કલકત્તા દુર્ગા પૂજા પંડાલમાં નાસભાગ કેમ અને કેવી રીતે થઇ? પોલીસ અને પ્રત્યક્ષદર્શી એ જણાવ્યું

Kolkata Durga Puja Stampede: કલકત્તામાં ચોરબાગાન દુર્ગા પૂજા પંડાલમાં 17 ઓક્ટોબરે નાસભાગ થતા 19 લોકોના મોત થયા છે. પશ્ચિમ બંગાળ વહીવટીતંત્ર દ્વારા આ ઘટનાની તપાસ કરવામાં આવી છે. આ સાથે જ દુર્ગા પૂજામાં આવી અનિચ્છનીય ઘટના ન બને તેની માટે કડક પગલાં લેવામાં આવ્યા છે.

કલકત્તા દુર્ગા પૂજા નાસભાગ માટેના કારણોમાં માત્ર એક જ એક્ઝિટ ગેટ, સાંકડી ગલીઓ, બિનઅનુભવી સ્વયંસેવકો, વરસાદ અને આયોજકો દ્વારા ખોટા સમયે કરવામાં આવેલી જાહેરાતો… આ ખતરનાક સુરક્ષા વ્યવસ્થાને કારણે કલકત્તામાં ચોરબાગાન સાર્વજનિક દુર્ગાપૂજામાં નાસભાગ મચી ગઈ હતી. આ દુર્ઘટનામાં 19 લોકોના મોત થયા છે અને ઘણા લોકો ગંભીર રીતે ઘાયલ થયા છે. જેમાં 19 લોકોના મોત થયા છે, એવું ઈન્ડિયન એક્સપ્રેસને જાણવા મળ્યું છે.

આ ઘટનામાં અત્યાર સુધીમાં સાત લોકોની ધરપકડ કરવામાં આવી છે અને તેમની સામે ઇરાદાપૂર્વક હત્યા સંબંધિત BNSS કલમ 105 અને 110 લાગુ કરવામાં આવી છે. આ સિવાય સહ આરોપીઓ પર કલમ 3(5) હેઠળ સમાન આરોપ લગાવવામાં આવ્યા છે. 

ધરપકડ કરાયેલા લોકોમાં પૂજા સમિતિના સચિવ રાજકુમાર સેવડા (48) અને ઉપાધ્યક્ષ શાંતનુ દુબે (55)નો સમાવેશ થાય છે. તમામ આરોપીઓને 10 દિવસ માટે પોલીસ કસ્ટડીમાં મોકલી દેવામાં આવ્યા છે. અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે ઘાયલ થયેલા 25 લોકોમાંથી બે આઈસીયુમાં છે.

સાંકડી ગલીમાં દુર્ગાપૂજા, સુરક્ષામાં બેદરકારી

ઉત્તર કલકત્તાના બુરાબજાર વિસ્તાર નજીક સ્થિત ચોરબાગાન દુર્ગાપૂજા આ પ્રદેશની મોટાભાગની દુર્ગાપૂજાની જેમ સાંકડી શેરીઓથી ઘેરાયેલી છે. પોલીસ સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, છેલ્લા ત્રણ દિવસમાં પૂજામાં ભારે ભીડ ઉમટી હતી અને એકલા શુક્રવારે જ શનિવારે સાંજે 7.40 વાગ્યાની આસપાસ થયેલી નાસભાગના એક દિવસ પહેલા ઓછામાં ઓછા 10 વખત પોલીસ બેરિકેડનો ભંગ કરવામાં આવ્યો હતો.

પોલીસ સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર પંડાલમાં માત્ર એક જ એક્ઝિટ ગેટ હતો. સૂત્રોએ જણાવ્યું હતું કે, આયોજકોએ સુરક્ષા માટે યોગ્ય વ્યવસ્થા કરી ન હતી અને કોલકાતા પોલીસ પાસેથી કોઈ વધારાના સુરક્ષા દળને બોલાવવામાં આવ્યા ન હતા. પોલીસે પણ પરિસ્થિતિની સમીક્ષા કરી ન હતી. ”

મુખ્યમંત્રી શુવેન્દુ અધિકારીએ શું કર્યું?

પશ્ચિમ બંગાળના મુખ્યમંત્રી શુવેન્દુ અધિકારીએ રવિવારે પત્રકારો સાથે વાત કરતા કહ્યું હતું કે, સરકાર આ ઘટનાની તપાસ માટે એક વિશેષ તપાસ ટીમ (એસઆઈટી) ની રચના કરવાની યોજના બનાવી રહી છે, જેમાં કોલકાતા મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન, ફાયર સર્વિસ અને કોલકાતા પોલીસના પ્રતિનિધિઓ સામેલ નહીં હોય. 

તેમણે જણાવ્યું કે, મુખ્ય સચિવ કલકત્તા હાઈકોર્ટના મુખ્ય ન્યાયાધીશને પત્ર લખીને વિનંતી કરશે કે હાલના ન્યાયાધીશને તપાસનું નેતૃત્વ કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવે. જો આવું નહીં થાય તો નિવૃત્ત ન્યાયાધીશ તપાસનું નેતૃત્વ કરશે.

મુખ્યમંત્રી શુવેન્દુ અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે, પોલીસ અધિકારીઓ અને ફાયર વિભાગના અધિકારીઓની ભૂમિકાની તપાસ કરવામાં આવશે. અમે પંડાલમાં તૈનાત અસ્થાયી હોમગાર્ડ કર્મચારીઓની યાદી માંગી છે. તેમની ભૂમિકાની પણ તપાસ કરવામાં આવશે. મુખ્યમંત્રીના નિવેદન બાદ ચોરબાગાન દુર્ગાપૂજાને આવરી લેતા ગિરીશ પાર્ક પોલીસ સ્ટેશનના પ્રભારી અધિકારી સુમિત કુમાર ઘોષની બદલી કરવામાં આવી છે.

પોલીસ દ્વારા તપાસ શરૂ

આ દરમિયાન કલકત્તા પોલીસે જણાવ્યું હતું કે તેઓએ આ ઘટનાની ઔપચારિક તપાસ શરૂ કરી છે. એડિશનલ પોલીસ કોન્સ્ટેબલ (ક્રાઈમ) કૃણાલ અગ્રવાલે જણાવ્યું હતું કે, આ ઘટનાની આંતરિક તપાસ શરૂ કરવામાં આવી છે. આ માટે સીસીટીવી ફૂટેજની તપાસ કરવામાં આવી રહી છે. આ ઉપરાંત, પંડાલના પ્રવેશ અને બહાર નીકળવાના માર્ગો, ઇમરજન્સી એક્ઝિટ વ્યવસ્થા, સજ્જતા અને તબીબી સુવિધાઓની ઉપલબ્ધતા સહિતના તમામ મહત્વપૂર્ણ પાસાઓની તપાસ કરવામાં આવી રહી છે. ”

અન્ય દુર્ગાપૂજા પંડાલોનું ઓડિટ

અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે ફાયર સર્વિસે કલકત્તામાં ભીડભાડવાળા પંડાલો માટે સેફ્ટી ઓડિટ સઘન બનાવ્યું છે અને ઉચ્ચ સ્તરીય સરકારી સમીક્ષા ટીમ દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા નિરીક્ષણ બાદ મુખ્ય સમિતિઓને અનુપાલન નોટિસ જારી કરી છે. ચોરબાગાન દુર્ગા પૂજામાં, સ્થાનિક રહેવાસીઓએ જણાવ્યું હતું કે ભક્તોએ ભારે લોખંડના સળિયા અને ચુસ્ત જાળીથી બનેલા અંધયાળ બંધ કોરિડોરમાંથી પ્રવેશ કરવો પડ્યો હતો, જે પાંજરા જેવું હતું. દેવી દુર્ગાની મૂર્તિ શરૂઆતમાં જાડા સળિયા પાછળ છુપાયેલી હતી, અને ભક્તો ઝાંખા પ્રકાશવાળા રસ્તા પરથી ખુલ્લી જગ્યાઓ તરફ ચાલતા હતા, ત્યારે મૂર્તિ વધુ સ્પષ્ટ અને તેજસ્વી બની હતી.

ભીડ વ્યવસ્થાપનમાં બેદરકારી

જ્યારે આ ખ્યાલનો હેતુ એ બતાવવાનો હતો કે સાચા જ્ઞાન સુધી પહોંચવા માટે અંધકારમય સમયમાંથી પસાર થવું જરૂરી છે, ઘણા ભક્તોએ પાછળથી કહ્યું હતું કે આ વ્યવસ્થાએ તેમને ફસાયેલા અને ગૂંગળામણની લાગણી અનુભવી હતી. સાંજે ભારે વરસાદ વચ્ચે હજારો લોકો પંડાલમાં આશરો લેવા દોડી આવ્યા હતા. ભીડને નિયંત્રિત કરવાને બદલે, સ્વયંસેવકોએ નિયંત્રણ દોરડા દૂર કર્યા અને અંદર દોડી ગયા, પ્રવેશદ્વાર પર કોઈ દેખરેખ રાખી નહીં. મુખ્યમંત્રીએ કહ્યું કે, “ભીડને દોરડાથી અલગ કરવામાં આવી હતી. વરસાદ શરૂ થતાં જ તેઓએ દોરડું હટાવી દીધું. ”

પોલીસ સૂત્રોએ જણાવ્યું હતું કે, “જેમ જેમ આવતા ટોળાના લીધે પહેલાથી ખચોખચ ભરેલી જગ્યામાં અત્યંત વધારે ભીડ થવા લાગી, જે મુલાકાતીઓ હમણાં જ બહાર નીકળ્યા હતા તેઓ વરસાદથી બચવા માટે પાછા ફર્યા હતા, જેણે સેંકડો લોકોને અંદર ફસાવી દીધા હતા.” 

સૂત્રોએ જણાવ્યું હતું કે આયોજકોએ મુલાકાતીઓને ચેતવણી આપતી ઘોષણાઓ પ્રસારિત કરી હતી કે માળખું અસુરક્ષિત છે અને કોઈપણ ક્ષણે તૂટી શકે છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે, “આ વિસ્તારને વ્યવસ્થિત રીતે ખાલી કરવાને બદલે, તેમની ચેતવણીઓએ વ્યાપક ગભરાટ ફેલાવ્યો હતો.” ”

બંને બાજુથી ટોળું આવ્યું

મૃતકોમાં સામેલ આરતી સરકાર બિસ્વાસના પતિ રામ સરકારે જણાવ્યું હતું કે તેઓ લગભગ બે કલાક સુધી કતારમાં રાહ જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે વરસાદ શરૂ થયો હતો. “જ્યારે અમે પંડાલ તરફ આગળ વધ્યા, ત્યારે સ્વયંસેવકોએ અચાનક નિયંત્રણ દોરડા છોડી દીધા, જેના કારણે ભારે ભીડ થઈ ગઈ. બંને બાજુથી લોકો પ્રવેશ્યા અને બહાર નીકળવાના દરવાજા પાસે અમારા બધા પર પડ્યા. મારી પત્નીને બહાર કાઢવામાં મને 20 મિનિટ લાગી. મેં તરત જ સીપીઆર આપ્યું, પરંતુ તેને બચાવી શકાયો નહીં. હું એમ્બ્યુલન્સ માટે બૂમો પાડતો રહ્યો, પણ ટોળાને સંભાળવા માટે કોઈ પોલીસકર્મી ન હતો. ”

બચાવકર્તાઓએ જણાવી હકીકત

બચાવ ટીમના પ્રારંભિક સભ્યોમાં સામેલ સ્થાનિક રહેવાસી નુનુ દાસે જણાવ્યું હતું કે, તેઓ કોણ જીવિત છે અને કોણ મરી ગયું છે તે જાણ્યા વિના લોકોને બહાર કાઢી રહ્યા છે. “ઘણા લોકોના નાકમાંથી લોહી નીકળી રહ્યું હતું. ગલી એટલી સાંકડી હતી કે મૃતદેહોને હાથમાં લઈને મુખ્ય રસ્તા પર પહોંચવા માટે અમારે લગભગ આઠ મિનિટ ચાલવું પડ્યું. ”

તેમણે જણાવ્યું હતું કે, “ભીડ વ્યવસ્થાપનની પ્રાથમિક જવાબદારી સ્થાનિક સ્વયંસેવકો અને ખાનગી સુરક્ષા ગાર્ડ્સ પર છોડી દેવામાં આવી હતી, જેમને મોટા તહેવારની ભીડને સંભાળવાનો કોઈ અનુભવ ન હતો.” પોલીસ સૂત્રોએ જણાવ્યું હતું કે, અસ્થાયી પોલીસ હોમગાર્ડ તૈનાત કરવામાં આવ્યા હોવા છતાં, સ્થાનિક રહેવાસીઓએ જણાવ્યું હતું કે વરસાદ શરૂ થતાની સાથે જ તેઓ પ્રવેશદ્વાર પર તેમની ફરજ છોડી દીધી હતી અને પંડાલની અંદર આશરો લેવા ગયા હતા. ”

અન્ય એક સ્થાનિક રહેવાસીએ અભૂતપૂર્વ ભીડના મતદાનને સોશિયલ મીડિયા હાઇપને જવાબદાર ગણાવ્યું છે. મુખ્યમંત્રીએ કહ્યું કે પીડિતોના મૃતદેહ સોંપવાની પ્રક્રિયા શરૂ થઈ ગઈ છે. મૃતકોમાંથી એક બિહારનો છે અને બાકીના પશ્ચિમ બંગાળના જુદા જુદા વિસ્તારના છે. હું તેમના પરિવારોને તેમના ઘરે મળીશ.

 મુખ્યમંત્રીએ એમ પણ કહ્યું હતું કે સરકારે રાજ્યભરના પંડાલોમાં સુરક્ષા પગલાં વધારી દીધા છે. તેમણે કહ્યું કે, અમે તમામ જિલ્લાના ડીએમ અને એસપી સાથે વર્ચ્યુઅલ બેઠક યોજી હતી. આ દુર્ઘટનામાંથી બોધપાઠ લેતા પોલીસને પૂજા પંડાલો, ખાસ કરીને થીમ આધારિત અને ભારે ભીડવાળા પંડાલોની મુલાકાત લેવાનો નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો છે. યોગ્ય વ્યવસ્થા કરવામાં આવે તે માટે પગલાં લેવામાં આવશે. ”