Final Up to date:
ભગવાન કૃષ્ણ અને તેમની વાંસળીની કથા ભારતીય સંસ્કૃતિમાં એક ખાસ સ્થાન ધરાવે છે. આ માત્ર એક સંગીત વાદ્ય નથી, પરંતુ પ્રેમ, ભક્તિ અને આધ્યાત્મિકતાનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. પણ શું તમને ખબર છે કે, ભગવાન કૃષ્ણની વાંસળીનું નામ શું હતું?
અમદાવાદ: ભગવાન કૃષ્ણ અને તેમની વાંસળીની કથા ભારતીય સંસ્કૃતિમાં એક ખાસ સ્થાન ધરાવે છે. આ માત્ર એક સંગીત વાદ્ય નથી, પરંતુ પ્રેમ, ભક્તિ અને આધ્યાત્મિકતાનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. કહે છે કે, જ્યારે કૃષ્ણ પોતાની વાંસળી વગાડતા હતા, તો તેના સૂર સાંભળીને ગોપીઓ, ગાયો, પક્ષીઓ અને સંપૂર્ણ પ્રકૃતિ મંત્રમુગ્ધ થઈ જતી હતી. દરેક સ્વર કરુણા અને શાંતિનો અનુભવ કરાવતો હતો અને લોકોનું મન ભગવાન તરફ આકર્ષિત થતું હતું. પરંપરાઓમાં ઘણી વાંસળીઓનો ઉલ્લેખ મળે છે, પરંતુ તેમાંથી એક હતી કૃષ્ણની સૌથી પ્રિય મંદાકિની વાંસળી, જેના સૂર સાંભળવા દિવ્યતાથી ઓછા નહોતા. આ વાંસળીની કહાણી માત્ર સંગીત સુધી સીમિત નથી. તેની પાછળ પૌરાણિક કથાઓ, દેવતાઓનું મિલન અને ભગવાન શિવની વિશેષ ભેટ જોડાયેલી છે. આ કહાણી જણાવે છે કે, કેવી રીતે એક સાધારણ વાદ્ય યંત્ર પણ પ્રેમ અને દિવ્યતાની શક્તિને વ્યક્ત કરી શકે છે. ત્યારે આવો જાણીએ, કે કેવી રીતે બની આ વાંસળી અને તેને કોણે ભગવાન કૃષ્ણને ભેટ કરી.
કથાઓમાં કૃષ્ણની અનેક વાંસળીઓનો ઉલ્લેખ મળે છે, જેમાંથી કેટલીક ખાસ છે:
- મહાનંદા: ખૂબ જ લાંબી અને દૂર સુધી અવાજ પહોંચાડતી વાંસળી.
- સરલા: નાની, નરમ અને મીઠો સ્વર આપતી વાંસળી.
- ભુવનમોહિની: એવી વાંસળી કે જેને સાંભળીને દરેક જીવ મોહી જાય.
- મદનઝંકૃતિ: છ છિદ્રો ધરાવતી વાંસળી, જે રાગોને જીવંત બનાવવામાં પ્રસિદ્ધ છે.
આ બધામાંથી ‘મંદાકિની’ વાંસળી સૌથી ખાસ માનવામાં આવે છે. તેને ભગવાન કૃષ્ણની સૌથી પ્રિય અને અસરકારક વાંસળી ગણવામાં આવે છે.
દ્વાપર યુગમાં જ્યારે કૃષ્ણ પૃથ્વી પર અવતર્યા, ત્યારે બધા દેવ-દેવીઓ તેમને જોવા આવ્યા. દરેક દેવતા ઈચ્છતા હતા કે તેઓ કૃષ્ણને એવી ભેટ આપે જે તેમને ખૂબ જ ગમે અને હંમેશા તેમની સાથે રહે. ભગવાન શિવે અનુભવ્યું કે કૃષ્ણને સંગીત ખૂબ જ પ્રિય છે. તેથી તેમણે વિચાર્યું કે કેમ ન કોઈ દિવ્ય વાંસળી બનાવાય, જે માત્ર ધૂન માટે નહીં, પણ પ્રેમ અને શક્તિનું પ્રતીક બને.
કથા મુજબ, ઋષિ દધીચીના હાડકાંમાં અદભુત ઊર્જા અને દિવ્યતા હતી. આ જ હાડકાંથી વિશ્વકર્માએ મહાધનુષ અને ઇન્દ્ર માટે વજ્ર બનાવ્યા હતા. શિવજીએ આ દિવ્ય હાડકાંનો ઉપયોગ કરીને એક સુંદર, નરમ અને તેજસ્વી વાંસળી બનાવી. આ સામાન્ય વાદ્ય નહોતું. તેમાં તપ, ત્યાગ, શક્તિ અને પવિત્રતાનો સાર હતો. જ્યારે શિવજીએ આ વાંસળી કૃષ્ણને ભેટ આપી અને કૃષ્ણે પહેલી વાર ધૂન વગાડી, ત્યારે આખા ગોકુળમાં એક અજાણી શાંતિ છવાઈ ગઈ. આ અવાજ સાંભળતાં જ બધા જીવ—ગાય, પક્ષી, ગોપીઓ—મંત્રમુગ્ધ થઈ ગયા. એટલે જ તેને ‘સંમોહિની વાંસળી’ પણ કહેવામાં આવે છે.
કૃષ્ણની વાંસળી માત્ર સંગીતનું સાધન નહોતું. તે પ્રેમ અને ભક્તિનો અવાજ હતો. કહેવાય છે કે, કૃષ્ણ જ્યારે વાંસળી વગાડતા ત્યારે માણસના મનની બધી ચિંતા, તણાવ અને અહંકાર દૂર થઈ જતાં. તેની ધૂન સીધા આત્મા અને ભગવાન સાથે જોડતી હતી. વાંસળીની આ શક્તિ એટલી પ્રભાવશાળી હતી કે કૃષ્ણની દરેક કથામાં તેને પ્રેમ અને કરુણાના પ્રતીક તરીકે દર્શાવવામાં આવી છે. ‘મંદાકિની’ વાંસળી માત્ર ગોકુળમાં નહીં, પણ આખા વિશ્વમાં ભક્તિનો સંદેશો ફેલાવતી હતી.
(Disclaimer: આ લેખમાં આપવામાં આવેલી માહિતી સામાન્ય માન્યતાઓ પર આધારિત છે. news18 ગુજરાતી તેની પુષ્ટિ કરતું નથી. અમલ કરતા પહેલા સંબંધિત નિષ્ણાતની સલાહ લો.)
