Nobel Prize 2026: ફિઝિયોલોજી અથવા મેડિસિનમાં 2026 નો નોબેલ પુરસ્કાર સંયુક્ત રીતે કાર્લ ડાઇસેરોથ, પીટર હેગેમેન અને જ્યોર્જ નાગેલને આપવામાં આવ્યો છે. તેમને આ પુરસ્કાર ઓપ્ટોજેનેટિક્સના વિકાસ માટે પાયો નાખનાર મહત્વપૂર્ણ શોધો માટે મળ્યો છે. ઓપ્ટોજેનેટિક્સ એક એવી તકનીક છે જે વૈજ્ઞાનિકોને પ્રકાશનો ઉપયોગ કરીને ચોક્કસ કોષોની પ્રવૃત્તિને નિયંત્રિત કરવા સક્ષમ બનાવે છે. સ્વીડનમાં કેરોલિન્સ્કા ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ખાતે નોબેલ એસેમ્બલીએ 5 ઓક્ટોબર, 2026 ના રોજ આ ત્રણ વિજેતાઓના નામની જાહેરાત કરી, જેમાં આધુનિક ન્યુરોસાયન્સ પર તેમના સંશોધનની નોંધપાત્ર અસર પર પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો.
ચેતા કોષોને નિયંત્રિત કરવામાં મુખ્ય સફળતા
ઓપ્ટોજેનેટિક્સે સંશોધકોને વ્યક્તિગત ચેતાકોષો કેવી રીતે કાર્ય કરે છે તે સમજવા માટે એક શક્તિશાળી માધ્યમ પૂરું પાડ્યું છે. આ તકનીક જીવંત જીવોમાં ચોક્કસ ચેતા કોષોના પસંદગીયુક્ત સક્રિયકરણ અથવા દમન માટે પરવાનગી આપે છે, જે વૈજ્ઞાનિકોને મગજના કાર્ય અને વર્તન સંબંધિત જટિલ પ્રક્રિયાઓની તપાસ કરવામાં મદદ કરે છે. નોબેલ એસેમ્બલીએ નોંધ્યું હતું કે આ પદ્ધતિ સંશોધકોને જીવંત મગજમાં ચોક્કસ ચેતા કોષોને ચાલુ અથવા બંધ કરવાની મંજૂરી આપે છે અને નર્વસ સિસ્ટમ પર સંશોધન કરતી પ્રયોગશાળાઓમાં એક મહત્વપૂર્ણ સાધન બની ગયું છે.
The 2026 Nobel Prize in Physiology or Medication has been awarded to Karl Deisseroth, Peter Hegemann and Georg Nagel “for his or her discoveries regarding light-gated ion channels and optogenetics.” (Pic: The Nobel Prize/X) https://t.co/LnFeoyDMQ0
— ANI (@ANI) October 5, 2026
આ શોધ કેવી રીતે થઈ?
જર્મન વૈજ્ઞાનિકો પીટર હેગેમેન (71) અને જ્યોર્જ નાગેલ (73) એ ચેનલરોડોપ્સિન શોધ્યા. આ પ્રકાશ-સંવેદનશીલ પ્રોટીન છે જે કોષોને પ્રકાશનો પ્રતિભાવ આપવા સક્ષમ બનાવે છે. તેમની શોધોએ જાહેર કર્યું કે આ પ્રોટીન સેલ્યુલર પ્રવૃત્તિઓને દૂરથી નિયંત્રિત કરવાની રીત પ્રદાન કરી શકે છે. ત્યારબાદ અમેરિકન વૈજ્ઞાનિક કાર્લ ડાઇસેરોથ (54) એ ઉંદરના ચેતા કોષોમાં ચેનલરોડોપ્સિન માટે જવાબદાર જનીન દાખલ કરીને આ સંશોધનને આગળ વધાર્યું.
આ પણ વાંચો: IIT ગાંધીનગરનું સંશોધન: ગંદા પાણીમાંથી મૂલ્યવાન દુર્લભ પૃથ્વી તત્વો મેળવવામાં મદદ મળશે
વાદળી પ્રકાશના સંપર્કમાં આવ્યા પછી સંશોધિત ચેતાકોષોએ વિદ્યુત સંકેતો ઉત્પન્ન કર્યા. બાદમાં ડીસેરોથે દર્શાવ્યું કે આ જ સિદ્ધાંતનો ઉપયોગ જીવંત ઉંદરના મગજમાં ચેતા કોષોને નિયંત્રિત કરવા માટે થઈ શકે છે. આ કાર્ય ઓપ્ટોજેનેટિક્સને ક્રાંતિકારી સંશોધન તકનીક તરીકે સ્થાપિત કરવામાં મદદ કરી. અહેવાલો અનુસાર ત્રણેય વિજેતાઓ 12 મિલિયન સ્વીડિશ ક્રોનરની ઇનામની રકમ શેર કરશે.
