જીવનશૈલી | ફેટી લીવરનું નિદાન એ પ્રશ્ન ઉભા કરી શકે છે કે લીવરમાં થતા ફેરફારોને કેટલી હદ સુધી ઉલટાવી શકાય છે. શું સુધારેલા આહાર, કસરત અને વજન ઘટાડા દ્વારા લીવર તેના સામાન્ય કદમાં પાછું આવી શકે છે? રિવર્સિબલ ફેટી લીવર કેટલું છે અને લીવરનું સ્વાસ્થ્ય રીસ્ટોર કરવા માટે શેના પર આધાર રાખે છે તે સમજવા માટે અમે ગ્લેનીગલ્સ હોસ્પિટલ પરલના હેપેટોલોજીના ડિરેક્ટર ડૉ. અમીત મંડોટ સાથે વાત કરી હતી.
શું ફેટી લીવર તેની સામાન્ય સાઈઝમાં પાછું આવશે?
ડૉ. મંડોટે કહ્યું કે “જો ફેટી લીવરને વહેલા ઓળખી કાઢવામાં આવે અને તેના મૂળ કારણોને દૂર કરવામાં આવે, તો લીવરની સ્થિતિમાં નોંધપાત્ર સુધારો થઈ શકે છે.”
લીવરમાં વધારાની ચરબી ઘટાડવાથી લીવરને સામાન્ય કદ અને કાર્યમાં પાછા ફરવામાં મદદ મળી શકે છે. વજન વ્યવસ્થાપન, હેલ્ધી ડાયટ અને નિયમિત શારીરિક કસરત જેવા જીવનશૈલીમાં ફેરફાર ઘણા લોકો માટે નોંધપાત્ર ફરક લાવી શકે છે.
જોકે, સ્વસ્થ થવાની શક્યતા વ્યક્તિએ વ્યક્તિએ અલગ અલગ હોય છે. “સ્વસ્થ થવાની શક્યતા લીવરની બીમારી કેટલી ગંભીર છે અને અન્ય કોમ્પ્લિકેશન પહેલાથી જ હાજર છે કે કેમ તેના પર આધાર રાખે છે.”
લીવર કેટલી ઝડપથી કે સંપૂર્ણપણે સારું થશે? કેવી રીતે ખબર પડશે?
હેપેટોલોજિસ્ટે સમજાવ્યું કે “લીવરમાં ચરબીનું પ્રમાણ, બળતરા અથવા ફાઇબ્રોસિસની હાજરી, શરીરનું વજન અને મેટાબોલિક સ્વાસ્થ્ય આ બધું પુનઃપ્રાપ્તિને પ્રભાવિત કરે છે.” ડાયાબિટીસ, ઉચ્ચ કોલેસ્ટ્રોલ અને ઇન્સ્યુલિન પ્રતિકાર જેવી સ્થિતિઓ પણ યકૃતમાં ચરબીના સંચયમાં ફાળો આપી શકે છે.
સ્મોકિંગ, અમુક દવાઓનો ઉપયોગ અને લીવરને અસર કરતા અન્ય રોગો પણ તેના માર્ગને અસર કરી શકે છે. ડૉ. મંડોટે જણાવ્યું કે “પ્રારંભિક સારવાર અને પ્રિવેંશન લીવરમાં ચરબી ઘટાડવામાં અને વધુ નુકસાન અટકાવવામાં મદદ કરી શકે છે.”
વજન ઘટાડવાથી કેટલી મદદ મળશે?
તેમણે જણાવ્યું કે “જે લોકો વધારે વજનવાળા અથવા મેદસ્વી છે, તેમનામાં સામાન્ય વજન ઘટાડાથી પણ લીવરની ચરબી ઘટાડવામાં અને મેટાબોલિક સ્વાસ્થ્ય સુધારવામાં મદદ મળી શકે છે.”શરીરના વજનના 5% જેટલું ઓછું વજન ઘટાડવાથી લીવરની ચરબી ઓછી થઈ શકે છે, અને વધુ વજન ઘટાડવાથી વધારાના ફાયદા થશે. જો કે, કાયમી ફેરફારો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું જોઈએ.
“વજન ઘટાડવું ધીમે ધીમે થવું જોઈએ અને ડાયટ અને કસરતમાં સતત ફેરફાર દ્વારા પ્રાપ્ત કરવું જોઈએ.” વજન ઘટાડવાના લક્ષ્યો દરેક વ્યક્તિના વર્તમાન વજન, હેલ્થ સ્ટેટ્સ અને ડૉક્ટરની ભલામણોના આધારે બદલાઈ શકે છે.
કયા ફેરફારો લીવરની ચરબી ઘટે?
ચરબીયુક્ત લીવરને નિયંત્રિત કરવામાં આહાર અને કસરત મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે. ખાંડવાળા પીણાં, શુદ્ધ કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ અને અલ્ટ્રા-પ્રોસેસ્ડ ખોરાક ઘટાડતો સંતુલિત આહાર લીવરમાં વધારાની ચરબી ઘટાડવામાં મદદ કરી શકે છે.
“એરોબિક કસરત અને શક્તિ તાલીમ સહિત નિયમિત શારીરિક પ્રવૃત્તિ, વજનમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કર્યા વિના પણ, લીવર અને મેટાબોલિક સ્વાસ્થ્યમાં સુધારો કરી શકે છે.” સ્વસ્થ વજન જાળવવું અને ડાયાબિટીસ, કોલેસ્ટ્રોલ અને હાઈ બ્લડ પ્રેશરને નિયંત્રિત કરવું પણ મહત્વપૂર્ણ છે. લીવર રોગ ધરાવતા લોકોએ દારૂના સેવન વિશે તેમના ડૉક્ટર સાથે વાત કરવી જોઈએ.
ફેટી લીવરમાં સુધારો થવામાં કેટલો સમય લાગે છે?
તેમણે કહ્યું કે “જીવનશૈલીમાં ફેરફાર સાથે, તમે અઠવાડિયાથી મહિનાઓમાં ફેરફારો જોવાનું શરૂ કરી શકો છો, પરંતુ આ વ્યક્તિએ વ્યક્તિએ બદલાય છે.” લીવરના કદમાં અથવા અન્ય પરીક્ષણ પરિણામોમાં કોઈ નોંધપાત્ર ફેરફાર થાય તે પહેલાં લીવર ચરબીનું લેવલ ઘટવાનું શરૂ થઈ શકે છે.
આ ફેરફારો વજન ઘટાડવા, ડાયટ, કસરત અને મેટાબોલિક રોગોના નિયંત્રણ પર આધાર રાખે છે. લીવરના સ્વાસ્થ્યમાં કોઈ ફેરફાર છે કે કેમ તેનું મૂલ્યાંકન કરવા માટે નિયમિત તબીબી ટેસ્ટની જરૂર છે.
જો ફેટી લીવર હોય તો શું લીવર હંમેશા સાઈઝમાં વધે છે?
એવું જરૂરી નથી કે એવું જ હોય. “ફેટી લીવર હંમેશા લીવરને મોટું કરતું નથી. કેટલાક લોકોના લીવરના સાઈઝમાં કોઈ ફેરફાર કર્યા વિના લીવરમાં ચરબીનું પ્રમાણ વધુ હોઈ શકે છે.” લીવરનું કદ ચરબીની માત્રા, બળતરા અને રોગના તબક્કાના આધારે બદલાઈ શકે છે. તેથી સામાન્ય સાઈઝનું લીવર હોવું એ સાબિતી નથી કે તમને ફેટી લીવર નથી.
“લીવરના સ્વાસ્થ્યનું મૂલ્યાંકન સામાન્ય રીતે સ્કેનિંગ અને જરૂરી બ્લડ ટેસ્ટના સંયોજન દ્વારા કરવામાં આવે છે, ફક્ત લીવરના કદને જોવાને બદલે.”
ફેટી લીવર ક્યારે વધુ ગંભીર બને છે?
જ્યારે વધારાની ચરબી સાથે લીવરના કોષોમાં બળતરા અને નુકસાન થાય છે ત્યારે સ્થિતિ વધુ ગંભીર બની જાય છે. આનું કારણ એ છે કે “સતત બળતરા સમય જતાં ફાઇબ્રોસિસ (ડાઘ) તરફ દોરી શકે છે.”
સ્થૂળતા, ડાયાબિટીસ, ઇન્સ્યુલિન પ્રતિકાર અને અન્ય મેટાબોલિક સમસ્યાઓ ધરાવતા લોકોમાં આ સ્થિતિ થવાની શક્યતા વધુ હોય છે. જો ફાઇબ્રોસિસ આગળ વધે છે, તો તે સિરોસિસ તરફ દોરી શકે છે. “સમયસર તપાસ અને કાળજી ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.”
એક મહિના માટે સવારે નાસ્તો ન કરો તો શરીરમાં કયા ફેરફારો થાય?
તેથી, જો ફેટી લીવરને વહેલા ઓળખી કાઢવામાં આવે અને તેના કારણોને દૂર કરવામાં આવે, તો નોંધપાત્ર સુધારો થઈ શકે છે. જોકે, લીવર સંપૂર્ણપણે સ્વસ્થ થઈ શકે છે કે નહીં તે રોગના તબક્કા અને લીવરમાં બળતરા કે ફાઇબ્રોસિસ થયો છે કે કેમ તેના પર આધાર રાખે છે.
