કેન્દ્ર સરકારે પ્રધાનમંત્રી ઉજ્જવલા યોજના (PMUY) હેઠળ LPG ગેસ સબસિડી અંગે મોટો નિર્ણય લીધો છે. પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીની અધ્યક્ષતામાં મળેલી કેન્દ્રીય મંત્રીમંડળની બેઠકમાં 14.2 કિલોગ્રામના ઘરેલુ ગેસ સિલિન્ડર પર 300 રૂપિયાની સબસિડી ચાલુ રાખવાની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી.
આ સુવિધા નાણાકીય વર્ષ 2025-26 સુધી ઉપલબ્ધ રહેશે પરંતુ તેનો લાભ વર્ષમાં વધુમાં વધુ 9 વખત સિલિન્ડર ભરવા પર જ મળશે. સરકારનો અંદાજ છે કે આ નિર્ણયનો ખર્ચ લગભગ 12,000 કરોડ રૂપિયા થશે. તેનો સીધો લાભ કરોડો ઉજ્જવલા લાભાર્થીઓને મળશે, જેમના ખિસ્સાને મોંઘવારી વચ્ચે રાહત મળશે.
ભારત તેની LPG જરૂરિયાતોના લગભગ 60% આયાત પર નિર્ભર છે. ગરીબ પરિવારો વૈશ્વિક ભાવમાં વધઘટથી પ્રભાવિત ન થાય તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે, મે 2022 માં, સરકારે દરેક સિલિન્ડર પર 200 રૂપિયાની સબસિડી રજૂ કરી. આ વર્ષમાં મહત્તમ 12 રિફિલ માટે લાગુ પડતી હતી અને 5 કિલો સિલિન્ડર માટે પણ પ્રમાણસર આપવામાં આવતી હતી.
હવે, 200 રૂપિયાને બદલે 300 રૂપિયાની સબસિડી સાથે, ઉજ્જવલા યોજનાના લાભાર્થીઓ માટે LPG સસ્તું થશે. સરકાર માને છે કે આ પગલાથી રસોઈ ગેસનો સતત અને આર્થિક ઉપયોગ વધશે.
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં, ઉજ્જવલા યોજના સાથે સંકળાયેલા પરિવારોમાં LPG વપરાશમાં સતત વધારો થયો છે. ૨૦૧૯-૨૦માં, લાભાર્થી દીઠ સરેરાશ ૩ રિફિલ કરવામાં આવ્યા હતા, જે 2022-23 માં વધીને 3.68 અને ૨૦૨૪-૨૫માં લગભગ 4.49 થયા. આંકડા દર્શાવે છે કે હવે વધુ લોકો નિયમિતપણે LPGનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે, જેના કારણે ધુમાડાને કારણે થતી સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓમાં પણ ઘટાડો થયો છે.
પ્રધાનમંત્રી ઉજ્જવલા યોજના મે 2016માં શરૂ કરવામાં આવી હતી. તેનો હેતુ ગરીબ પરિવારો, ખાસ કરીને મહિલાઓને કોઈપણ એડવાન્સ ડિપોઝિટ વિના LPG કનેક્શન આપવાનો હતો. 1 જુલાઈ, 2025 સુધીમાં, દેશભરમાં લગભગ 10.33 કરોડ કનેક્શન આપવામાં આવ્યા છે. આ યોજના હેઠળ, લાભાર્થીઓને સિલિન્ડર, રેગ્યુલેટર, પાઇપ, DGCC બુકલેટ અને ઇન્સ્ટોલેશન ચાર્જ પર કંઈ ખર્ચ કરવાની જરૂર નથી. ઉજ્જવલા 2.0 હેઠળ, પહેલું રિફિલ અને સ્ટવ પણ મફત આપવામાં આવે છે. આ બધા ખર્ચ સરકાર અને તેલ કંપનીઓ દ્વારા એકસાથે ઉઠાવવામાં આવે છે, જેથી ગરીબ પરિવારો કોઈપણ નાણાકીય બોજ વિના LPGનો ઉપયોગ શરૂ કરી શકે.
