નિવૃત્તિ પછી મોટાભાગના લોકો કામ છોડીને પોતાના પરિવાર સાથે સુખદ જીવનનો આનંદ માણવાનું વિચારે છે. જોકે ઓડિશાના બાલાસોર જિલ્લાના મુકુલિશી ગામના રહેવાસી પ્રતાપ ચંદ્ર રાઉલની વાર્તા તદ્દન અલગ છે. ભારતીય સેના અને ત્યારબાદ ઓડિશા પોલીસમાં ઘણા વર્ષો સુધી સેવા આપ્યા પછી 61 વર્ષીય પ્રતાપ ચંદ્ર રાઉલે આરામ કરવાનું નહીં પરંતુ વધુ આવક મેળવવાનો માર્ગ શોધવાનું પસંદ કર્યું. આ હેતુ માટે તેમણે તેમના ગામમાં ખાલી પડેલા જમીનના પ્લોટને ઓર્ગેનિક ડ્રેગન ફ્રૂટ ફાર્મમાં પરિવર્તિત કર્યો.
આ ખેતીમાંથી વાર્ષિક ₹4 લાખ કમાતા
પ્રતાપ ચંદ્ર રાઉલ ગામમાં 8,500 ચોરસ ફૂટનો પ્લોટ ધરાવતા હતા જ્યાં તેમણે ઓર્ગેનિક ડ્રેગન ફ્રૂટની ખેતી કરવાનું શરૂ કર્યું અને નર્સરીની સ્થાપના કરી. આ સાહસ દ્વારા તેઓ વાર્ષિક ₹4 લાખ કમાય છે. મેટ્રિક પૂર્ણ કર્યા પછી પ્રતાપ 1984 માં ભારતીય સેનામાં જોડાયા. તેઓ સપ્ટેમ્બર 2010 માં નિવૃત્ત થયા અને બાદમાં બીજા દાયકા માટે ઓડિશા પોલીસમાં હવાલદાર તરીકે સેવા આપી. 2020 માં તેઓ સ્વેચ્છાએ નોકરી છોડીને પોતાના ગામ પાછા ફર્યા.
એક મુલાકાતમાં પ્રતાપે ઉલ્લેખ કર્યો હતો કે તે હંમેશા ખેડૂત બનવા માંગતા હતો અને કંઈક એવું ઉગાડવા માંગતા હતા જે તેમના વિસ્તારના લોકોએ પહેલાં ક્યારેય ચાખ્યું ન હોય. તેમણે કહ્યું, “હું સાબિત કરવા માંગતો હતો કે જમીનનો એક નાનો ટુકડો પણ, જો યોગ્ય રીતે સંચાલિત કરવામાં આવે તો સારી આવક ઉત્પન્ન કરી શકે છે. તેથી જ મેં ડ્રેગન ફ્રૂટની ખેતી પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું.” શરૂઆત કરવી સરળ નહોતી કારણ કે આ પ્રકારની ખેતી તેના માટે સંપૂર્ણપણે નવી હતી.
ડ્રેગન ફ્રૂટની ખેતીનો વિચાર કેવી રીતે આવ્યો
કૃષિ પૃષ્ઠભૂમિ ન હોવાને કારણે તેમણે પહેલા ખેતી વિશે શીખવું પડ્યું, મદદ માટે સોશિયલ મીડિયા તરફ વળવું પડ્યું. તેમણે યુટ્યુબ અને ફેસબુક પર અસંખ્ય વીડિયોઝ જોઈને ડ્રેગન ફ્રૂટની ખેતી વિશે જ્ઞાન મેળવ્યું. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન તેમણે અનુભવી ખેડૂતોની પણ સલાહ લીધી અને સ્થાનિક વાતાવરણને ધ્યાનમાં રાખીને તેની જમીન માટે કયો પાક સૌથી યોગ્ય રહેશે તે નક્કી કરવાનો પ્રયાસ કર્યો.
આ પણ વાંચો: કાચિંડો રંગ કેવી રીતે બદલે છે? જાણો તેની પાછળનું રસપ્રદ વિજ્ઞાન અને અજાણ્યા તથ્યો
ઘણા વિકલ્પોની તુલના કર્યા પછી તેમણે ડ્રેગન ફ્રૂટની ખેતી કરવાનું નક્કી કર્યું કારણ કે તેની માંગ ઝડપથી વધી રહી છે. તેમણે કહ્યું, “મને સમજાયું કે ડ્રેગન ફ્રૂટને પ્રમાણમાં ઓછા પાણીની જરૂર પડે છે, ગરમ હવામાનમાં ખીલે છે અને વાવેતર કર્યા પછી લગભગ 25 વર્ષ સુધી ફળ આપી શકે છે. આ જ કારણે મને આ જોખમ લેવા માટે પસંદ આવ્યું.”
₹1.3 લાખથી વ્યવસાય શરૂ કર્યો
પ્રતાપે માર્ચ 2022 માં પોતાનો ડ્રેગન ફ્રૂટ ફાર્મ શરૂ કરવા માટે આશરે ₹1.3 લાખનું રોકાણ કર્યું, જેમાં 1,000 રોપા, લગભગ 70 કોંક્રિટ થાંભલા, 900 ફૂટ GI પાઇપિંગ અને અન્ય માળખાકીય સુવિધાઓ ખરીદી. તેમણે ગુજરાતમાંથી સાત પ્રીમિયમ જાતો મેળવી જેમાં વિયેતનામ રેડ, થાઈ જમ્બો, મોરોક્કન રેડ, હાઇબ્રિડ જાયન્ટ રેડ, ઇઝરાયેલી યલો, તાઇવાન પિંક અને વ્હાઇટ ડ્રેગન ફ્રૂટનો સમાવેશ થાય છે.
પહેલી લણણી થોડી નિરાશાજનક હતી
ઘણા પ્રથમ વખત ખેડૂતોની જેમ પ્રતાપને તાત્કાલિક સફળતા મળી ન હતી. માર્ચ 2023 માં પ્રથમ લણણી આવી, જેમાં ફક્ત 50 કિલો ડ્રેગન ફ્રૂટનું ઉત્પાદન થયું. ફળો તેમની અપેક્ષા કરતા ઘણા નાના હતા. નિરાશ થવાને બદલે તેમણે આ પડકારને શીખવાની તક તરીકે જોયો. ત્યારબાદ તેમણે કાર્બનિક ખાતરનો ઉપયોગ કરીને છોડના સ્વાસ્થ્યને સુધારવા પર કામ કર્યું. ત્યારબાદ ફળોનું કદ વધ્યું અને વાર્ષિક ઉપજ વધવા લાગી.
આ પણ વાંચો: ચોમાસામાં સાંજે ચા સાથે બનાવો સ્પાઈસી અને ચટાકેદાર ‘ઠેચા પાવ’, આ રહી એકદમ સરળ રેસીપી
2024 થી કમાણીમાં વધારો થયો
2024 માં તેમની મહેનત રંગ લાવી, જ્યારે છોડે 200 કિલો ડ્રેગન ફ્રૂટનું ઉત્પાદન કર્યું, જેનાથી ₹50,000 ની કમાણી થઈ. એપ્રિલ અને નવેમ્બર 2025 ની વચ્ચે ઉત્પાદન વધીને આશરે 900 કિલો થયું. તેમણે લગભગ 650 કિલો સીધા ગ્રાહકોને પ્રતિ કિલો ₹200 ના ભાવે વેચ્યું, જ્યારે જથ્થાબંધ વેપારીઓએ બાકીનો સ્ટોક સમાન દરે ખરીદ્યો. ફળોના વેચાણમાંથી તેમની કુલ કમાણી આશરે ₹1.4 લાખ સુધી પહોંચી ગઈ. પ્રતાપ જણાવે છે કે તેમણે આ વર્ષે ₹1.40 લાખ કમાઈ લીધા છે અને નવેમ્બર સુધીમાં તેમની વાર્ષિક આવક ₹3 લાખ સુધી પહોંચવાની અપેક્ષા છે.
