જીવનશૈલી | ઘણીવાર, જ્યારે લીવર કેન્સર અથવા લીવર ડેમેજ વિશે વાત કરવામાં આવે છે, ત્યારે મનમાં પહેલો વિચાર એ આવે છે કે તે ફક્ત દારૂ પીનારાઓને જ અસર કરે છે. આ માન્યતા સમાજમાં એટલી ઊંડી રીતે મૂળ ધરાવે છે કે જે કોઈ દારૂથી દૂર રહે છે તે પોતાને લીવર કેન્સરથી સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત માને છે. પણ શું આ સાચું છે?
પ્રખ્યાત લીવર સ્પેશિયાલિસ્ટ ડૉ. શિવકુમાર સરીનના મતે, આ માન્યતા અધૂરી અને ખતરનાક છે. ડૉ. સમજાવે છે કે આજે લીવર કેન્સરના દર્દીઓના મોટા ભાગે ક્યારેય દારૂને સ્પર્શ પણ કર્યો નથી. બદલાતી જીવનશૈલી, બિનઆરોગ્યપ્રદ ખાવાની આદતો અને કેટલીક ગંભીર બીમારીઓ ચૂપચાપ લીવરને નુકસાન પહોંચાડી રહી છે, અને લક્ષણો દેખાય ત્યાં સુધીમાં, રોગ પહેલાથી જ ઘણો આગળ વધી ગયો હોય છે.
દારૂ વગર પણ લીવર ખરાબ થઈ શકે?
ડૉ. સરીનના મતે દારૂ લીવર કેન્સરનું એક પરિબળ હોઈ શકે છે , પરંતુ તે એકમાત્ર કારણ નથી. બીજા ઘણા પરિબળો છે જે ધીમે ધીમે લીવર રોગનું કારણ બની રહ્યા છે.
ડાયાબિટીસ અને સ્થૂળતા જવાબદાર : ડાયાબિટીસ, ઉચ્ચ કોલેસ્ટ્રોલ અને પેટની ચરબી સીધી લીવરના સ્વાસ્થ્ય પર અસર કરે છે. ડૉ. સરીનના મતે, આજના લીવર કેન્સર જીવનશૈલી સંબંધિત રોગોનું પરિણામ બની રહ્યું છે.
હેપેટાઇટિસ બી અને સી જૂના પણ ખતરનાક વાયરસ : ભારતમાં લીવર કેન્સરના ઘણા કિસ્સાઓ હેપેટાઇટિસ બી અને સીના કારણે થાય છે. આ વાયરસ વર્ષો સુધી શરીરમાં રહે છે અને કોઈ પણ લક્ષણો દર્શાવ્યા વિના લીવરને નુકસાન પહોંચાડે છે. ઘણા લોકોને ખબર પણ હોતી નથી કે તેઓ ચેપગ્રસ્ત છે.
ફેટી લીવર સૌથી મોટો ખતરો : સ્થૂળતા, જંક ફૂડ અને શારીરિક પ્રવૃત્તિના અભાવને કારણે આજે નોન-આલ્કોહોલિક ફેટી લીવર ઝડપથી વધી રહ્યું છે. આ સ્થિતિ લીવરમાં ચરબી જમા થવાનું કારણ બને છે, જે બળતરા, સિરોસિસ અને લીવર કેન્સરનું કારણ પણ બની શકે છે. ડૉ. સરીન કહે છે કે ફેટી લીવર હવે એવા લોકોમાં પણ જોવા મળી રહ્યું છે જેઓ દારૂ પીતા નથી પરંતુ ખરાબ જીવનશૈલીનું પાલન કરે છે.
મોડું નિદાન સૌથી મોટી સમસ્યા : લીવર કેન્સરની સૌથી મોટી સમસ્યા એ છે કે તેના શરૂઆતના લક્ષણો ઘણીવાર હળવા હોય છે, જેમ કે થાક, ભૂખ ન લાગવી, વજન ઘટવું, અથવા પેટમાં ભારેપણું લાગવું. લોકો ઘણીવાર આ લક્ષણોને અવગણે છે અને જ્યારે રોગ વધુ ગંભીર બની જાય છે ત્યારે જ ડૉક્ટરને મળે છે.
બ્લેક કોફી કે દૂધ અને ખાંડ વાળી કોફી? સ્વાસ્થ્ય માટે કઈ સારી? એક્સપર્ટએ સરખામણી કરી જણાવ્યા ફાયદા ગેરફાયદા
લીવરનું રક્ષણ કેવી રીતે કરવું?
ડૉ. સરીન દારૂ ન પીવાની અથવા ખૂબ ઓછું પીવાની, વજન નિયંત્રણમાં રાખવાની, જંક અને તળેલા ખોરાકનું સેવન ઓછું કરવાની, ડાયાબિટીસ અને ફેટી લીવર માટે નિયમિત તપાસ કરાવવાની અને હેપેટાઇટિસ બી સામે રસી લેવાની સલાહ આપે છે. લીવર કેન્સર ફક્ત દારૂડિયાઓનો રોગ નથી, તે જીવનશૈલીનો રોગ બની રહ્યો છે. જો સમયસર લીવરના સ્વાસ્થ્ય પર ધ્યાન આપવામાં આવે તો આ ગંભીર રોગને મોટાભાગે અટકાવી શકાય છે.
