12 months Finish 2025, Supreme Court docket 10 Huge Judgements : વર્ષ 2025માં, સુપ્રીમ કોર્ટે ઘણા ઐતિહાસિક ચુકાદા આપ્યા છે. આ નિર્ણયોની સરકાર, નાગરિકો અને સમાજ પર ઘણી ઉંડી અસર પડી હતી. આ નિર્ણયો બંધારણીય અધિકારો, જાહેર સલામતી, સામાજિક ન્યાય અને પર્યાવરણીય સંરક્ષણ જેવા મુદ્દાઓ સાથે જોડાયેલા છે. ચાલો 2025ના સુપ્રીમ કોર્ટના 10 સૌથી મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયો પર એક નજર કરીએ જેણે શાસન, નાગરિક અધિકારો અને જાહેર નીતિ પર અમીટ છાપ છોડી છે.
રાષ્ટ્રપતિ અને રાજ્યપાલ બિલને મંજૂરી આપવાની સમયમર્યાદા માટે બંધાયેલા નથી
નવેમ્બર 2025માં, સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટતા કરી હતી કે રાષ્ટ્રપતિ અને રાજ્યપાલ બિલને મંજૂરી આપવા માટે ચોક્કસ સમયમર્યાદા માટે બંધાયેલા હોઈ શકે નહીં. આ કેસમાં પાંચ જજોની બંધારણીય બેન્ચે કહ્યું હતું કે રાષ્ટ્રપતિ કે રાજ્યપાલના નિર્ણયોની તાત્કાલિક ન્યાયિક સમીક્ષા કરી શકાય નહીં. જો કોઈ વિવાદ હોય, તો કોર્ટ ત્યારે જ હસ્તક્ષેપ કરી શકે છે જ્યારે બિલ પહેલાથી જ કાયદો બની ગયો હોય.
તામિલનાડુના રાજ્યપાલ પદના કેસમાં અગાઉની બે જજોની ખંડપીઠે સૂચન કર્યું હતું કે, રાજ્ય વિધાનસભા દ્વારા પસાર કરાયેલા બિલને મંજૂરી આપવા માટે સમયમર્યાદા હોવી જોઈએ. સુપ્રીમ કોર્ટે આને ફગાવી દીધું હતું અને કહ્યું હતું કે તે જરૂરી નથી.
રખડતા કૂતરા માટે વ્યવસ્થા
નવેમ્બર 2025માં, સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું હતું કે રખડતા કૂતરાઓને શાળાઓ, હોસ્પિટલો, બસ સ્ટેન્ડ, રમતના મેદાનો અને રેલ્વે સ્ટેશનો જેવા સ્થળોએથી દૂર કરવા જોઈએ અને વિશેષ આશ્રયસ્થાનોમાં મોકલવા જોઈએ. કોર્ટે એમ પણ કહ્યું હતું કે કૂતરાઓને બાંધવા અને વંધ્યીકરણ (જન્મ નિયંત્રણ) નિયમો અનુસાર થવું જોઈએ. આ કૂતરાઓ અને લોકો બંનેની સલામતી જાળવશે.
ગ્રીન ફટાકડા ફોડવાની મંજૂરી
ઓક્ટોબર 2025માં, સુપ્રીમ કોર્ટે દિલ્હી અને આસપાસના શહેરોમાં ઇકો ફ્રેન્ડલી ગ્રીનફટાકડાના વેચાણ અને ફોડવાની મંજૂરી આપી હતી. શિયાળામાં તીવ્ર પ્રદૂષણને કારણે કોર્ટે અગાઉ લાદવામાં આવેલા કડક પ્રતિબંધોમાં છૂટછાટ આપી હતી. 18 થી 21 ઓક્ટોબર સુધી ફટાકડા ફોડી શકાય છે. 20 ઓક્ટોબરે દિવાળી હતી અને કોર્ટે નિર્ણય લીધો હતો કે સવારે 6 થી 7 વાગ્યા સુધી અને સાંજના 6 થી 10 વાગ્યા સુધી ફટાકડા ફોડવા જોઈએ.
નિઠારી હત્યા કેસમાં નોકર નિર્દોષ જાહેર
નવેમ્બર 2025 માં, સુપ્રીમ કોર્ટે ઘરેલું નોકર સુરેન્દ્ર કોલીને નિર્દોષ જાહેર કર્યો હતો. જેને પહેલા “નિઠારીનો રાક્ષસ” કહેવામાં આવતો હતો. કોર્ટે તેને તાત્કાલિક મુક્ત કરવાનો આદેશ પણ આપ્યો હતો. આ નિર્ણય સાથે લગભગ 20 વર્ષ જૂના આ કેસનો અંત આવ્યો છે. કોલી અને તેના માલિક ઉદ્યોગપતિ મોહિન્દર સિંહ પંધેરને 2005-2006માં નોઈડામાં નિઠારી હત્યા સંબંધિત તમામ આરોપોમાંથી નિર્દોષ જાહેર કરવામાં આવ્યા હતા. કોર્ટે પ્રક્રિયામાં નબળા પુરાવા અને છટકબારીઓ ટાંકી હતી.
ઓનર કિલિંગના કેસમાં સજા યથાવત
એપ્રિલ 2025માં, સુપ્રીમ કોર્ટે કન્નગી-મુરુગેસન ઓનર કિલિંગ કેસમાં દોષિતોની સજાને યથાવત રાખી હતી. સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે ઓનર કિલિંગ માટે કડક સજા જરૂરી છે. જુલાઈ 2003માં એક કોર્ટે તામિલનાડુમાં એક યુવાન દંપતીની નિર્દયતાથી હત્યા કરવા બદલ 11 લોકોની સજાને યથાવત રાખી હતી. સુપ્રીમ કોર્ટે મદ્રાસ હાઈકોર્ટના જૂન 2022ના ચુકાદામાં દખલ કરી ન હતી. આ કેસમાં બે પોલીસ અધિકારીઓ પણ દોષી સાબિત થયા હતા. પીડિતો, મુરુગેસન અને કન્નગી બંનેની ઉંમર લગભગ 20 વર્ષની હતી અને ગ્રામજનોના ટોળાની સામે ઝેર આપવામાં આવ્યું હતું.
અનામત કેટેગરીના ઉમેદવારો અને ભરતીના નિયમો
સપ્ટેમ્બર 2025માં, સુપ્રીમ કોર્ટે ઠરાવ્યું હતું કે અનામત વર્ગ (જેમ કે ઓબીસી) ઉમેદવારો કે જેઓ વય છૂટછાટનો લાભ લે છે તેમને પછીથી સામાન્ય (અનામત) વર્ગની ખાલી જગ્યાઓ માટે ત્યારે જ ધ્યાનમાં લઈ શકાય છે જો ભરતીના નિયમો મંજૂરી આપે છે.
આ નિર્ણય એસએસસી કોન્સ્ટેબલ (જીડી) ભરતી કેસ સાથે સંબંધિત હતો. વય મર્યાદા 18 થી 23 વર્ષ અને ઓબીસી ઉમેદવારોને 3 વર્ષની છૂટ આપવામાં આવી હતી. કેટલાક ઓબીસી ઉમેદવારોના ગુણ જનરલ વર્ગના છેલ્લે પસંદ કરાયેલા ઉમેદવારો કરતા વધુ હતા, પરંતુ ઓબીસી છેલ્લે પસંદ કરાયેલા ઉમેદવારો કરતા ઓછા હતા, તેથી તેમને સામાન્ય વર્ગની બેઠક મળી ન હતી. તેમણે હાઈકોર્ટમાં અપીલ કરી હતી, જેણે તેમને સામાન્ય વર્ગની ખાલી જગ્યાઓ માટે વિચારણા કરવાની મંજૂરી આપી હતી. આ પછી કેન્દ્ર સરકારે આ નિર્ણય સામે સુપ્રીમ કોર્ટમાં અપીલ કરી હતી.
બાર કાઉન્સિલમાં મહિલાઓ માટે અનામત
આ મહિને સુપ્રીમ કોર્ટે બાર કાઉન્સિલ ઓફ ઈન્ડિયા (બીસીઆઈ)ને આગામી રાજ્ય બાર કાઉન્સિલની ચૂંટણીમાં 30 ટકા બેઠકો મહિલાઓ માટે અનામત રાખવાનો આદેશ આપ્યો હતો. કોર્ટે કહ્યું કે આ રજૂઆત “બંધારણીય મૂલ્યો” સાથે સુસંગત હોવી જોઈએ. ચીફ જસ્ટિસ સૂર્યકાંત અને જોયમલય બાગચીની બેન્ચે દેશભરની બાર કાઉન્સિલમાં મહિલાઓ અને અન્ય હાંસિયામાં ધકેલાઈ ગયેલા જૂથોનું ઓછું પ્રતિનિધિત્વ હોવાનો આરોપ લગાવતા પીપીઆઈએલની સુનાવણી બાદ આ ચુકાદો આપ્યો હતો.
વકફ સુધારા અધિનિયમની કેટલીક જોગવાઈઓ પર સ્ટે
સપ્ટેમ્બર 2025માં, સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્રના વકફ કાયદાની કેટલીક મુખ્ય જોગવાઈઓ પર અસ્થાયી રૂપે રોક લગાવી હતી.
આ પ્રતિબંધો શામેલ છે:
- દાતાઓએ પાંચ વર્ષ સુધી મુસ્લિમ ધર્મનું પાલન કરવું આવશ્યક છે.
- સંઘીય અને રાજ્ય વકફ બોર્ડમાં બિન-મુસ્લિમોની નિમણૂક પર પ્રતિબંધ.
- કઈ મિલકતો વકફ માટે પાત્ર છે તે નક્કી કરવા માટે જિલ્લા કલેક્ટરોને વિશાળ સત્તા આપવી.
કોર્ટે કહ્યું કે આ જોગવાઈઓ મનસ્વી શક્તિનો ઉપયોગ વધારી શકે છે અને સત્તાના સંતુલનનું ઉલ્લંઘન કરી શકે છે. તેથી, જ્યાં સુધી તેમની બંધારણીય માન્યતાની તપાસ ન થાય ત્યાં સુધી તેમના પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે.
ન્યાયિક સેવા માટે ઓછામાં ઓછા ત્રણ વર્ષનો અનુભવ જરૂરી
મે 2025માં, સુપ્રીમ કોર્ટે ચુકાદો આપ્યો હતો કે નવા કાયદાના સ્નાતકો સીધા ન્યાયિક સેવા પરીક્ષા માટે હાજર રહી શકતા નથી. કોર્ટે કહ્યું કે ન્યાયિક સેવાની એન્ટ્રી લેવલ પોસ્ટ્સ માટે ઉમેદવારો પાસે ઓછામાં ઓછી ત્રણ વર્ષની કોર્ટ પ્રેક્ટિસ હોવી આવશ્યક છે. સીજેઆઈએ ધ્યાન દોર્યું હતું કે નવા સ્નાતકોની નિમણૂકથી ઘણી સમસ્યાઓ ઉભી થઈ છે અને ન્યાયિક કાર્યક્ષમતા અને લાયકાત સુનિશ્ચિત કરવા માટે વ્યવહારિક અનુભવ જરૂરી છે.
અરવલ્લી પહાડ અને પર્વતમાળાની વ્યાખ્યાનો વિવાદ
નવેમ્બર 2025 માં, સુપ્રીમ કોર્ટે અરવલ્લી ટેકરીઓ અને પર્વતમાળાઓ અંગે ઐતિહાસિક ચુકાદો આપ્યો હતો. કોર્ટે કહ્યું કે સ્થાનિક વિસ્તારમાં 100 મીટર કે તેથી વધુ ઊંચાઈની જમીનની રચનાઓને અરવલ્લી પર્વત કહેવામાં આવશે. જો આવી ટેકરીઓને 500 મીટરની ત્રિજ્યામાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે, તો તેમને અરવલ્લી પર્વતમાળા કહેવામાં આવશે.
આ નિર્ણય ટકાઉ ખાણકામ માટેની સંપૂર્ણ યોજના તૈયાર ન થાય ત્યાં સુધી નવી ખાણકામ લીઝ પર પણ પ્રતિબંધ મૂકે છે. આ યોજના રણીકરણને અટકાવવા, ભૂગર્ભજળને પુનર્જીવિત કરવા અને થાર રણમાંથી ધૂળના તોફાનોને રોકવામાં અરવલ્લી પર્વતમાળાની ભૂમિકા જાળવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે.
