ થાય છે ત્યાં મધ્યરાત્રિએ લાઉડસ્પીકર બંધ કરી દેવામાં આવે છે, પરંતુ ગરબા ચાલુ રહે છે. ક્યારેક તો આ કાર્યક્રમ બીજા દિવસે સવારે 5 વાગ્યા સુધી પણ ચાલી શકે છે. પરિણામે પોલીસ ટીમોએ લાંબા સમય સુધી સ્થળ પર હાજર રહેવું પડે છે.”

https://t.co/FW07q9cUYY

— Ahmedabad Police અમદાવાદ પોલીસ (@AhmedabadPolice) October 12, 2026

ભાષાકીય અવરોધો અને પેઢીઓ વચ્ચેનું અંતર (જનરેશન ગેપ)

ગરબાની ફરજ પર તૈનાત મહિલા પોલીસ કર્મચારીઓને ભાષાકીય અવરોધો અને પેઢીઓ વચ્ચેના અંતર (જનરેશન ગેપ) સહિતના અનેક પડકારોનો સામનો કરવો પડે છે. અમદાવાદમાં આસિસ્ટન્ટ કમિશનર ઓફ પોલીસ (ACP) અને મહિલા ક્રાઈમ બ્રાન્ચના વડા હિમાલા જોશીએ ધ ઈન્ડિયન એક્સપ્રેસને જણાવ્યું હતું કે, “અમદાવાદમાં વિવિધ રાજ્યોના લોકો વસે છે જેમાં અભ્યાસ કરતા વિદ્યાર્થીઓ અને અન્ય સ્થળોએથી સ્થળાંતર કરીને આવેલા કામદારોનો સમાવેશ થાય છે. જ્યારે તેઓ મદદ માટે સંપર્ક કરે ત્યારે પોલીસ કર્મચારીઓ ગુજરાતી ઉપરાંત અંગ્રેજી અને હિન્દી જેવી અન્ય ભાષાઓમાં પણ વાતચીત કરવા સક્ષમ હોવા જોઈએ. અમે ‘જનરેશન ઝેડ’ (Gen Z) સાથે જોડાવા માટે પ્રયત્નશીલ છીએ, જેથી તેઓ મદદ માંગતા અચકાય નહીં. અમારો ઉદ્દેશ્ય પોલીસ અને જનતા વચ્ચેના અંતરને દૂર કરવાનો છે.”

વડોદરામાં ઝોન-2ના ડેપ્યુટી કમિશનર ઓફ પોલીસ (DCP) મંજિતા વણઝારા ‘SHE ટીમ’નું નેતૃત્વ કરે છે. તેમણે જણાવ્યું, “અમે કાર્યક્રમ સ્થળોની બહાર અને રસ્તાઓ પરના એકાંત વિસ્તારોમાં પણ હાજર રહીએ છીએ. પોલીસ ટીમોની હાજરી ભલે તે ગણવેશમાં હોય કે સાદા વસ્ત્રોમાં તે સુનિશ્ચિત કરે છે કે પ્રવેશ સમયે અથવા મોડી રાત્રે લોકો ઘરે પરત ફરતા હોય ત્યારે ઊભા થતા કોઈપણ વિવાદને તાત્કાલિક ઉકેલી શકાય.”

વણઝારાના જણાવ્યા અનુસાર, આ ભીડભાડવાળા સ્થળોએ ફરજ બજાવતી મહિલા અધિકારીઓને એક મહિનાની વિશેષ તાલીમ આપવામાં આવે છે. એક ટેકનિકલ ટીમ ‘આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ’ (AI) નો ઉપયોગ કરીને બેકએન્ડ સપોર્ટ પૂરો પાડે છે, જ્યારે આયોજકો પુરુષ અને મહિલા સહભાગીઓ તેમજ પ્રેક્ષકોની સંખ્યાનો રેકોર્ડ રાખે છે. વણઝારા જણાવે છે, “ગરબામાં સહભાગીઓ તરીકે ‘SHE’ ટીમના સભ્યોને તૈનાત કરવાનો ઉદ્દેશ્ય પોલીસ વ્યવસ્થાને વધુ અસરકારક બનાવવાનો છે. 50,000 લોકોની ભીડ વચ્ચે પોલીસ અસામાજિક તત્વો પર ચાંપતી નજર રાખે છે અને કાયદો-વ્યવસ્થાને લગતી બાબતોમાં તાત્કાલિક હસ્તક્ષેપ કરે છે.”

આ પણ વાંચો: રાજકોટમાં ક્ષત્રિય મહિલાઓનો ખુલ્લી તલવાર સાથે અદ્ભુત ‘તલવાર રાસ’; વાયરલ વિડીયોએ સોશિયલ મીડિયા પર મચાવી ધૂમ

આ ટીમો સાંજે 7:30 વાગ્યે એકત્ર થાય છે, બ્રીફિંગ (માર્ગદર્શન સત્ર)માં ભાગ લે છે અને ત્યારબાદ પોતપોતાના કાર્યક્રમ સ્થળોએ પહોંચે છે. કેટલાક સ્થળોએ, સાદા વેશમાં રહેલા આ પોલીસ અધિકારીઓને ખાસ પાસ આપવામાં આવે છે, જેથી અન્ય કોઈ વ્યક્તિ તેમની ઓળખનો દુરુપયોગ ન કરી શકે. તેમની ફરજનો સમય સામાન્ય રીતે રાત્રે 2:00 વાગ્યા સુધી અથવા કાર્યક્રમ સ્થળ સંપૂર્ણપણે ખાલી ન થાય ત્યાં સુધી. જે પણ મોડું હોય ત્યાં સુધી ચાલે છે. ઇન્સ્પેક્ટર અસુંદ્રા જણાવે છે, “નવરાત્રિની નવ રાતો દરમિયાન દિવસના સમયે વાતાવરણ ઘણું શાંત હોય છે કારણ કે મોટાભાગના લોકો વહેલી સવાર સુધી જાગતા હોય છે. પરિણામે દિવસ દરમિયાન ગુનાખોરીના દરમાં અને પોલીસને મળતા ફોન કોલ્સની સંખ્યામાં ઘટાડો થાય છે. જોકે લોકોની ભારે ભીડવાળી આ રાતોમાં સુરક્ષા વ્યવસ્થા એવી હોય છે જાણે કોઈ વીઆઈપી (VIP) ડ્યુટી હોય.”

તેઓ વધુમાં કહે છે, “અમારી સામાન્ય રાત્રિની ફરજો ક્યારેક કંટાળાજનક હોઈ શકે છે પરંતુ ગરબાની રાતો તેને જીવંત અને ઉત્સાહપૂર્ણ બનાવી દે છે. આ રાતો દરમિયાન અમને પણ સજ્જ થવાની અને નૃત્ય કરવાની તક મળે છે. તેથી આ કામ ક્યારેય બોજ જેવું લાગતું નથી.”

મહિલા અધિકારીઓએ ધ્યાન દોર્યું કે સાયબર ગુનાઓ જેમ કે ‘મોર્ફિંગ’ (ફોટા સાથે છેડછાડ કરવી) અને ‘ડોક્સિંગ’ (કોઈની ખાનગી માહિતી જાહેર કરવી), વધી રહ્યા છે. આથી ગરબાના સ્થળોએ તૈનાત મહિલા પોલીસ કર્મચારીઓને એવી વ્યક્તિઓ પર નજર રાખવા સૂચના આપવામાં આવી છે જે કદાચ ગુપ્ત રીતે મહિલાઓના વીડિયો કે ફોટા લઈ રહી હોય. તેમને નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો છે કે આવી વ્યક્તિઓને સમજદારીપૂર્વક બાજુ પર લઈ જઈને યોગ્ય કાર્યવાહી કરવી. જેમાં લીધેલી તસવીરો કે વીડિયો ડિલીટ કરાવવા અને તેમને સત્તાવાર ચેતવણી આપવાનો સમાવેશ થાય છે.

કામ માત્ર ગરબાના સ્થળ પૂરતું સીમિત નથી

રાજકોટના ભક્તિનગર પોલીસ સ્ટેશનની ‘SHE ટીમ’ (મહિલા સુરક્ષા ટીમ) ના કોન્સ્ટેબલ જાગૃતિ ચાવડા અને સુજાતા પરમાર ૨૦૨૨થી નવરાત્રી દરમિયાન સાદા વેશમાં (અન્ડરકવર) ફરજ બજાવી રહ્યા છે.

રાજકોટ શહેર મહિલા શાખાના ઇન્સ્પેક્ટર રિકિતા પઢિયારે જણાવ્યું કે, તેઓ 12 પોલીસ સ્ટેશનોમાં તૈનાત 48 સભ્યોની ટીમનો ભાગ છે. તેઓ વિવિધ સ્થળોએ ફરીને કોઈ મુશ્કેલી કે ખલેલ પહોંચાડનારા વ્યક્તિઓ પર બાજનજર રાખે છે. તેમની જવાબદારીઓ ગરબાના સ્થળથી ઘણી આગળ વિસ્તરેલી છે. કોન્સ્ટેબલ ચાવડા કહે છે, “અમે એ સુનિશ્ચિત કરીએ છીએ કે મહિલાઓને ઘરે પરત ફરતી વખતે કોઈ મુશ્કેલી ન પડે. જો અમને કોઈ મહિલા મદદની જરૂરિયાતવાળી જણાય તો અમે ખાતરી કરીએ છીએ કે તે સુરક્ષિત રીતે ઘરે પહોંચે. તેને જે પણ મદદની જરૂર હોય તે અમે પૂરી પાડીએ છીએ.” તેઓ વધુમાં કહે છે, “કદાચ અમને અમારા પોતાના પરિવાર સાથે નવરાત્રી માણવાનો મોકો ન મળે પરંતુ અમે એ સુનિશ્ચિત કરીએ છીએ કે બાકીના તમામ લોકો કોઈપણ ચિંતા વગર આ ઉત્સવનો આનંદ માણી શકે.” મહિલાઓની સુરક્ષા ઉપરાંત ‘SHE ટીમ’ ગરબાના સ્થળોએ તેમના માતા-પિતાથી વિખૂટા પડી ગયેલા બાળકોને ફરીથી તેમના પરિવાર સાથે મિલાવવામાં પણ મદદ કરે છે.

મહિલા અધિકારીઓ ચર્ચામાં

અમદાવાદ શહેર પોલીસ દ્વારા સોશિયલ મીડિયા પર મૂકવામાં આવેલા ગરબાના સ્થળે પરંપરાગત વસ્ત્રોમાં સજ્જ ઇન્સ્પેક્ટર નિધિ કલસરિયાના વીડિયો વાયરલ થયા હતા. આ વીડિયોને જોઈને કેટલાક લોકોએ પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો કે, શું ફરજ પરના સાદા વેશમાં રહેલા અધિકારીઓના ફૂટેજ જાહેર કરવાથી તેમના કામના મૂળ ઉદ્દેશ્યને નુકસાન નથી થતું? 

આ પણ વાંચો: ગરબા પંડાલમાં ટ્રેડિશનલ ડ્રેસમાં અંડરકવર લેડી પોલીસની એન્ટ્રી, છેડતી કરનારા લફંગાઓની હવે ખેર નથી, ઓફિસર નિધિનો વીડિયો વાયરલ

આ અંગે પ્રતિક્રિયા આપતા ઇન્સ્પેક્ટર કલસરિયાએ કહ્યું, “નવરાત્રી શરૂ થાય તે પહેલાં પોલીસ કમિશનરે મીડિયા સાથે વાત કરી હતી, ત્યારે જ સમગ્ર ટીમના ચહેરા જાહેર થઈ ગયા હતા. અમે ગરબાના સ્થળોએ અમારા સાદા વેશમાં રહેલા કર્મચારીઓના ફોટા અને વીડિયો એટલા માટે શેર કર્યા જેથી એક સ્પષ્ટ સંદેશ આપી શકાય. પોલીસ દરેક જગ્યાએ હાજર છે. ઘણા લોકો મને ઓળખે છે પરંતુ દરેકને એ ખબર નથી હોતી કે પોલીસ તેમની વચ્ચે જ હાજર છે. મહિલાઓને એવો વિશ્વાસ અપાવવો જરૂરી છે કે અમે તેમની સાથે છીએ પછી ભલે તે ગરબાના કાર્યક્રમોમાં તેમની સાથે ડાન્સ કરવાની વાત હોય કે પછી તેઓ ઘરે જઈ રહ્યા હોય ત્યારે રસ્તાઓ પર પેટ્રોલિંગ કરવાની વાત હોય.” 

મહિલા અધિકારીએ સમજાવ્યું કે આ વીડિયો અસામાજિક તત્વો માટે ચેતવણી સમાન પણ છે, જે તેમને જણાવે છે કે તેમના પર નજર રાખવામાં આવી રહી છે. ઇન્સ્પેક્ટર કલસરિયાએ નોંધ્યું, “જ્યારે તેઓ આ પોસ્ટ્સ જુએ છે, ત્યારે તેમને અહેસાસ થાય છે કે પોલીસ હાજર છે, જે અમારો ઉદ્દેશ્ય સિદ્ધ કરે છે.” તેમણે વધુમાં જણાવ્યું કે, સોશિયલ મીડિયા રીલ્સ દ્વારા તેમને ઓળખતા ઘણા લોકો ઘણીવાર વાતચીત કરવા માટે તેમની પાસે આવે છે. તેઓ આવી મુલાકાતોનો ઉપયોગ લોકોને પ્રોત્સાહિત કરવા માટે કરે છે, જેથી ભવિષ્યમાં ક્યારેય મદદની જરૂર પડે તો તેઓ કોઈપણ સંકોચ વિના પોલીસનો સંપર્ક કરી શકે.