‘ફુલ બોડી ચેકઅપ’ સ્વાસ્થ્યની સ્થિતિ વિશે સંપૂર્ણ માહિતી આપે છે જે નહિ?

જીવનશૈલી | આજકાલ, જો તમે સોશિયલ મીડિયા ખોલો છો અથવા લેબ જાહેરાતો જુઓ છો, તો તમને સૌથી વધુ આકર્ષક આરોગ્ય પેકેજો દેખાય છે. ઘણા લોકો “ફક્ત 999 રૂપિયામાં સંપૂર્ણ શરીર તપાસ, 1,000 ટેસ્ટ મફત” જેવી જાહેરાતોમાં ફસાઈ ગયા પછી આવા પરીક્ષણો કરાવે છે. 

રિપોર્ટમાં બધું ‘નોર્મલ’ છે તે જોઈને ખૂબ જ રાહત થાય છે. પરંતુ શું આવા ઓછા ખર્ચે સંપૂર્ણ શરીર તપાસ તમારા સ્વાસ્થ્યનું સંપૂર્ણ ચિત્ર આપે છે? અગ્રણી આરોગ્ય નિષ્ણાતો શું કહે છે?

વાસ્ક્યુલર સર્જન ડૉ. સુમિત કાપડિયાએ તાજેતરમાં આજના “ફુલ બોડી ચેકઅપ” પેકેજોની મર્યાદાઓ વિશે વાત કરી હતી. તેમણે ધ્યાન દોર્યું હતું કે ઘણા લોકો નિવારક આરોગ્યસંભાળ શું છે તે અંગે ગેરસમજ ધરાવે છે.

ડૉ. કાપડિયાએ તેમની યુટ્યુબ ચેનલ પર જણાવ્યું કે “સંપૂર્ણ શરીરની તપાસ જેવી કોઈ વસ્તુ નથી. તમે ગમે તેટલા ટેસ્ટ કરો, તે તમારા શરીરની બધી સમસ્યાઓ શોધી શકતા નથી. ઉપરાંત, બ્લડ ટેસ્ટ ઘણા રોગો શોધવાનો એકમાત્ર રસ્તો નથી.”

તેમણે ઓછા ખર્ચે આરોગ્ય પેકેજો દ્વારા સેંકડો ટેસ્ટ કર્યા પછી ભારે રિપોર્ટ સાથે પાછા આવતા દર્દીઓ વિશે પણ સમજાવ્યું. “આપણે ઘણા લોકોને જોઈએ છીએ જેઓ કહે છે કે તેઓએ સંપૂર્ણ શરીરની તપાસ કરાવી છે. તેઓ ફક્ત 999 રૂપિયામાં લગભગ એક હજાર પરીક્ષણોવાળી ફાઇલ સાથે પાછા આવે છે. પરંતુ તેમાં એક પણ ઇકો કે ઇસીજી નથી.”

ડૉ. કાપડિયાએ એ પણ પ્રકાશિત કર્યું કે પગમાં રક્ત વાહિનીઓમાં અવરોધ શોધવા માટેના પરીક્ષણો અને ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે રેટિનાની તપાસ ઘણીવાર અવગણવામાં આવે છે કારણ કે તે નિયમિત રક્ત પરીક્ષણોનો ભાગ નથી.

100 ટેસ્ટ પેકેજ’ ખોટી ખાતરી કેમ બનાવી શકે છે?

થાણે સ્થિત જ્યુપિટર હોસ્પિટલના ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ ઇન્ટરનલ મેડિસિનનાં ડિરેક્ટર ડૉ. અમિત સરાફના મતે, આની પાછળની મુખ્ય સમસ્યા એ ગેરસમજ છે કે વધુ પરીક્ષણો એટલે સારી આરોગ્યસંભાળ.

ડૉ. સરાફે કહ્યું કે “હા તેઓ ઘણીવાર સુરક્ષાની ખોટી ભાવના પેદા કરે છે. સ્વાસ્થ્ય એવી વસ્તુ નથી જેને ફક્ત સંખ્યાઓ દ્વારા માપી શકાય. રક્ત પરીક્ષણોની લાંબી લિસ્ટ કાગળ પર ખૂબ વ્યાપક લાગે છે. પરંતુ ઘણા મોટા રોગો નિયમિત રક્ત પરીક્ષણો દ્વારા નહીં, પણ તબીબી ઇતિહાસ, શારીરિક તપાસ, ઇમેજિંગ અથવા લક્ષિત સ્ક્રીનીંગ દ્વારા શોધી કાઢવામાં આવે છે.”

ડૉ. સરાફના મતે, જો કોઈ વ્યક્તિના બ્લડ ટેસ્ટના પરિણામો સામાન્ય હોય, તો પણ તે પ્રારંભિક તબક્કાના હૃદય રોગ, સ્લીપ એપનિયા, ગ્લુકોમા, બગડતી ફેટી લીવર અથવા ચોક્કસ પ્રકારના કેન્સરથી પીડિત હોઈ શકે છે.

તેમણે કહ્યું કે “ઓછા ખર્ચવાળા ‘100-ટેસ્ટ’ પેકેજો ઘણીવાર ખોટી છાપ ઉભી કરે છે કે વધુ પરીક્ષણથી વધુ સારી આરોગ્યસંભાળ મળશે. પરંતુ વાસ્તવમાં, શ્રેષ્ઠ નિવારક સંભાળ એવી વસ્તુ છે જે દરેક વ્યક્તિની ઉંમર અને સ્વાસ્થ્ય જોખમોના આધારે વ્યક્તિગત રીતે નક્કી થવી જોઈએ.”

બ્લડ ટેસ્ટ નિવારક  હેલ્ધકેરનો જ એક ભાગ છે

ડૉ. સરાફ કહે છે કે “અલબત્ત, આપણે રક્ત પરીક્ષણો પર ખૂબ આધાર રાખીએ છીએ. ઘણી ગંભીર પરિસ્થિતિઓમાં નિદાન માટે સંપૂર્ણપણે અલગ પરીક્ષણ પદ્ધતિઓની જરૂર પડે છે. ઉદાહરણ તરીકે, ડાયાબિટીસને કારણે રેટિનાના નુકસાનને શોધવા માટે સંપૂર્ણ આંખની તપાસ જરૂરી છે. આ દરમિયાન, પેરિફેરલ ધમની રોગને ઓળખવા માટે ‘પગની ઘૂંટી-બ્રેકિયલ ઇન્ડેક્સ’ ટેસ્ટની જરૂર પડી શકે છે. ECG અથવા ઇકોકાર્ડિયોગ્રામ દ્વારા માળખાકીય હૃદય ખામીઓ શોધી શકાય છે.

ડૉ. સરાફે સમજાવ્યું કે “ડોક્ટર તરીકે, આપણે ઘણીવાર એવા દર્દીઓ જોઈએ છીએ જેઓ, ફક્ત એટલા માટે કે તેમનો ‘માસ્ટર હેલ્થ ચેકઅપ’ સામાન્ય હતો, લક્ષણો અથવા અન્ય સ્વાસ્થ્ય જોખમોને અવગણે છે અને ધારે છે કે તેઓ ઠીક છે.”

સાચી નિવારક આરોગ્યસંભાળ ફક્ત પ્રયોગશાળા પરીક્ષણના પરિણામોથી શરૂ થતી નથી, તે દર્દીની જીવનશૈલી, કૌટુંબિક ઇતિહાસ, ઊંઘની રીતો, તણાવ, બ્લડ પ્રેશર, કમરનો ઘેરાવો અને અન્ય શારીરિક લક્ષણોને સમજવાથી શરૂ થાય છે.

આજે નિવારક આરોગ્યસંભાળ શા માટે બિઝનેસ બની રહી છે?

ડૉ. સરાફના મતે, આજકાલ, નિવારક દવાઓ અને સારવારનું વેચાણ વ્યક્તિગત આરોગ્યસંભાળ સેવા કરતાં ઉત્પાદન તરીકે વધુ થાય છે.  તેમણે કહ્યું કે “ડૉક્ટર સાથે ધ્યાન કેન્દ્રિત પરામર્શ કરતાં ‘500 પરિમાણોનું પરીક્ષણ કરી શકાય છે’ જેવા આકર્ષક દાવાઓ સાથે મોટા પેકેજો વેચવાનું સરળ છે.”

દરેકને એક જ પ્રકારની સ્ક્રીનીંગની જરૂર હોતી નથી. 25 વર્ષીય સંપૂર્ણ સ્વસ્થ વ્યક્તિ અને 55 વર્ષીય ડાયાબિટીસ ધરાવતા ધૂમ્રપાન કરનાર વ્યક્તિના સ્વાસ્થ્ય જોખમો ખૂબ જ અલગ હોય છે. તેથી, તેમને જરૂરી સ્ક્રીનીંગ પદ્ધતિઓ અલગ હોવી જોઈએ.

ડાયાબિટીસ ધરાવતા લોકોના પેશાબમાં આટલી તીવ્ર ગંધ કેમ આવે છે?

ડૉ. સરાફ કહે છે કે “ખતરો એ છે કે માર્કેટિંગ દરેક માટે સમાન પરીક્ષણોને પ્રોત્સાહન આપે છે, “આનાથી બિનજરૂરી ચિંતાઓ, ખોટા પોઝિટિવ  પરિણામો અને પ્રાથમિકતાઓ ચૂકી જવાની શક્યતા વધી શકે છે.”

વધુમાં ડૉ. સરાફ ભાર મૂકે છે કે “એનો અર્થ એ નથી કે ઓછા ખર્ચે સ્ક્રીનીંગ પેકેજો ખરાબ છે. તેઓ સામાન્ય લોકો માટે પરીક્ષણો સુલભ બનાવવામાં મદદ કરી શકે છે અને લોકોને તેમના સ્વાસ્થ્ય વિશે વિચારવા માટે પ્રોત્સાહિત કરી શકે છે.” જોકે વાસ્તવિક સમસ્યાઓ ત્યારે ઊભી થાય છે જ્યારે લોકો આ પેકેજોને યોગ્ય તબીબી તપાસના વિકલ્પ તરીકે જોવાનું શરૂ કરે છે.