ડ્રાઈવરો માટે ફરજિયાત મરાઠી અંગે ભાજપ-શિવસેના વચ્ચે તણાવ?

Marathi Language Obligatory : મહાયુતિ સરકારે ઓટો-રિક્ષા અને ટેક્સી ડ્રાઇવરો માટે મરાઠી ભાષાની આવશ્યકતાને કેવી રીતે સંભાળી છે તેનાથી શાસક ગઠબંધનના બે મુખ્ય સાથી પક્ષો – ભાજપ અને શિવસેના વચ્ચેના મતભેદો છતી થયા છે. મુખ્યમંત્રી દેવેન્દ્ર ફડણવીસે સમાધાનકારી વલણ અપનાવતા ડ્રાઇવરોને મૂળભૂત મરાઠી શીખવા માટે વધુ એક વર્ષનો સમય આપ્યો છે. તેમણે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ સમયગાળા દરમિયાન તેમની સામે કોઈ દંડાત્મક કે કાનૂની કાર્યવાહી કરવામાં આવશે નહીં.

આ નિર્ણય એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે શિવસેનાના નેતાઓ, ખાસ કરીને પાર્ટીના પરિવહન વિભાગના પ્રભારી મંત્રી પ્રતાપ સરનાઈક, મરાઠી ભાષાની આવશ્યકતાને લાગુ કરવાની જરૂરિયાતને જાહેરમાં સમર્થન આપી રહ્યા છે.

ફડણવીસના નિર્ણયનો સમય પણ મહત્વપૂર્ણ છે. નાયબ મુખ્યમંત્રી એકનાથ શિંદેએ બોરીવલીમાં મરાઠી ભાષાની તાલીમ પૂર્ણ કરનારા 20,000 ડ્રાઇવરોને પ્રમાણપત્રો રજૂ કર્યાના એક દિવસ પછી આ મુદ્દો આવ્યો છે. શિંદેએ બિન-મરાઠીભાષી ડ્રાઇવરોને મરાઠી શીખવા માટે પ્રોત્સાહિત કરતી ઝુંબેશ દ્વારા આ મુદ્દાને ઉઠાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો.

સૂત્રોએ જણાવ્યું હતું કે, “સમય નિર્ણાયક છે. આ મુદ્દો ધીમે ધીમે મરાઠીના સૌથી મોટા સમર્થક તરીકે કોને જોવામાં આવે છે તે અંગેની સ્પર્ધામાં ફેરવાઈ રહ્યો હતો. શિંદેએ હમણાં જ આ ઝુંબેશને લગતી એક મોટી ઘટનાનું આયોજન કર્યું હતું. 

મુખ્યમંત્રીની જાહેરાત અમલીકરણ પ્રક્રિયાથી ડ્રાઇવરોને મરાઠી શીખવા માટે સમય આપવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. આ એ પણ સૂચવે છે કે મુખ્યમંત્રીએ પરિવહન મંત્રીના વલણને અવગણીને આ નિર્ણય લીધો હતો, કારણ કે પરિવહન મંત્રીએ અમલીકરણ અંગે સરકારી સૂચના જારી કરી હતી.”

નિરીક્ષકો માને છે કે મુખ્યમંત્રીનું આ પગલું મરાઠીની મુખ્ય જરૂરિયાતને જાળવી રાખીને વિરોધ પ્રદર્શન કરનારા મુદ્દાને શાંત કરવાનો પણ પ્રયાસ છે. આનાથી શિવસેનામાં પ્રશ્નો ઉભા થઈ રહ્યા છે કે આ મુદ્દાનું નેતૃત્વ કરવાનો અને તેનો રાજકીય શ્રેય લેવાનો અધિકાર કોને છે.

નિર્ણયની જાહેરાત કરતા ફડણવીસે કહ્યું કે ડ્રાઇવર યુનિયનોના પ્રતિનિધિઓ તેમને ભાજપના નેતા હાજી અશરફ દ્વારા મળ્યા હતા. અશરફ સરકાર સમક્ષ ઓટો અને ટેક્સી ડ્રાઇવરોનું પ્રતિનિધિત્વ કરી રહ્યા હતા. પ્રતિનિધિઓએ વધારાનો સમય માંગ્યો હતો.

સહ્યાદ્રી ગેસ્ટ હાઉસ ખાતે આયોજિત એક પત્રકાર પરિષદમાં ફડણવીસે કહ્યું, “તેમની માંગ હતી કે ડ્રાઇવરો અલગ અલગ ઉંમરના હોય અને તેમની શૈક્ષણિક અને વ્યાવસાયિક પૃષ્ઠભૂમિ નોંધપાત્ર રીતે બદલાય. આટલા ઓછા સમયમાં મરાઠી શીખવું તેમના માટે મુશ્કેલ છે. તેથી, તેમને એક વર્ષનો સમય આપવો જોઈએ. રાજ્ય સરકારે તેમની માંગણી સ્વીકારી છે.”

તેમણે કહ્યું કે સરકાર ડ્રાઇવરોને મૂળભૂત મરાઠી શીખવામાં મદદ કરવા માટે વર્ગોની વ્યવસ્થા કરશે અને અભ્યાસ સામગ્રી તૈયાર કરશે.

સરનાયકે નિર્ણય ‘સ્વીકાર્યો’

સરનાયકે ફડણવીસના નિર્ણયનો સ્વીકાર કર્યો, પરંતુ ભાર મૂક્યો કે મુખ્યમંત્રી શિવસેના દ્વારા ચલાવવામાં આવી રહેલા મરાઠી શીખવાના અભિયાનથી વાકેફ હતા.

મંત્રીએ દાવો કર્યો કે આશરે 1.65 લાખ ઓટો-રિક્ષા અને ટેક્સી ડ્રાઇવરોએ 105 દિવસમાં મરાઠી શીખી લીધી છે. આ સૂચવે છે કે સમયમર્યાદા લંબાવવાનો નિર્ણય તેમના વિભાગનો નહોતો.

સરનાઇકે કહ્યું, “અમે ૧૯૮૯ના નિયમના અમલ માટે ૩૬ વર્ષ રાહ જોઈ છે, તેથી બીજા વર્ષ રાહ જોવામાં કોઈ વાંધો નથી. પરંતુ એક વર્ષ પછી મુદત લંબાવવાની કોઈ માંગણી ન હોવી જોઈએ. જો તમે મહારાષ્ટ્રમાં વ્યવસાય કરવા માંગતા હો, તો તમારે મરાઠી બોલવું જ જોઈએ.”

તેમણે એમ પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે સરકારનો હેતુ ડ્રાઇવરોના બેજ અથવા લાઇસન્સ રદ કરીને તેમને તેમની આજીવિકાથી વંચિત રાખવાનો નથી. તેમણે કહ્યું, “આ એવી સરકાર છે જે રોજગાર પૂરી પાડે છે, નોકરીઓ છીનવી લેતી નથી.”

શિવસેના માટે મરાઠી શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે

મરાઠી ફક્ત શિવસેના માટે સરકારી નીતિનો વિષય નથી. તે પક્ષના ઇતિહાસ અને રાજકીય ઓળખ સાથે ઊંડે સુધી જોડાયેલું છે. બાલ ઠાકરેએ 1966માં શિવસેનાની સ્થાપના કરી હતી. તેમણે અગાઉ “માર્મિક” મેગેઝિન દ્વારા પોતાની છાપ છોડી હતી, જ્યાં તેમણે મુંબઈમાં મરાઠી ભાષી લોકોની સમસ્યાઓ અને ચિંતાઓને મુખ્ય રીતે પ્રકાશિત કરી હતી. 

પાર્ટીની શરૂઆતની રાજનીતિ મુખ્યત્વે “મરાઠી માનુષ” ના અધિકારો પર કેન્દ્રિત હતી, ખાસ કરીને રોજગાર અને આર્થિક તકોના સંદર્ભમાં. દાયકાઓથી શિવસેનાના રાજકારણમાં મરાઠી ઓળખ એક કેન્દ્રિય મુદ્દો રહ્યો છે.

આ ઇતિહાસ શિંદેના નેતૃત્વ હેઠળની શિવસેના માટે ભાષાના મુદ્દાને ખાસ મહત્વ આપે છે. પાર્ટી હવે ભાજપ સાથે સત્તામાં છે. તેથી, તેણે મહાયુતિ ગઠબંધનના વ્યાપક રાજકારણમાં રહીને તેની મરાઠી ઓળખ સુસંગત રહે તે દર્શાવવાની જરૂર છે.

ઓટો અને ટેક્સી ડ્રાઇવરો માટેની ઝુંબેશ શિવસેનાને મરાઠીને માત્ર માંગ તરીકે જ નહીં, પરંતુ બિન-મરાઠીભાષી કાર્યકરોને ભાષા શીખવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવાના કાર્યક્રમ તરીકે રજૂ કરવાની તક પૂરી પાડે છે.

શિંદેનું વલણ

પોતાના પક્ષ દ્વારા આયોજિત પ્રમાણપત્ર વિતરણ કાર્યક્રમને સંબોધતા શિંદેએ કહ્યું કે આ કાર્યક્રમ એ વાતનો પુરાવો છે કે લોકો સ્વેચ્છાએ મરાઠી શીખી રહ્યા છે. તેમણે કહ્યું, “મરાઠી એક એવી ભાષા છે જે જોડે છે, ભાગલા પાડતી નથી. જન્મસ્થળ ઉત્તર પ્રદેશ, બિહાર અથવા અન્ય કોઈ રાજ્ય હોઈ શકે છે, પરંતુ મહારાષ્ટ્ર કાર્યસ્થળ છે.”

પોતાના કારકિર્દીની શરૂઆતમાં ઓટો-રિક્ષા ચલાવવાનું યાદ કરતા શિંદેએ કહ્યું કે ડ્રાઇવરોએ મુસાફરો સાથે સામાન્ય વાતચીતમાં મરાઠીનો ઉપયોગ કરી શકવો જોઈએ. તેમણે દલીલ કરી હતી કે મરાઠી ફક્ત મુસાફર ક્યાં જવા માંગે છે તે પૂછવા સુધી મર્યાદિત ન હોવી જોઈએ, પરંતુ ડ્રાઇવરોએ વૃદ્ધ મુસાફરો સાથે વાતચીત કરી શકવી જોઈએ અને જરૂર પડ્યે તેમને મદદ કરી શકવી જોઈએ.

શિંદેએ લેખકો, ભાષા નિષ્ણાતો, શિક્ષકો અને મરાઠી સંગઠનોને તાલીમ કાર્યક્રમમાં સામેલ કરવા બદલ સરનાઈકની પણ પ્રશંસા કરી.

શિવસેનામાં અશાંતિ

પક્ષના આંતરિક સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, મુખ્યમંત્રીના નિર્ણયથી શિવસેનાના કેટલાક વર્ગોમાં અશાંતિ થવાની શક્યતા છે. નામ ન આપવાની શરતે બોલતા શિવસેનાના બે નેતાઓએ પાર્ટી દ્વારા તેના મરાઠી તાલીમ કાર્યક્રમનું વ્યાપક પ્રદર્શન કર્યા પછી સરકાર દ્વારા સમયમર્યાદા લંબાવવાની જાહેરાતથી નિરાશા વ્યક્ત કરી.

એક નેતાએ કહ્યું કે ચિંતા ડ્રાઇવરોને વધારાનો સમય આપવાની નહીં, પરંતુ અંતિમ નિર્ણય લેનાર તરીકે કોને જોવામાં આવે તે અંગે હતી. નેતાએ કહ્યું, “પક્ષ ઘણા મહિનાઓથી આ મુદ્દા પર કામ કરી રહી છે.” “આ ઝુંબેશને શિવસેનાના એક મોટા કાર્યક્રમ તરીકે ગણવામાં આવી હતી. સ્વાભાવિક રીતે, કેટલાક લોકો માને છે કે જાહેરાત અલગ રીતે કરી શકાઈ હોત.”

આ અસ્વસ્થતા સરનાઇકના અગાઉના જાહેર વલણ સાથે પણ જોડાયેલી છે. “તેમણે અમલીકરણ પ્રક્રિયાને ટેકો આપ્યો હતો,” એક સૂત્રએ જણાવ્યું, “જ્યારે ફડણવીસે હવે એક વર્ષ માટે કોઈપણ દંડાત્મક કાર્યવાહી પર રોક લગાવવાનો આદેશ આપ્યો છે.”

ભાજપની પોતાની રાજકીય ગણતરીઓ છે

બીજી બાજુ, ભાજપની પણ પોતાની રાજકીય ગણતરીઓ છે. ભાષાનો મુદ્દો મહારાષ્ટ્રની બહાર પહોંચી ગયો છે. સમાજવાદી પાર્ટીના વડા અખિલેશ યાદવે મરાઠી જરૂરિયાતની ટીકા કરી છે. જવાબમાં, સરનાઇકે યાદવને મહારાષ્ટ્રને બદલે ઉત્તર પ્રદેશ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા કહ્યું.

ઉત્તર પ્રદેશ વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ નજીક આવી રહી હોવાથી, ભાજપના નેતાઓ આ મુદ્દાને વ્યાપક હિન્દી વિરુદ્ધ મરાઠી વિવાદ બનવામાં રસ ધરાવતા નથી.

એક નિરીક્ષકે કહ્યું, “ભાજપે મહારાષ્ટ્રમાં મરાઠી ભાવના અને હિન્દી ભાષી મતદારોમાં તેના સમર્થન વચ્ચે સંતુલન જાળવવું પડશે. તે મુખ્યત્વે ડ્રાઇવરો માટે રચાયેલ નીતિને મોટા ભાષા વિવાદમાં ફેરવી શકે તેમ નથી.” તેથી, એક વર્ષનો મુલતવી રાખવાથી સરકાર મરાઠી આવશ્યકતા જાળવી શકે છે અને ડ્રાઇવરો સામે તાત્કાલિક કાર્યવાહીના ભયને ટાળી શકે છે.

“રાજકારણીઓનો ખેલ પૂરો થયો”

ફડણવીસને મળેલા પ્રતિનિધિમંડળનો ભાગ રહેલા અશરફે આ નિર્ણયનું સ્વાગત કર્યું. તેમણે કહ્યું કે ડ્રાઇવરો વધારાના વર્ષનો ઉપયોગ યોગ્ય રીતે મરાઠી શીખવા માટે કરશે.

આ પણ વાંચોઃ- નેપાળમાં ચમોલી કરતાં પણ મોટી આપત્તિ! અચાનક પૂર પાછળનું કારણ શું છે?

તેમણે કહ્યું, “અમે ઓટો-રિક્ષા અને ટેક્સી ડ્રાઇવરો દ્વારા થતી બધી સમસ્યાઓ મુખ્યમંત્રી સમક્ષ રજૂ કરી અને તેમને વિનંતી કરી કે અમને એક વર્ષનો સમય આપો. અમે મૂળભૂત મરાઠી શીખીશું.”

અશરફે કાયદાના કડક અમલની માંગ કરનારાઓ પર પણ છૂપી ટીકા કરતા કહ્યું, “આ મુદ્દાને રાજકીયકરણ કરનારા અને કાર્યવાહીની ધમકી આપનારાઓ માટે ખેલ પૂરો થયો છે.”