CBSE OSM Controversy: How Did Vedant, Sarthak, and Nisarg Increase Questions : દેશના સૌથી મોટા શિક્ષણ બોર્ડમાંથી એક સીબીએસઈ હાલના દિવસોમાં પોતાની નવી ઓન-સ્ક્રીન માર્કિંગ (OSM) સિસ્ટમને લઈને વિવાદોના કેન્દ્રમાં છે. આ સમગ્ર બાબતની સૌથી રસપ્રદ બાબત એ છે કે આ સવાલો કોઈ રાજકીય પક્ષ, સંગઠન કે મોટી સંસ્થાએ નહીં પરંતુ ત્રણ યુવાન વિદ્યાર્થીઓ વેદાંત શ્રીવાસ્તવ, સાર્થક સિદ્ધાંત અને નિસર્ગ અધિકારીએ ઉઠાવ્યા છે.
આ ત્રણેય યુવાનોના દાવાઓ અને ખુલાસાઓએ મૂલ્યાંકન પ્રક્રિયાની પારદર્શિતા, ડિજિટલ સુરક્ષા અને સરકારી ટેન્ડરિંગ પ્રક્રિયા વિશે રાષ્ટ્રીય ચર્ચા શરૂ કરી છે. આ ઘટના તે વાતનું ઉદાહરણ બનીને સામે આવ્યો છે કે આજની યુવા પેઢી સોશિયલ મીડિયા, ડેટા વિશ્લેષણ અને તકનીકી જ્ઞાન દ્વારા સંસ્થાઓ પાસેથી જવાબદારીની માંગ કરી રહી છે.
વેદાંત શ્રીવાસ્તવે ઉત્તર પુસ્તિકાનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો
આ વિવાદની શરૂઆત 17 વર્ષીય વિદ્યાર્થી વેદાંત શ્રીવાસ્તવથી થઈ હતી. વેદાંતે સીબીએસઈની પુનઃમૂલ્યાંકન પ્રક્રિયા હેઠળ પોતાની ઉત્તરવહીની ચકાસણી માટે અરજી કરી હતી.
વેદાંતે આરોપ લગાવ્યો હતો કે ચકાસણી દરમિયાન તેને આપવામાં આવેલી ઉત્તર પુસ્તિકા તેની નહીં પરંતુ અન્ય વિદ્યાર્થીની ફિઝિક્સની કોપી હતી. તેણે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ એક્સ પર કથિત ભૂલના સ્ક્રીનશોટ અને દસ્તાવેજો શેર કર્યા હતા, જે પછી આ મામલો ઝડપથી વાયરલ થયો હતો.
આ દાવાથી બોર્ડની ઉત્તર પુસ્તિકા વ્યવસ્થાપન અને ચકાસણી પ્રણાલીની વિશ્વસનીયતા અંગે પ્રશ્નો ઉભા થયા હતા. સોશિયલ મીડિયા પર મોટી સંખ્યામાં વિદ્યાર્થીઓ અને વાલીઓએ આ ઘટના અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી અને મૂલ્યાંકન પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતાની માંગ કરી હતી.
નિસર્ગ અધિકારીએ સાયબર સિક્યોરિટીની ખામીઓનો પર્દાફાશ કર્યો
વેદાંતે મૂલ્યાંકન પ્રક્રિયાની ચોકસાઈ પર સવાલ ઉઠાવ્યા હતા. જ્યારે 19 વર્ષીય એથિકલ હેકર નિસર્ગ અધિકારીએ સીબીએસઈની ડિજિટલ સિક્યોરિટી સિસ્ટમને પડકારી હતી.
નિસર્ગે દાવો કર્યો છે કે તેમણે સીબીએસઈના ઓનલાઇન માર્કિંગ પોર્ટલમાં ગંભીર સુરક્ષા ખામીઓ ઓળખી કાઢી હતી. તેના જણાવ્યા મુજબ આ કમજોરીનો ફાયદો ઉઠાવીને સંવેદનશીલ પરીક્ષા ડેટા સુધી પહોંચ સંભવ બની શકતી હતી.
નિસર્ગે કહ્યું કે તેણે એક જવાબદાર નાગરિક તરીકે પ્રથમ સંબંધિત અધિકારીઓને આ અંગે જાણ કરી હતી. જોકે સમયસર કાર્યવાહી ન કરવામાં આવી હોવાના અહેવાલ મળતાં તેઓએ આ મુદ્દો સોશિયલ મીડિયા પર સાર્વજનિક કર્યો હતો.
આ મામલો પ્રકાશમાં આવ્યા બાદ સીબીએસઈએ સ્વીકાર્યું હતું કે પોર્ટલમાં કેટલીક તકનીકી નબળાઈઓ હતી, જેને પાછળથી સુધારવામાં આવી હતી. બોર્ડે એમ પણ કહ્યું હતું કે સિસ્ટમ સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત છે અને કોઈ મહત્વપૂર્ણ ડેટા સાથે ચેડા કરવામાં આવ્યા નથી.
સાર્થક સિદ્ધાંત ઓએસએમ ટેન્ડર પ્રક્રિયા પર સવાલ ઉભા કર્યા
સીબીએસઈ ઓએસએમ વિવાદનું ત્રીજું અને સૌથી વધુ ચર્ચિત પાસું 18 વર્ષીય સાર્થક સિદ્ધાંતની તપાસમાં બહાર આવ્યું છે. સાર્થકે ઓન-સ્ક્રીન માર્કિંગ સિસ્ટમ (ઓએસએમ) સાથે સંકળાયેલા ટેન્ડર દસ્તાવેજોનો અભ્યાસ કર્યો અને સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ એક્સ પર વિગતવાર વિશ્લેષણ શેર કર્યું હતું. તેણે દાવો કર્યો હતો કે ટેન્ડરની કેટલીક શરતો કથિત રીતે એક વિશેષ કંપની ‘COEMPT’ ને ફાયદો પહોંચાડનારી માલુમ પડે છે.
‘ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનને બચાવવાનો પ્રયત્ન’, CBSE મામલામાં રાહુલ ગાંધી-કેજરીવાલનો મોદી સરકાર પર પ્રહાર
સાર્થકે દસ્તાવેજો અને તથ્યોના આધારે સવાલ ઉઠાવ્યો કે ટેન્ડર પ્રક્રિયા સંપૂર્ણપણે નિષ્પક્ષ અને પ્રતિસ્પર્ધાત્મક છે. તેની પોસ્ટ્સ અને અહેવાલો ઝડપથી વાયરલ થયા હતા, અને બાદમાં મીડિયા સંસ્થાનોએ પણ આ મુદ્દાને પ્રમુખતાથી ઉઠાવ્યો હતો.
રસપ્રદ વાત એ છે કે સાર્થક માત્ર સોશિયલ મીડિયા પૂરતું મર્યાદિત ન હતો. તેણે સાર્વજનિક રીતે ઉપલબ્ધ દસ્તાવેજો અને તથ્યોના આધારે મીડિયા સાથે પણ વાત કરી હતી, જેના કારણે આ મામલો વધારે ચર્ચામાં આવ્યો હતો.
યુવાનોની ડિજિટલ સક્રિયતાનું નવું ઉદાહરણ
વેદાંત, નિસર્ગ અને સાર્થકની કહાની એક મોટા પરિવર્તન તરફ નિર્દેશ કરે છે. અગાઉ જ્યાં વિદ્યાર્થીઓ પોતાની સમસ્યાઓને લઈને વિરોધ પ્રદર્શન અથવા આવેદનનો માર્ગ અપનાવતા હતા. જ્યારે આજની પેઢી ડેટા, ટેક્નોલોજી, સાયબર રિસર્ચ અને સોશિયલ મીડિયાના માધ્યમથી જવાબ માંગી રહી છે.
ત્રણેય યુવાનોએ અલગ-અલગ ક્ષેત્રો મૂલ્યાંકન પ્રક્રિયા, સાયબર સુરક્ષા અને ટેન્ડરિંગ સિસ્ટમ સંબંધિત પ્રશ્નો ઉભા કર્યા હતા, પરંતુ તેમનો ઉદ્દેશ એક જ હતો કે જવાબદારી અને પારદર્શિતા.
આ કેસ શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે?
સીબીએસઈ દર વર્ષે લાખો વિદ્યાર્થીઓની પરીક્ષાઓનું આયોજન કરે છે. આવી સ્થિતિમાં ઉત્તરવહીઓની સુરક્ષા, ડિજિટલ પોર્ટલની મજબૂતી, મૂલ્યાંકન વ્યવસ્થાની નિષ્પક્ષતા આ બધા જ મહત્વપૂર્ણ વિષયો છે.
CBSE ચેરમેન અને સેક્રેટરી બદલાયા, માર્કિંગ સિસ્ટમની સમીક્ષા માટે કમિટીની રચના, જાણો વિદ્યાર્થીઓ પર શું થશે અસર
વેદાંત શ્રીવાસ્તવનો ઉત્તરવહી વિવાદ, નિસર્ગ અધિકારીની સાયબર સિક્યોરિટી ચેતવણીઓ અને સાર્થક સિદ્ધાંતની ટેન્ડર પ્રક્રિયા પર કરેલ તપાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે ટેક્નોલોજીક રીતે સભાન યુવાનો પણ મોટી સંસ્થાઓની કામગીરીની સમીક્ષા કરી શકે છે.
આ જ કારણ છે કે સીબીએસઇ ઓએસએમ વિવાદ હવે માત્ર વહીવટી મુદ્દો નથી, પરંતુ તે પારદર્શિતા, ડિજિટલ સુરક્ષા અને સંસ્થાકીય જવાબદારી પર રાષ્ટ્રીય ચર્ચાનો વિષય બની ગયો છે.
