બુંદી નગરમાં આવેલા આ ભવ્ય ગઢનું નિર્માણ લગભગ 14મી સદીના મધ્યકાળમાં રાજપૂત શાસકો દ્વારા કરવામાં આવ્યું હોવાનું માનવામાં આવે છે. રાજા અજયપાલ ચૌહાણના સમયમાં રાવ સિંહ બારે આ કિલ્લાની રચનાને આકાર આપ્યો હતો. રાજસ્થાનના પ્રારંભિક કિલ્લાઓમાં ગણાતા આ ગઢે રાજપૂતોની અંદરની લડાઈઓથી લઈને મુસ્લિમ સૈનિકોએ કરેલા આક્રમણો અને બાદમાં બ્રિટિશ શાસન દરમિયાન થયેલી અથડામણો બધાનો ઈતિહાસ નિહાળ્યો છે. સતત યુદ્ધો અને રાજકીય ફેરફારોને કારણે જૂના બુંદી રાજ્યનું ભૂગોળીય સ્વરૂપ બદલાતું ગયું, 1264માં કોટા તેના એક ભાગરૂપે ઉભર્યો અને 1838માં ઝાલાવાડ અલગ પ્રાંત તરીકે અસ્તિત્વમાં આવ્યો. 1 / 7
‘તારાગઢ’ નામ પાછળની માન્યતા અનુસાર, આ ગઢ રાત્રે આકાશમાં ઝળહળતા તારાઓ જેટલો તેજસ્વી અને ઊંચાઈ ધરાવતો લાગે છે. ટેકરી પર ઊભેલો આ કિલ્લો દૂરથી તારાની આકૃતિ જેવો દેખાય છે, તેથી લોકોએ તેને પ્રેમથી ‘તારાઓનો ગઢ’ અથવા ‘તારાગઢ’ તરીકે ઓળખાવવાનું શરૂ કર્યું. ( Credit: Getty Photos )
2 / 7
એક ઊંચી ઢાળ ચઢીને આપણે તારાગઢ કિલ્લાના મુખ્ય દ્વાર સુધી પહોંચીએ છીએ, જ્યાં પ્રવેશદ્વાર હાથીઓની સુંદર કોતરણીથી સજાયેલું જોવા મળે છે. મધ્યયુગીન સમયમાં આ જ માર્ગ પરથી રાજાઓ પોતાની રથ અથવા ગાડીઓમાં બેઠા મહેલ સુધી પહોંચતા હતા. ( Credit: Getty Photos )
3 / 7
આજે તારાગઢ કિલ્લો હરિયાળી ટેકરીઓ અને જંગલી પ્રકૃતિ વચ્ચે એકાંતમાં ઉભો છે, પરંતુ લાંબા સમયથી થઇ રહેલી અવગણનાની અસર તેના પર સ્પષ્ટ રીતે દેખાય છે. કોટાથી લગભગ 39 કિમી દૂર સ્થિત આ ગઢનું નિર્માણ 1354 આસપાસ થયું હતું. ઊંચો ઢાળ પર આવેલી તેની રચનામાં પ્રવેશ માટે ત્રણ મુખ્ય દ્વાર લક્ષ્મી પોળ, ફૂટા દરવાજા અને ગગુડી કા ફાટક બનાવવામાં આવ્યા હતા. 13મી–14મી સદી દરમિયાન ઊભા કરાયેલા આ દ્વાર આજે તિરાડો અને અને મોટાભાગે ખંડેર હાલતમાં છે. પોતાના તેજસ્વી સમયામાં આ ‘સ્ટાર કિલ્લો’ તેની ગુપ્ત સૂરંગો માટે જાણીતો હતો, પરંતુ હાલ આ રસ્તાઓ બંધ પડી ગયા છે અને તેમની રચનાના કોઈ નકશા ઉપલબ્ધ ન હોવાથી તેમના નિશાન શોધવા પણ અત્યંત મુશ્કેલ છે. ( Credit: Getty Photos )
4 / 7
તારાગઢ કિલ્લો તેના સુવર્ણ યુગમાં ટેકરીને આરપાર કરતી ગુપ્ત સૂરંગો માટે વિશેષ પ્રસિદ્ધ હતો. કહેવાય છે કે યુદ્ધ દરમ્યાન પરાજયની શક્યતા ઊભી થાય ત્યારે રાજા અને તેમના સૈનિકો આ સૂરંગોની મદદથી સુરક્ષિત રીતે બહાર નીકળી શકતા. કિલ્લાની ડિઝાઇનમાં અનેક ટનલ સમાવવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ તેમના વિશે કોઈ અધિકૃત ઐતિહાસિક નોંધો ઉપલબ્ધ નથી, તેથી આજ સુધી પણ તેમની ચોક્કસ રચના રહસ્યમય જ છે. સમયની સાથે મોટાભાગની સૂરંગો ધરાશાયી થઇ કાટમાળથી ઢંકાઈ ગઈ છે, જેના કારણે હાલ એ માર્ગોમાં પ્રવેશ કરવો શક્ય નથી. ( Credit: Getty Photos )
5 / 7
તારાગઢ કિલ્લાનો સૌથી પ્રસિદ્ધ હિસ્સો તેના વિશાળ યુદ્ધભૂમિ તરીકે ઓળખાતો 16મી સદીનો ભીમ બુર્જ છે. આ મજબૂત બુર્જ પર એક સમયમાં ‘ગર્ભ ગુંજમ’ નામની પ્રચંડ તોપ સ્થાપિત હતી, જેને તેના ગર્જન જેવા ધડાકાઓ માટે ઓળખવામાં આવતો, માનો કિલ્લાના અંતરાળમાંથી ગર્જના સંભળાતી હોય. ( Credit: Getty Photos )
6 / 7
તારાગઢ કિલ્લાનું નિર્માણ આસપાસના વિસ્તારમાં મળતા કઠણ અને લીલા રંગના સર્પ પથ્થરથી કરવામાં આવ્યું હતું. આ ખાસ પથ્થર પર સૂક્ષ્મ કોતરણી કરવી મુશ્કેલ હોવાથી, કિલ્લાની ભીંતોમાં શિલ્પોની સંખ્યા ઓછી અને ચિત્રકલાનું પ્રમાણ વધારે જોવા મળે છે. અહીં રચાયેલા ભીતિચિત્ર ભારતીય દરબારી ચિત્રશૈલીના પ્રાચીન અને ઉત્તમ ઉદાહરણ માનવામાં આવે છે. સમયની અસરથી ઘણા ચિત્રો ધીમે ધીમે ઝાંખા પડી ગયા છે અને બારીઓમાં લાગેલા રંગીન કાચ પણ હવે તૂટફૂટની સ્થિતિમાં છે. ( આ માહિતી વિવિધ ઐતિહાસિક તથ્યો અને સંશોધનો પર આધારિત છે. વિગતવાર માહિતી માટે, ઇતિહાસના પ્રમાણભૂત ગ્રંથો અને સંશોધનોનો અભ્યાસ કરવો ઉચિત રહેશે.) ( Credit: Getty Photos )
7 / 7
Tv9 ગુજરાતી પર શહેર, નામ પાછળના ઈતિહાસની જાણકારી નિયમિત પ્રકાશિત કરવામાં આવે છે. તો તમારે પણ ઈતિહાસના વધુ સમાચાર વાંચવા માટે અહીં ક્લિક કરો.
