Uri Surgical strike : દસ વર્ષ પહેલાં 28-29 સપ્ટેમ્બરની રાત્રે, ભારતીય સેનાએ નિયંત્રણ રેખા (LoC) પાર કરીને તેનો પહેલો સંકલિત સર્જિકલ સ્ટ્રાઈક કર્યો હતો. તેને હવે 10 વર્ષ પૂર્ણ થયા છે. 18 સપ્ટેમ્બરના રોજ ઉરી નજીક આર્મી બ્રિગેડ હેડક્વાર્ટર પર થયેલા આતંકવાદી હુમલાના જવાબમાં આ ઓપરેશન હાથ ધરવામાં આવ્યું હતું, જેમાં 19 સૈનિકો શહીદ થયા હતા. આર્મી પેરા (સ્પેશિયલ ફોર્સીસ) ટીમોએ LoC પાર ઉડાન ભરી અને આર્ટિલરી ફાયરની આડમાં, પીર પંજાલ રેન્જના ઉત્તર અને દક્ષિણમાં સાત આતંકવાદી લોન્ચપેડને નિશાન બનાવ્યા, જેમાં 35-50 આતંકવાદીઓ માર્યા ગયા.
સૈનિકો શસ્ત્રો, રોકેટ લોન્ચર, ફ્લેમથ્રોવર્સ અને ગ્રેનેડથી સજ્જ હતા. જોકે સેનાએ અગાઉ સરહદ પાર કામગીરી હાથ ધરી હતી, આ પહેલી વાર હતું જ્યારે તેણે જાહેરમાં ‘સર્જિકલ સ્ટ્રાઈક’ કરવાનો સ્વીકાર કર્યો.
10 વર્ષમાં કયા ફેરફારો થયા છે?
સંરક્ષણ અધિકારીઓએ ધ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસને જણાવ્યું હતું કે દસ વર્ષ પછી, આતંકવાદ વિરોધી કામગીરી, સરહદ પારના હુમલાઓ અને જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં સુરક્ષા પરિસ્થિતિમાં નોંધપાત્ર ફેરફાર થયો છે. “ઉદાહરણ તરીકે, ખીણ 2016-18 કરતાં ઘણી શાંત છે, પરંતુ ખતરાની સ્થિતિ વધુ વિખરાયેલી છે, તેને ટ્રેક કરવી મુશ્કેલ છે અને જમ્મુ ક્ષેત્રના મુશ્કેલ ભૂપ્રદેશમાં કેન્દ્રિત છે,”.
સરકારી માહિતી અનુસાર 2016 માં 322 આતંકવાદી ઘટનાઓ નોંધાઈ હતી, જેમાં 150 આતંકવાદીઓ અને 82 સુરક્ષા કર્મચારીઓ માર્યા ગયા હતા. તેની તુલનામાં 2025 માં આતંકવાદ સંબંધિત 12 ઘટનાઓ બની હતી, જેમાં 16 સુરક્ષા કર્મચારીઓના મોત થયા હતા.
ACLED (આર્મ્ડ કોન્ફ્લિક્ટ લોકેશન એન્ડ ઇવેન્ટ ડેટા), એક સ્વતંત્ર, બિન-લાભકારી સંસ્થા જે સંઘર્ષનું નિરીક્ષણ કરે છે અને ભૌગોલિક રીતે કટોકટીઓનું નકશાકરણ કરે છે, તે કહે છે કે 2025 માં, J&Ok માં 60% થી વધુ હિંસક આતંકવાદી પ્રવૃત્તિઓ જમ્મુ વિભાગમાં થઈ હતી, જે 2018 માં 5% હતી. આ સંગઠન આ માટે જમ્મુ ક્ષેત્રના મુશ્કેલ જંગલી અને પર્વતીય ભૂપ્રદેશ અને 2020-21 ભારત-ચીન સરહદ કટોકટી પછી સૈનિકોની તૈનાતીમાં ફેરફારને આભારી છે.
2016 માં બળવાખોરી પ્રચલિત હતી
બીજા અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે, “2016 માં, શહેરી/અર્ધ-શહેરી વિસ્તારોમાં બળવાખોરી પ્રચલિત હતી, જેમાં પથ્થરમારો અને સ્થાનિક લોકો આતંકવાદી સંગઠનોમાં જોડાતા હતા. હવે, નાના જૂથો જંગલો અને પર્વતોમાંથી પસાર થાય છે, ઘણીવાર લાંબા સમય સુધી તેમની પ્રવૃત્તિઓ ચલાવે છે અને તેમને ખબર પણ પડતી નથી.”
તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું હતું કે 2019 માં J&Ok માંથી કલમ 370 નાબૂદ કરવી અને કાશ્મીરમાં મોટી સંખ્યામાં સુરક્ષા દળોની તૈનાતી આ પરિવર્તનના પરિબળો હતા. વધુમાં, વ્યાપક પેટ્રોલિંગ અને દેખરેખ દ્વારા સ્થાનિકો અને આતંકવાદીઓ વચ્ચેના સંપર્કમાં ઘટાડો થવાથી તેઓ તેમના છુપાયેલા સ્થળો અથવા ઊંચા પર્વતીય પ્રદેશો સુધી મર્યાદિત થઈ ગયા છે.
બળવાખોરી વિરોધી કામગીરીના સંદર્ભમાં, શંકાસ્પદ વિસ્તારોમાં ઘેરાબંધી અને શોધ કામગીરી કરવા માટે અગાઉ સુરક્ષા દળોની મોટી ટુકડીઓ તૈનાત કરવામાં આવતી હતી, પરંતુ અભિગમ બદલાઈ ગયો છે.
લશ્કરી કામગીરી હવે વધુને વધુ ગુપ્ત માહિતી આધારિત બની રહી છે, જેમાં ઓછા સૈનિકો અને વધુ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને ચોક્કસ વિસ્તારોને લક્ષ્ય બનાવવામાં આવે છે.
એક અધિકારીએ સમજાવ્યું કે જ્યારે માનવ ગુપ્ત માહિતી અને આતંકવાદી સંદેશાવ્યવહારની રેડિયો ફ્રીક્વન્સીઝને ટ્રેક કરવા અગાઉ પ્રાથમિક ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવતું હતું, ત્યારે યુએવી (ડ્રોન) ના વ્યાપક ઉપયોગથી હવે આ પ્રક્રિયાનો વિસ્તાર થયો છે.
આ પ્રદેશમાં કામ કરી ચૂકેલા એક અધિકારીએ કહ્યું, “સેટેલાઇટ છબીઓની પણ વધુ ઍક્સેસ છે. માનવ ગુપ્ત માહિતી એકત્રિત કરવાના મહત્વને સંપૂર્ણપણે અવગણી શકાય નહીં, જેમ કે પીર પંજાલની દક્ષિણમાં અનેક હુમલાઓ પછી દર્શાવવામાં આવ્યું હતું.”
વિવિધ એજન્સીઓ (પછી ભલે તે એક જ અંદર હોય કે બહુવિધ એજન્સીઓમાં) વચ્ચે સંકલન અને માહિતી શેરિંગમાં પણ સુધારો કરવામાં આવ્યો છે, જે વાસ્તવિક સમયની ગુપ્ત માહિતીની ઉપલબ્ધતાને વેગ આપે છે.
બળવાખોરી વિરોધી ગ્રીડને મજબૂત બનાવવું
આ સાથે, દિવસ અને રાત ભૂપ્રદેશ કબજે કરવામાં આવી રહ્યું છે અને બળવાખોરી વિરોધી ગ્રીડને મજબૂત બનાવવામાં આવી રહી છે. તૈનાતી પેટર્નમાં પણ ફેરફારો કરવામાં આવી રહ્યા છે. સેના, ખાસ કરીને રાષ્ટ્રીય રાઇફલ્સ, ઐતિહાસિક રીતે જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં બળવાખોરી વિરોધી કામગીરીનો મોટો બોજ ઉઠાવી રહી છે.
પહેલગામ આતંકવાદી હુમલા અને ઓપરેશન સિંદૂર પછી, સર્વેલન્સ ડ્રોન અને કાઉન્ટર-ડ્રોન ક્ષમતાઓમાં વધુ વધારો કરવામાં આવ્યો છે, અને સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાં કામચલાઉ ઓપરેટિંગ બેઝ સ્થાપિત કરવામાં આવ્યા છે.
ભૂતપૂર્વ ઉત્તરી આર્મી કમાન્ડર લેફ્ટનન્ટ જનરલ ડી.એસ. હુડા (નિવૃત્ત) એ 2016 ના ભૂમિ-આધારિત સર્જિકલ સ્ટ્રાઈકથી 2019 ના બાલાકોટ હવાઈ હુમલા અને મે 2025 માં ઓપરેશન સિંદૂરમાં સંકલિત કામગીરી તરીકે પરિવર્તન સમજાવ્યું. તેમણે આર્મી કમાન્ડર તરીકે 2016 ના સર્જિકલ સ્ટ્રાઈકનું નિરીક્ષણ કર્યું.
આ પણ વાંચોઃ- SIR પ્રક્રિયા વચ્ચે ECINet સામે સવાલ, મહારાષ્ટ્રના ચૂંટણી કમિશનરે 4 ફેરફારની માંગણી કરી, EROની સત્તાનો શું છે મામલો
તેમણે કહ્યું કે, સૈનિકો માટે સુધારેલા સાધનો ઉપરાંત, સૌથી મોટા સુધારાઓમાંનો એક સર્વેલન્સ અને ગુપ્ત માહિતી એકત્રિત કરવાની રચના છે. જો કે, તેમણે ચેતવણી આપી હતી કે આ સુધારાઓ સાથે પરિસ્થિતિમાં વધારો થવાનું જોખમ વધે છે. “આ ઓપરેશન સિંદૂર દરમિયાન જોવા મળ્યું હતું,” તેમણે કહ્યું. “ભવિષ્ય માટે આ ધ્યાનમાં રાખવું પડશે.”
