America Assault Venezuela Defined : અમેરિકા એ વેનેઝુએલા પર હુમલો કર્યા બાદ દેશની સત્તા પોતાના હાથમાં લઇ લીધી છે. વેનેઝુએલાના રાષ્ટ્રપતિ નિકોલસ માદૂરો અને તેમની પત્નીને બંધક બનાવી લેવાયા છે. અમેરિકાની વેનેઝુએલામાં સૈન્ય કાર્યવાહીની દુનિયાભરના દેશોએ ટીકા કરી છે. અમેરિકાએ આ હુમલા માટે વેનેઝુએલા માંથી ડ્રગ્સની દાણચોરી અને લોકશાહીના નિયમોનું ઉલ્લંઘનને જવાબદાર ગણાવ્યા છે. જો કે હકીકત કંઇક અલગ જ છે. ઘણા નિષ્ણાતો માને છે કે આ કાર્યવાહી પાછળનો વાસ્તવિક હેતુ વેનેઝુએલાના વિશાળ તેલ ભંડાર પર કબજો કરવાનો ઇરાદો છે.
વેનેઝુએલા પાસે દુનિયાનો સૌથી મોટો ક્રૂડ ઓઇલનો ભંડાર
વેનેઝુએલા એક એવો દેશ છે જેની પાસે વિશ્વનો સૌથી મોટો તેલ ભંડાર છે. એવો અંદાજ છે કે તેની પાસે આશરે 303 અબજ બેરલ ક્રૂડ ઓઇલ ભંડાર છે, જે વિશ્વના કુલ ઓઇલ ભંડારના લગભગ પાંચમા ભાગ જેટલો છે. આ જ કારણ છે કે વેનેઝુએલા પર યુએસ હુમલો અને રાષ્ટ્રપતિ નિકોલસ માદુરોની ધરપકડ અને યુએસને પ્રત્યાર્પણને ફક્ત રાજકીય ઘટનાક્રમ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યા નથી. ઘણા નિષ્ણાતો માને છે કે આ કાર્યવાહી પાછળનો વાસ્તવિક હેતુ વેનેઝુએલાના વિશાળ તેલ ભંડાર પર કબજો કરવાનો ઇરાદો છે.
તે ઓઇલ અને ટ્રમ્પની ગુંડા બનવાની ઇચ્છા છે: કમલા હેરિસ
અમેરિકાના ભૂતપૂર્વ ઉપરાષ્ટ્રપતિ કમલા હેરિસે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના પગલાંની આકરી ટીકા કરતા કહ્યું, “ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે વેનેઝુએલામાં જે કર્યું તે અમેરિકાને વધુ સુરક્ષિત, મજબૂત કે વધુ સસ્તું બનાવશે નહીં. માદુરો એક ક્રૂર, ગેરકાયદેસર સરમુખત્યાર છે. પરંતુ તેનાથી એ હકીકત બદલાતી નથી કે આ પગલું ગેરકાયદેસર અને અવિવેકી હતું. આપણે આ ફિલ્મ પહેલા પણ જોઈ છે: શાસન પરિવર્તન અથવા ઓઈલ માટે યુદ્ધો, શરૂઆતમાં તાકાત તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ અંતે અરાજકતા તરફ દોરી જાય છે, જેની કિંમત અમેરિકન પરિવારો ચૂકવે છે. અમેરિકન લોકો આ ઇચ્છતા નથી, અને તેઓ જૂઠાણા સાંભળીને કંટાળી ગયા છે.”
કમલા હેરિસે પોતાના ટ્વીટમાં સ્પષ્ટ લખ્યું છે કે, “આ ડ્રગ્સ કે લોકશાહી વિશે નથી. તે ક્રૂડ ઓઇલ અને ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની પ્રાદેશિક આધિપત્ય બનવાની ઇચ્છા વિશે છે. જો તેમને આ બંને બાબતોની પરવા હોત, તો તેઓ માદુરોના સાથીઓ સાથે વ્યવહાર કરતી વખતે દોષિત ડ્રગ તસ્કરને માફ ન કરત અથવા વેનેઝુએલાના વાસ્તવિક વિરોધને અવગણત નહીં.”
હેરિસે ટ્રમ્પના હુમલાની આકરી ટીકા કરતા કહ્યું, “રાષ્ટ્રપતિ અમેરિકન સૈનિકોને જોખમમાં મૂકી રહ્યા છે, અબજો ખર્ચ કરી રહ્યા છે, અને એવા પ્રદેશને અસ્થિર કરી રહ્યા છે જેની પાસે કોઈ કાનૂની સત્તા નથી, કોઈ બહાર નીકળવાની યોજના નથી અને દેશને કોઈ દેખીતો લાભ નથી.”
અમેરિકાના હુમલા બાદ ક્રૂડ ઓઇલ વિશે ચર્ચા કેમ વધી?
શનિવારે વેનેઝુએલાની રાજધાની કારાકસ પર અમેરિકાની સેનાએ હવાઈ હુમલો કરીને રાષ્ટ્રપતિ નિકોલસ માદુરોને પકડીને ન્યુયોર્ક લાવ્યા બાદ વિશ્વનું ધ્યાન ફરી એકવાર વેનેઝુએલાના ઓઇલ ક્ષેત્ર પર કેન્દ્રિત થયું છે. આ કાર્યવાહી બાદ, યુએસ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે જાહેરાત કરી કે અમેરિકા હવે “સુરક્ષિત, ન્યાયી અને સમજદાર સંક્રમણ” સુનિશ્ચિત ન થાય ત્યાં સુધી વેનેઝુએલાને “ચલાવશે”.
જો કે ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ કર્યું નથી કે અમેરિકા હવે વેનેઝુએલા પર કેવી રીતે અને કયા સ્વરૂપમાં ચલાવશે” , પરંતુ જે રીતે અમેરિકાએ એક સાર્વભૌમ દેશ પર હુમલો કર્યો અને તેના રાષ્ટ્રપતિનું રાતોરાત બળજબરીથી અપહરણ કર્યું તેનાથી આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાય સમક્ષ ચોક્કસપણે કેટલાક મહત્વપૂર્ણ નૈતિક પ્રશ્નો ઉભા થયા છે.
યુએસ ડિફેન્સ સેક્રેટરી પીટ હેગસેથે સીબીએસ ન્યૂઝને જણાવ્યું હતું કે નિકોલસ માદુરોને પકડવાથી અમેરિકનોને ફાયદો થશે. હુમલા પછી વેનેઝુએલાની સંપત્તિ અને સંસાધનો સુધી અમેરિકાની પહોંચનો ઉલ્લેખ કરતા તેમણે કહ્યું, “અમે ખાતરી કરી શકીએ છીએ કે અમને વધુ સંપત્તિ અને સંસાધનો મળે જેનો ઉપયોગ અમે અમેરિકનનું લોહી વહેવડાવ્યા વિના કરી શકીએ.”
વેનેઝુએલા પાસે 17.3 ટ્રિલિયન ડોલરનો ઓઇલ ભંડાર!
યુએસ એનર્જી ઇન્ફર્મેશન એડમિનિસ્ટ્રેશન અનુસાર, વેનેઝુએલા પાસે વિશ્વનો સૌથી મોટો ક્રૂડ ઓઈલ ભંડાર છે. હાલમાં પ્રતિ બેરલ આશરે 57 ડોલરના ભાવે, તેના 303 બિલિયન બેરલ ઓઈલ ભંડારનું મૂલ્ય આશરે 17.3 ટ્રિલિયન ડોલર જેટલું થાય છે . આ રકમ અમેરિકા અને ચીન સિવાયના તમામ દેશોના સંયુક્ત GDP કરતા વધુ છે.
આનો અર્થ એ થયો કે જે દેશ આ ઓઈલ પર કબજો ધરાવે છે તે માત્ર ઉર્જા બજાર જ નહીં પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણ પર પણ નોંધપાત્ર પ્રભાવ પાડી શકે છે. આ જ કારણ છે કે ટ્રમ્પના વેનેઝુએલા પરના હુમલા અને તેના ઓઈલ ભંડારને જોડવામાં આવી રહ્યા છે.
શું આ ઓઈલ અને ખનિજનો ભંડાર કબજે કરવાની લડાઈ છે?
ભારતના ભૂતપૂર્વ વિદેશ રાજ્યમંત્રી એમ.જે. અકબરે સમગ્ર ઘટના પર પોતાનો અભિપ્રાય વ્યક્ત કરતા સ્પષ્ટપણે કહ્યું, “મારા મતે, આ હુમલાનું કારણ લોકશાહી કે વિકાસ સાથે સંબંધિત નથી. તે ખનિજો અને ઓઈલનો મામલો છે. ઘણા લોકો સમજી શકતા નથી કે વેનેઝુએલામાં વિશ્વનો સૌથી મોટો તેલ ભંડાર છે. ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર અને રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ વેનેઝુએલાને નિયંત્રિત કરવા માંગે છે.”
વેનેઝુએલાની સરકારે એવો પણ આરોપ લગાવ્યો છે કે યુએસ હુમલો દેશના તેલ અને ખનિજ સંસાધનો પર કબજો કરવાનો હતો. આ મત વધુ મજબૂત બન્યો જ્યારે ટ્રમ્પે હુમલા પછી ફોક્સ ન્યૂઝ ઇન્ટરવ્યુમાં કહ્યું કે અમેરિકા વેનેઝુએલાના ઓઈલ ઉદ્યોગમાં “ખૂબ જ મજબૂત રીતે સંકળાયેલું” રહેશે.
અમેરિકા માટે વેનેઝુએલાના ઓઈલનું મહત્વ કેમ વધારે છે?
વેનેઝુએલાના ક્રૂડ ઓઇલ અમેરિકા માટે વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ છે. અમેરિકામાં ઉત્પાદિત મોટાભાગનું ક્રૂડ ઓઇલ હલકું હોય છે, જે ગેસોલિન માટે સારું છે, પરંતુ ડીઝલ, ડામર અને ભારે ઔદ્યોગિક ઇંધણ જેટલું ઉપયોગી નથી.
વેનેઝુએલાનું ક્રૂડ ઓઇલ ભારે છે, જે આ અંતરને ભરવા માટે એક સારો વિકલ્પ બનાવે છે. ઘણી યુએસ રિફાઇનરીઓ ખાસ કરીને આ તેલને રિફાઇન કરવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવી છે. વરિષ્ઠ બજાર વિશ્લેષક ફિલ ફ્લાયને સીએનએનને જણાવ્યું હતું કે, “ઘણી યુએસ રિફાઇનરીઓ વેનેઝુએલાના ક્રૂડ ઓઇલને ધ્યાનમાં રાખીને ડિઝાઇન કરવામાં આવી છે અને તે પ્રક્રિયા કરવામાં વધુ કાર્યક્ષમ છે.”
શું વેનેઝુએલાના રાષ્ટ્રપતિ નિકોલસ માદુરો ઓઈલના રાજકારણમાં ફસાયા?
ફિલ ફ્લિનનું માનવું છે કે, જો પરિસ્થિતિ આ જ રીતે ચાલુ રહેશે અને અમેરિકન કંપનીઓ વેનેઝુએલાના ઓઈલ ઉદ્યોગમાં મોટી ભૂમિકા મેળવશે, તો તેની વૈશ્વિક તેલ બજાર પર અસર પડી શકે છે. તેઓ કહે છે, “જો આ પ્રક્રિયા ચાલુ રહેશે અને અમેરિકન કંપનીઓને વેનેઝુએલામાં પગપેસારો કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવશે, તો તે આંતરરાષ્ટ્રીય તેલ બજાર માટે ગેમ-ચેન્જર બની શકે છે.”
આ દરમિયાન, યુબીએસના વ્યૂહરચનાકાર જીઓવાન્ની સ્ટૌનોવો(જીઓવાન્ની સ્ટૌનોવો)”અસરનું સંપૂર્ણ મૂલ્યાંકન કરવું હજુ વહેલું છે, પરંતુ અમેરિકા દ્વારા ઓઈલ ટેન્કરોને અવરોધિત કર્યા પછી વેનેઝુએલાના તેલ ઉત્પાદન અને નિકાસમાં સતત ઘટાડો થઈ રહ્યો છે,” તેમણે કહ્યું.
વેનેઝુએલા આંતરરાષ્ટ્રીય ઓઈલ બજારમાં એક મુખ્ય ખેલાડી
1970ના દાયકામાં, વેનેઝુએલાનું તેલ ઉત્પાદન આશરે 35 લાખ બેરલ પ્રતિ દિવસ સુધી પહોંચ્યું હતું , જે તે સમયે વૈશ્વિક ઉત્પાદનના 7 ટકાથી વધુ હતું. જો કે, રાષ્ટ્રપતિ માદુરોના શાસનકાળમાં પરિસ્થિતિ ઝડપથી બદલાઈ ગઈ છે.
ગયા વર્ષે વેનેઝુએલાનું ઉત્પાદન ઘટીને લગભગ 11 લાખ બેરલ પ્રતિ દિવસ થયું , જે આંતરરાષ્ટ્રીય પુરવઠાના એક ટકાથી પણ ઓછું હતું, અને 2013માં માદુરોએ સત્તા સંભાળી ત્યારે જે ઉત્પાદન હતું તેના અડધાથી પણ ઓછું હતું.
ઉત્પાદનમાં આ ઘટાડો મુખ્યત્વે વેનેઝુએલાના ઓઇલ પરના યુએસ પ્રતિબંધોને કારણે થયો છે. વધુમાં, રોકાણનો અભાવ, નબળું સંચાલન, નબળી માળખાગત સુવિધાઓ અને ભ્રષ્ટાચારના આરોપો પણ લગાવવામાં આવ્યા છે. આ સંજોગોને કારણે વેનેઝુએલાની રિફાઇનરીઓની હાલત કથળી છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય બજાર પર કોઈ મોટી અસર કેમ ન થઇ?
વેનેઝુએલા પર અમેરિકાના હુમલાથી આંતરરાષ્ટ્રીય ઓઈલ બજારમાં બહુ ગભરાટ ફેલાયો ન હતો. કારણ સ્પષ્ટ છે. હાલમાં, વેનેઝુએલા પૂરતું તેલ ઉત્પાદન કરતું નથી કે જો તેનો પુરવઠો ખોરવાઈ જાય તો તેના ભાવમાં નોંધપાત્ર વધારો થાય. આ જ કારણ છે કે અમેરિકાના હુમલા જેવી મોટી ઘટના છતાં બજાર પ્રમાણમાં શાંત રહ્યું છે.
