ગાંધીનગરમાં 15મી સદીના કિલ્લા માટેની ₹11 કરોડની યોજના પર બ્રેક

ગાંધીનગરમાં આવેલા ઈન્દ્રોડા કિલ્લા (જે 15મી સદીનો હોવાનું મનાય છે) ના પુનઃનિર્માણ માટેની ₹11 કરોડની યોજના હાલમાં સ્થગિત કરી દેવામાં આવી છે. ગાંધીનગર મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન (GMC) હવે આ પ્રોજેક્ટ અંગે પુનર્વિચારણા કરી રહ્યું છે. કિલ્લાના ઇતિહાસ અંગેની અસ્પષ્ટતા અને આટલી મોટી રકમ ખર્ચવાથી થનારા વાસ્તવિક લાભો અંગે સલાવો ઉદ્ભવી રહ્યા છે.

આ યોજના ગાંધીનગરના તત્કાલીન મ્યુનિસિપલ કમિશનર જે.એન. વાઘેલા દ્વારા શરૂ કરવામાં આવી હતી. મે મહિનામાં તેમની બદલી થયા બાદ નવા મ્યુનિસિપલ કમિશનર જે.એસ. પ્રજાપતિએ આ પ્રોજેક્ટને હાલ પૂરતો પડતો મૂક્યો છે (અથવા સ્થગિત રાખ્યો છે). આ બાબતે અંતિમ નિર્ણય હવે નવી ચૂંટાયેલી મ્યુનિસિપલ બોડી દ્વારા લેવામાં આવશે. તમને જણાવી દઈએ કે, ગાંધીનગર મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનની ચૂંટણીઓ 11 ઓક્ટોબરે યોજાનાર છે.

બે કંપનીઓ ટેન્ડર પ્રક્રિયામાં સફળ રહી હતી

આ વર્ષની શરૂઆતમાં GMCએ ઈન્દ્રોડા કિલ્લાના પુનઃનિર્માણનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો. ટેન્ડર પ્રક્રિયા દરમિયાન બે બિડર્સ (બોલી લગાવનારા) જરૂરી પાત્રતાના માપદંડો પર ખરા ઉતર્યા હતા, પરંતુ તેમની બિડ મંજૂરી માટે સ્ટેન્ડિંગ કમિટી સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવી ન હતી. હાલમાં આદર્શ આચારસંહિતાના અમલીકરણને કારણે મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનની ચૂંટાયેલી બોડી વિસર્જિત થયેલી છે.

સ્ટેન્ડિંગ કમિટીના વિદાય લેતા ચેરમેન ગૌરાંગ વ્યાસે જણાવ્યું હતું કે કમિશનર આ પ્રોજેક્ટ આગળ વધારવો કે નહીં તે અંગે વિચારણા કરી રહ્યા છે. તેમણે નોંધ્યું હતું કે યોજનાને મુલતવી રાખવામાં આવી છે, પરંતુ રદ કરવામાં આવી નથી. નવી મ્યુનિસિપલ બોડીની રચના થયા બાદ આ અંગે નિર્ણય લઈ શકાય છે.

સૌ પ્રથમ જમીન બચાવવા પર ધ્યાન

મ્યુનિસિપલ કમિશનર જે.એસ. પ્રજાપતિએ જણાવ્યું હતું કે કોર્પોરેશન કિલ્લાના પુનઃનિર્માણથી થનારા વાસ્તવિક લાભોનું મૂલ્યાંકન કરી રહ્યું છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, કિલ્લાની આસપાસ આવેલી સરકારી જમીનની સ્થિતિનો પણ અભ્યાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે. ઘણી જગ્યાએ કિલ્લાનું મૂળ માળખું સંપૂર્ણપણે ધરાશાયી થઈ ગયું છે, જેના કારણે નવા માળખાંનું નિર્માણ કરવું જરૂરી બન્યું છે. આનાથી પ્રોજેક્ટનો ખર્ચ વધી શકે છે.

પ્રજાપતિએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે કોર્પોરેશનની સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા સરકારી જમીનને દબાણથી બચાવવાની અને તેને પર્યટન માટે વિકસાવવાની છે. પુનઃનિર્માણની પ્રક્રિયા ત્યારે જ આગળ વધશે જો આ પ્રોજેક્ટ જમીનને સુરક્ષિત કરવામાં અને તે વિસ્તારને પર્યટન સ્થળમાં પરિવર્તિત કરવામાં મદદરૂપ થાય.

કિલ્લાનો કોઈ ચોક્કસ ઈતિહાસ મળતો નથી

આ પ્રોજેક્ટ પર પુનર્વિચારણા કરવાનું એક મુખ્ય કારણ કિલ્લા અંગેના સ્પષ્ટ ઈતિહાસનો અભાવ છે. સાબરમતી નદીના કિનારે આવેલો આ કિલ્લો ઈન્દ્રોડા ગામ સાથે સંકળાયેલો છે. ગાંધીનગર શહેરની સ્થાપના 1965માં થઈ હતી અને આ કિલ્લાને રાજ્યની રાજધાનીના મુખ્ય ઐતિહાસિક માળખાઓમાંનું એક માનવામાં આવે છે.

જોકે કિલ્લાનો મોટાભાગનો હિસ્સો હવે ખંડેર હાલતમાં છે. તેની મૂળ પરિમિતિની દીવાલ જે લગભગ 800 મીટર લાંબી હતી, તેમાંથી હવે માત્ર 225 મીટર જેટલો જ ભાગ બાકી રહ્યો છે. આજે માત્ર એક જ જર્જરિત બુરજ (bastion) જોવા મળે છે.

લોકવાયકાઓમાં અહેમદ શાહ બાદશાહનો ઉલ્લેખ

ગાંધીનગર મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન ની સત્તાવાર નોંધ અનુસાર, ઈન્દ્રોડા એક ઐતિહાસિક ગામ છે જેણે ગાંધીનગરની સ્થાપના અને વિકાસમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી. જોકે આ નોંધમાં સ્વીકારવામાં આવ્યું છે કે સદીઓ જૂના આ કિલ્લા માટે કોઈ ચોક્કસ ઈતિહાસ ઉપલબ્ધ નથી.

લોકવાયકા મુજબ અમદાવાદના સ્થાપક અહેમદ શાહ બાદશાહ અમદાવાદ અને દિલ્હી વચ્ચે મુસાફરી કરતી વખતે ઈન્દ્રોડા કિલ્લા પર રોકાતા અને આરામ કરતા હતા. અન્ય એક દંતકથા સૂચવે છે કે ઈન્દ્રોડાની સ્થાપના રાજા ઈન્દ્રસિંહે કરી હતી, જેમણે ત્યાં કિલ્લો પણ બંધાવ્યો હતો. એક સ્થાનિક માન્યતા આ સ્થળને ગામની અધિષ્ઠાત્રી દેવી ઈન્દ્રાણી માતા સાથે પણ જોડે છે.

કિલ્લાની 400 મીટર દીવાલ ફરીથી બનાવવી પડશે

એક સત્તાવાર નોંધ અનુસાર કિલ્લાની દીવાલના લગભગ 250 મીટરના ભાગમાં સમારકામની જરૂર છે, જ્યારે 400 મીટરના હિસ્સાનું સંપૂર્ણપણે પુનઃનિર્માણ કરવું આવશ્યક છે. કિલ્લાની દીવાલો લગભગ 65 સેન્ટિમીટર પહોળી ઈંટોનો ઉપયોગ કરીને બનાવવામાં આવી છે અને તેના પર મૂળરૂપે ચૂનાનું પ્લાસ્ટર કરવામાં આવ્યું હતું.

આ પણ વાંચો: હવે ગુજરાતમાં ઉત્કૃષ્ટ કામગીરી કરનારા સરકારી અધિકારીઓને મળશે રોકડ ઇનામ અને સન્માનપત્ર

સુરક્ષાના હેતુસર કિલ્લાની દીવાલોની ઉપર લગભગ 1.7 મીટર ઊંચો એક માર્ગ (પથ) હતો. અહેવાલો સૂચવે છે કે કિલ્લાના ચારેય ખૂણાઓ પર એક સમયે બુરજ જેવી રચનાઓ અસ્તિત્વમાં હતી, પરંતુ આજે માત્ર એક જ બુરજ બાકી છે.

કિલ્લાના વિકાસ માટેની યોજના શું હતી?

‘ધ ઈન્ડિયન એક્સપ્રેસ’એ અગાઉ એક પ્રસ્તાવિત પ્રોજેક્ટ વિશે અહેવાલ આપ્યો હતો જેમાં કિલ્લાની હયાત દીવાલોનું સમારકામ અને ધરાશાયી થયેલા ભાગોનું પુનઃનિર્માણ સામેલ હતું. આ ઉપરાંત ઘોડાના તબેલા, રસોડું, ‘હમામ’ (સ્નાનાગાર), વ્યુઈંગ ગેલેરી, એમ્ફીથિયેટર (ખુલ્લું રંગમંચ), ચાલવાના રસ્તા અને ગેઝેબો (મંડપ) બનાવવાની યોજનાઓ પણ હતી.

ચારેય બુરજોનું પુનઃનિર્માણ કરવા અને આસપાસના વિસ્તારમાં લેન્ડસ્કેપિંગ (ભૂ-સૌંદર્યીકરણ) કરવાના પ્રસ્તાવો પણ મૂકવામાં આવ્યા હતા. હવે નવા મ્યુનિસિપલ બોડી અને કમિશનર સાથે પરામર્શ કર્યા બાદ જ 11 કરોડ રૂપિયાના આ પ્રોજેક્ટને આગળ વધારવો કે તેમાં ફેરફાર કરવો, તે અંગેનો નિર્ણય લેવામાં આવશે.