Bihar Information : બિહાર સરકારે રાજ્ય બહારના ઉમેદવારો માટે માત્ર 15 ટકા બેઠક અનામત કરનાર ડોમિસાઇલ પોલિસી 2025 પસાર કર્યાના એક વર્ષ પછી એક નવો નિયમ લાગુ કર્યો છે. રાજ્યમાં લગ્ન કરનારી મહિલાઓએ તેમના પતિના નહીં પણ તેમના માતાપિતાનું સરનામું ધરાવતા દસ્તાવેજો સબમિટ કરવા પડશે. આનો સીધો અર્થ એ છે કે બિહારની બહારથી લગ્ન કરનારી મહિલાઓ કોઈપણ પ્રકારના અનામતના લાભ માટે પાત્ર રહેશે નહીં.
બિહાર પબ્લિક સર્વિસ કમિશન (BPSC) એ 22 સપ્ટેમ્બરના રોજ જારી કરેલા એક નોટિફિકેશનમાં જણાવ્યું હતું કે, “જે પરિણીત મહિલાઓ અનામત ક્વોટાનો લાભ લેવા માંગે છે તેઓએ તેમના માતાપિતાના સરનામાથી જાતિ, રહેઠાણ અને નોન-ક્રીમી લેયર પ્રમાણપત્રો બતાવવા પડશે, નહીં કે તેમના પતિના સરનામાંથી.” ”
આ વર્ષે આ નિયમ અમલ કરવામાં આવશે
BPSC એ ટીચર રિક્રૂટમેન્ટ ટેસ્ટ (TRE)-4 દ્વારા તેની 32,388 શિક્ષક પદો માટે અરજીઓ મંગાવી હતી. આ જાહેરનામું એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે ઓગસ્ટ 2025માં પસાર થયેલી નીતિ આ વર્ષે પ્રથમ વખત અમલમાં આવી રહી છે.
આનાથી અરજદારો માટે છટણીનો વધુ એક તબક્કો ઉમેરાયો છે. બિહારે છેલ્લી ત્રણ પરીક્ષાઓમાં તેની ડોમિસાઇલ પોલિસી લાગુ કરી ન હોવાથી મહિલા ઉમેદવારો તેમના પતિના સરનામાંનો ઉપયોગ કરવા માટે સ્વતંત્ર હતા. અમારે અમારી ડોમિસાઇસ પોલિસી સંપૂર્ણ લાગુ કરવી હતી અને બિહારમાં લગ્ન કરનારી મહિલાઓને લાગુ પડતા નિયમોને સ્પષ્ટ કરવા પડ્યા હતા. ”
ઓગસ્ટ 2023માં યોજાયેલી TRE-Iમાં, 1.70 લાખ જાહેરાતની ખાલી જગ્યાઓ સામે લગભગ 1.20 લાખ શિક્ષકોની નિમણૂક કરવામાં આવી હતી. ડિસેમ્બર 2023માં યોજાયેલી TRE-IIમાં, પ્રાથમિક, માધ્યમિક, માધ્યમિક અને ઉચ્ચતર માધ્યમિક કેડરમાં 1.22 લાખ જાહેરાતની જગ્યાઓ સામે લગભગ 96000 શિક્ષકોની પસંદગી કરવામાં આવી હતી. TRE-III, જે મૂળ માર્ચ 2024 માં યોજાઈ હતી, પેપર લીક થયા પછી રદ કરવામાં આવી હતી અને જુલાઈ 2024 માં 87774 ખાલી જગ્યાઓ માટે ફરીથી હાથ ધરવામાં આવી હતી. આ પછી BPSC એ ચાર સ્કૂલ કેડરમાં લગભગ 70000 ઉમેદવારોની પસંદગી કરી હતી.
અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, 2023 થી TRE-I થી TRE-III માં બહારના રાજ્યોના લગભગ 50000 શિક્ષકોની નિમણૂક કરવામાં આવી છે, જે BPSCના 2.68 લાખ શિક્ષક નિમણૂકોનો લગભગ પાંચમો ભાગ છે.
શિક્ષક વિભાગના અધિકારીએ શું કહ્યું?
શિક્ષણ વિભાગના એક અધિકારીએ જણાવ્યું કે, “2006 થી ભરતી કરાયેલા 5.68 લાખ શિક્ષકોમાંથી મોટી સંખ્યામાં અન્ય રાજ્યોના હતા. જેના કારણે બિહારના ઉમેદવારો રોષે ભરાયા હતા. જ્યારે માર્ચ 2023 માં બિહાર શિક્ષક ભરતી નિયમોની પ્રથમ જાહેરાત કરવામાં આવી હતી, ત્યારે તેમાં બિહાર ડોમિસાઇલ પોલિસીને ફરજિયાત લાગુ કરવાનો નિયમ ઉમેરવામાં આવ્યો હતો. પરંતુ બિહાર કેબિનેટે જુલાઈ 2023 માં તેને રદ કરી દીધું હતું, જેનો મૂળભૂત અર્થ એ છે કે બિહાર ડોમિસાઇલ પોલિસી ક્યારેય કોઈ પરીક્ષા માટે લાગુ કરવામાં આવી ન હતી. ”
ગયા વર્ષે ઓગસ્ટમાં સૂચિત BPSC TRE ડોમિસાઇલ નિયમો હેઠળ, બિહારની સંસ્થાઓમાંથી મેટ્રિક અથવા ઇન્ટરમિડિયેટ પાસ કરનારા ઉમેદવારો માટે 40% ક્વોટા નક્કી કરવામાં આવ્યો હતો. નવી નીતિ મુજબ, બિહારની બહારના ઉમેદવારો માટે કોઈ સીધો ક્વોટા નથી અને તેઓએ માત્ર 15 ટકા ખુલ્લી બેઠકો માટે સ્પર્ધા કરવી પડશે.
જે ઉમેદવારો નિવાસી નથી તેમને રાજ્યમાં અનામતનો લાભ (જેમ કે મહિલાઓ માટે ક્વોટા અને અન્ય મુક્તિ) મળતો નથી. ઉપરાંત, તેઓએ અન્ય સામાન્ય વર્ગના ઉમેદવારોની જેમ કેન્દ્રીય અને રાજ્ય શિક્ષક પાત્રતા પરીક્ષામાં 60% ગુણ મેળવવા પડશે.
બિહાર રાજ્યમાં શિક્ષક ભરતીની 85 ટકા જગ્યાઓ વિવિધ અનામત ક્વોટા દ્વારા બિહારના કાયમી રહેવાસીઓ માટે સીધી અનામત છે. BPSC એ TRE 4 પરીક્ષા માટે અરજીઓ મંગાવી છે, પરંતુ હજુ સુધી પરીક્ષાના સમયપત્રકની જાહેરાત કરી નથી. કુલ 32,388 ખાલી જગ્યાઓમાંથી ધોરણ 1 થી 5 માટે 3,847 જગ્યાઓ, ધોરણ 6 થી 8 માટે 8,563 જગ્યાઓ, ધોરણ 9 થી 10 માટે 3,878 અને ધોરણ 11 થી 12 ના શિક્ષકો માટે 16,101 જગ્યાઓ છે.
UDISE+ 2024-25ના અહેવાલ મુજબ, બિહારમાં સરકારી અને ખાનગી બંને શાળાઓ લગભગ 94,339 છે. તેમાંથી લગભગ 80.84% થી 80.90% એટલે કે લગભગ 76,000 થી 76,300 સરકારી શાળાઓ રાજ્યમાં કાર્યરત છે. આ સરકારી શાળાઓમાં લગભગ 7.07 લાખ (707,000) શિક્ષકો કાર્યરત છે.
