Raj Uddhav Thackeray Protest in Mumbai: મહારાષ્ટ્રના રાજકારણમાં રવિવારે મોટી રાજકીય ઘટના બની છે. શિવસેના (UBT) પ્રમુખ ઉદ્ધવ ઠાકરે અને મહારાષ્ટ્ર નવનિર્માણ સેના (મનસે) પ્રમુખ રાજ ઠાકરે લાંબા સમય પછી એક મોટા રાજકીય મુદ્દા પર એક મંચ પર સાથે દેખાયા. બંને નેતાઓએ મુંબઈમાં ચૂંટણી પંચ વિરુદ્ધ સંયુક્ત વિરોધ પ્રદર્શન કર્યું હતું અને મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારના રાજીનામાંની માંગ કરી હતી.
બંને પક્ષોનો આક્ષેપ છે કે ચૂંટણી પંચ જેવી બંધારણીય અને સ્વાયત્ત સંસ્થાની કામગીરીમાં કોઈ રાજકીય પ્રભાવ ન હોવો જોઈએ. મહારાષ્ટ્રમાં વિપક્ષની રાજનીતિની દ્રષ્ટિએ પણ આ રેલી મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. આ એક એવો સમય છે જ્યારે ભારતીય જનતા પાર્ટીને કેન્દ્રીય રાજકારણમાં સતત ટીકાનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે.
શ્રમિકોના હાથમાં માત્ર તિરંગો
ઉદ્ધવ ઠાકરે અને રાજ ઠાકરેની સંયુક્ત રેલી રવિવારે સવારે મુંબઈના ભાયખલામાં રિચર્ડસન એન્ડ ક્રુડાસ થી શરૂ થઈ હતી અને CSMT ખાતે BMC હેડક્વાર્ટર તરફ આગળ વધી હતી. આ વિરોદ પ્રદર્શનની સૌથી મહત્વની બાબત એ હતી કે બંને પક્ષોના કાર્યકરો તેમના પક્ષના ધ્વજ અને ચૂંટણી ચિહ્નો સાથે પહોંચ્યા ન હતા.
તેના બદલે કામદારોને માત્ર તિરંગો લાવવાની અપીલ કરવામાં આવી હતી. બંને નેતાઓએ આંદોલનને એક પક્ષના કાર્યક્રમને બદલે ચૂંટણી પંચની કામગીરી વિરુદ્ધ એક વિશાળ નાગરિક અને રાજકીય અભિયાન તરીકે રજૂ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો.
SIR ચૂંટણી પંચ સામેના વિરોધનું મુખ્ય કારણ
ચૂંટણી પંચ વિરુદ્ધ વિપક્ષની નારાજગીનું એક મુખ્ય કારણ સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) છે. આ મતદાર યાદીના વિશેષ સઘન સુધારાની પ્રક્રિયા છે, જે જૂન 2025માં બિહારથી શરૂ કરવામાં આવી હતી અને બાદમાં અન્ય રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં વિસ્તૃત કરવામાં આવી હતી.
વિપક્ષી દળોએ આરોપ લગાવ્યો છે કે મતદાર યાદીની ચકાસણી અને દસ્તાવેજોની પ્રક્રિયા દરમિયાન મોટી સંખ્યામાં મતદારોના નામ ડ્રાફ્ટ લિસ્ટ માંથી હટાવી દેવામાં આવ્યા હતા. જોકે, ચૂંટણી પંચે મતદાર યાદીને વધુ સચોટ બનાવવા અને પાત્ર મતદારોને સામેલ રાખવાની પ્રક્રિયા પર ભાર મૂક્યો છે. આ મુદ્દે વિપક્ષ અને ચૂંટણી પંચ વચ્ચે રાજકીય ટકરાવ સતત વધી રહ્યો છે.
મહારાષ્ટ્ર SIR યાદીમાંથી 2.07 કરોડ મતદારના નામ ગાયબ
મહારાષ્ટ્રમાં પણ વિપક્ષે SIR પ્રક્રિયા સામે ગંભીર સવાલો ઉભા કર્યા છે. 31 ઓગસ્ટે બહાર પાડવામાં આવેલી SIR ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદીમાં લગભગ 2.07 કરોડ મતદારોના નામ શામેલ નથી, જેમના એનરોલમેન્ટ ફોર્મ જમા કરવામાં આવ્યા ન હતા. આ સિવાય લગભગ 1.22 કરોડ મતદારોને નોટિસ આપવામાં આવી હતી.
કોંગ્રેસ અને અન્ય વિપક્ષી દળોએ આ અંગે ચૂંટણી પંચ પાસેથી પારદર્શિતા અને જવાબદારીની માંગ કરી છે. વિપક્ષ તેને ‘મત ચોરી’ જેવા આક્ષેપો સાથે જોડી રહ્યું છે, જ્યારે ચૂંટણી પંચની પ્રક્રિયાનો હેતુ મતદાર યાદીની ચકાસણી અને અપડેટ કરવાનો હોવાનું કહેવાય છે. આ વિવાદ હવે મહારાષ્ટ્રના રાજકારણમાં પણ મોટો મુદ્દો બની ગયો છે.
ચૂંટણી પંચના આંતરિક નિર્ણયો સામે સવાલો ઉભા થયા છે?
ચૂંટણી પંચની કામગીરી અંગેના અહેવાલે પણ રાજકીય ચર્ચાને વધુ તીવ્ર બનાવી દીધી છે. રિપોર્ટ અનુસાર, ચૂંટણી કમિશનર સુખબીર સિંહ સંધુ અને વિવેક જોશીએ છેલ્લા 10 મહિનામાં ઓછામાં ઓછા 14 વખત ચૂંટણી પંચના નામે લેવામાં આવેલા કેટલાક નિર્ણયો સામે વાંધો ઉઠાવ્યો હતો.
આ કેસો પશ્ચિમ બંગાળમાં નવા મતદાર ફોર્મ, મતદાર યાદી સંબંધિત સોફ્ટવેર અને મતદારોને લગતી અપીલ જેવા મુદ્દાઓ સાથે સંબંધિત હોવાનું જાણવા મળ્યું હતું. જો કે, ચૂંટણી પંચની પ્રક્રિયા અને આ ઘટનાક્રમ અંગે સંબંધિત અધિકારીઓની ભૂમિકા અંગે જુદા જુદા દાવાઓ કરવામાં આવ્યા છે. આ અહેવાલમાં નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયા અને પંચની અંદર પારદર્શિતા પર ચર્ચાને પણ તીવ્ર બનાવી છે.
निवडणूक आयोगाचा झोलझोल, ज्ञानेश कुमारची पोलखोल! https://t.co/LINrrIQdOW
— ShivSena – शिवसेना Uddhav Balasaheb Thackeray (@ShivSenaUBT_) October 4, 2026
શિવસેનાનું નામ અને ધનુષ દબાણ છે ઉદ્ધવ માટે મુદ્દો
ઉદ્ધવ ઠાકરે માટે ચૂંટણી પંચ સામેની આ લડાઈ માત્ર SIR સુધી મર્યાદિત નથી. તેના મૂળ 2022માં શિવસેનાના વિભાજન સુધી જાય છે. એકનાથ શિંદેની આગેવાની હેઠળના બળવા બાદ શિવસેના બે જૂથોમાં વહેંચાઈ ગઈ હતી. આ પછી ફેબ્રુઆરી 2023માં ચૂંટણી પંચે શિંદે જૂથને શિવસેનાનું નામ અને ધનુષ અને તીર ચૂંટણી પ્રતીક આપવાનો નિર્ણય કર્યો હતો. ઉદ્ધવ ઠાકરેએ આ નિર્ણય સામે સતત સવાલ ઉઠાવ્યા છે.
ચૂંટણી પંચના આ નિર્ણય બાદ ઉદ્ધવ જૂથે 2024ની લોકસભાની ચૂંટણી શિવસેના (UBT) અને ‘મશાલ’ ચૂંટણી ચિહ્ન સાથે લડી હતી. આવી સ્થિતિમાં હાલના વિરોધને પણ ઉદ્ધવ ઠાકરેની જૂની રાજકીય લડાઈ સાથે જોડવામાં આવી રહ્યા છે.
રાજ ઉદ્ધવ વચ્ચે નિકટતા વધી
રાજ ઠાકરે અને ઉદ્ધવ ઠાકરે એક મંચ પર એક સાથે આવવું આ સમગ્ર આંદોલનનો સૌથી મોટો રાજકીય સંદેશ માનવામાં આવે છે. બંને પિતરાઈ ભાઈઓ વચ્ચે લાંબા સમયથી રાજકીય અંતર છે, પરંતુ ચૂંટણી પંચના મુદ્દે તેમને ફરી એક સાથે લાવ્યા છે. રાજ ઠાકરેએ કહ્યું કે ભાજપ સહિત કોઈપણ રાજકીય પક્ષ આ આંદોલનમાં જોડાઈ શકે છે અને તેનો એજન્ડા માત્ર ચૂંટણી પંચને લગતા પ્રશ્નો સુધી મર્યાદિત છે.
રાષ્ટ્રવાદી કોંગ્રેસ પાર્ટી (શરદચંદ્ર પવાર)એ પણ આ વિરોધ પ્રદર્શનને સમર્થન આપ્યું છે. સુપ્રિયા સુલેએ સંયુક્ત રેલીને સમર્થન આપવાની જાહેરાત કરી હતી. તે જ સમયે, રાજકીય સંચાર વ્યૂહરચનાકાર અભિજિત દીપકેની સાથે સંકળાયેલા કોકરોચ જનતા પાર્ટી અભિયાને પણ લોકોને તિરંગો લઈને પ્રદર્શનમાં જોડાવાની અપીલ કરી હતી.
શું ઠાકરે બંધુ નવું રાજકીય સમીકરણ બનાવશે?
મહારાષ્ટ્રમાં આગામી લોકસભા અને વિધાનસભાની ચૂંટણી 2029માં યોજાવાની છે, તેથી આ રેલીની તાત્કાલિક ચૂંટણી અસર નક્કી કરવી મુશ્કેલ છે, પરંતુ રાજકીય દ્રષ્ટિકોણથી ઉદ્ધવ ઠાકરે અને રાજ ઠાકરે માટે એક સાથે આવવું જરૂરી છે. જો બંને પક્ષો ચૂંટણી પંચ, એસઆઈઆર અને મતદાર યાદી જેવા મુદ્દાઓ પર સંયુક્ત અભિયાન ચલાવે તો મહારાષ્ટ્રમાં વિપક્ષની રાજનીતિના નવા સમીકરણો બની શકે છે.
ખાસ કરીને, ઠાકરે પરિવારના બે રાજકીય પ્રવાહો એક સાથે આવવાની અસર મરાઠી રાજકારણમાં જોઈ શકાય છે. હવે મોટો સવાલ એ છે કે શું ચૂંટણી પંચ વિરુદ્ધ આ સંયુક્ત આંદોલન આગામી દિવસોમાં એક મોટું રાજકીય અભિયાનમાં ફેરવાઈ જશે અને શું ઉદ્ધવ-રાજ ઠાકરેની આ એકતા 2029ની ચૂંટણી સુધી ટકી રહેશે?
